Καλλιέργεια Κολπικού Υγρού

Τι είναι η εξέταση "Καλλιέργεια κολπικού υγρού";

Η καλλιέργεια κολπικού υγρού είναι μια στοχευμένη μικροβιολογική εξέταση που αναλύει το δείγμα των εκκρίσεων του κόλπου για την ανίχνευση παθογόνων μικροοργανισμών. Η καλλιέργεια κολπικού υγρού χρησιμοποιείται κυρίως για απομόνωση και ταυτοποίηση συγκεκριμένων βακτηρίων και μυκήτων. Για ορισμένα άλλα παθογόνα μπορεί να απαιτούνται διαφορετικές, πιο στοχευμένες εξετάσεις.

Η καλλιέργεια μπορεί να δώσει περιορισμένες πληροφορίες για τη χλωρίδα, αλλά δεν αποτελεί ολοκληρωμένη αξιολόγηση του κολπικού μικροβιώματος. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι ένας υγιής κόλπος δεν είναι απολύτως στείρος, αλλά φιλοξενεί ωφέλιμα βακτήρια (όπως οι γαλακτοβάκιλλοι) που παράγουν γαλακτικό οξύ και προστατεύουν φυσικά από εισβολές παθογόνων μικροβίων.

Πότε και γιατί γίνεται η εξέταση

Η συγκεκριμένη εξέταση παραγγέλλεται κατά κύριο λόγο όταν η γυναίκα εμφανίσει κλινικά συμπτώματα όπως ασυνήθιστες εκκρίσεις, έντονο κνησμό, αίσθημα καύσου, δυσοσμία ή πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή. ¹ Ravel, J., et al. (2011). Vaginal microbiome of reproductive-age women. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 108(Suppl. 1), 4680–4687. Στην εγκυμοσύνη μπορεί να ζητηθεί ειδικός έλεγχος για αποικισμό από Στρεπτόκοκκο ομάδας Β με κολποορθικό δείγμα, κάτι που δεν πρέπει να συγχέεται με μια γενική «καλλιέργεια κολπικού υγρού.² American College of Obstetricians and Gynecologists. (2020). Prevention of Group B Streptococcal Early-Onset Disease in Newborns: ACOG Committee Opinion, Number 797. Obstetrics & Gynecology, 135(2), e51–e72.

Ωστόσο, η ιατρική κοινότητα αποθαρρύνει τη συνεχή και τυχαία διενέργεια της εξέτασης σε πλήρως ασυμπτωματικές γυναίκες στο πλαίσιο απλού τσεκ απ. Η πρακτική αυτή συχνά αναδεικνύει μικρόβια που απλώς συμβιώνουν προσωρινά στον κόλπο χωρίς να προκαλούν νόσο, οδηγώντας σε άσκοπη συνταγογράφηση αντιβιοτικών.

Πώς γίνεται η εξέταση και προετοιμασία

Η λήψη του δείγματος είναι συνήθως γρήγορη και καλά ανεκτή, αν και ορισμένες γυναίκες μπορεί να αισθανθούν ήπια ενόχληση.  Για να διασφαλιστεί η αξιοπιστία των αποτελεσμάτων, η γυναίκα πρέπει να απέχει από κολπικές πλύσεις, σεξουαλική επαφή και χρήση τοπικών αλοιφών ή υποθέτων για τουλάχιστον 48 ώρες πριν τη δειγματοληψία.

Επίσης, η λήψη του δείγματος ιδανικά δεν πρέπει να γίνεται κατά τη διάρκεια της εμμήνου ρύσεως, εκτός αν ο γιατρός κρίνει διαφορετικά. Η πρόσφατη λήψη συστηματικών αντιβιοτικών αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους προαναλυτικούς παράγοντες που καταστέλλει την ανάπτυξη των μικροβίων στο εργαστήριο, δίνοντας ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα, γι' αυτό ο γιατρός πρέπει να ενημερώνεται εκ των προτέρων.

Περιορισμοί της εξέτασης και ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα

Η αξιοπιστία της καλλιέργειας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη σωστή λήψη και τον σωστό χρόνο δειγματοληψίας. Πρόσφατη αντιβίωση, χρήση τοπικών σκευασμάτων, κολπικές πλύσεις, σεξουαλική επαφή ή λήψη δείγματος στη διάρκεια της περιόδου μπορούν να μειώσουν την πιθανότητα απομόνωσης του μικροβίου και να οδηγήσουν σε ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα.

Ακόμη και πρακτικά ζητήματα, όπως ανεπαρκές δείγμα ή δυσκολία στη σωστή επεξεργασία, μπορεί να επηρεάσουν την τελική απάντηση του εργαστηρίου. Γι’ αυτό μια αρνητική καλλιέργεια δεν αποκλείει πάντα λοίμωξη όταν τα συμπτώματα επιμένουν, και σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται επανάληψη ή πιο στοχευμένος έλεγχος.

Φυσιολογικά ή συνήθη ευρήματα στην καλλιέργεια

Στις μικροβιολογικές εξετάσεις όπως η καλλιέργεια, οι φυσιολογικές "τιμές" δεν μεταφράζονται σε νούμερα, αλλά στην απουσία παθογόνων και στην παρουσία μιας ακμαίας, προστατευτικής φυσιολογικής χλωρίδας. Τα αποτελέσματα διαφοροποιούνται σημαντικά με βάση την αναπαραγωγική φάση της γυναίκας (π.χ. στην εμμηνόπαυση η χλωρίδα είναι φυσιολογικά πιο φτωχή) και τις μεθόδους του εργαστηρίου.

1. Θετικό αποτέλεσμα ή ανάπτυξη μικροοργανισμού στην καλλιέργεια

Στο πλαίσιο των καλλιεργειών, οι "αυξημένες τιμές" ταυτίζονται κλινικά με το θετικό αποτέλεσμα για παθογόνους μικροοργανισμούς ή με την υπερανάπτυξη βακτηρίων σε βάρος της φυσιολογικής χλωρίδας. Η ανίχνευση μικροοργανισμών όπως η Gardnerella vaginalis δεν αρκεί από μόνη της για διάγνωση βακτηριακής κολπίτιδας, η οποία πρέπει να συσχετίζεται με τα συμπτώματα και τα κατάλληλα διαγνωστικά κριτήρια.

Είναι κομβικής σημασίας να κατανοηθεί πως μια θετική καλλιέργεια δεν ισοδυναμεί από μόνη της με διάγνωση νόσου που χρήζει θεραπείας .³ Workowski, K. A., et al. (2021). Sexually transmitted infections treatment guidelines, 2021. MMWR Recommendations and Reports, 70(4), 1–187. Η ανίχνευση ορισμένων μικροοργανισμών χωρίς συμβατά συμπτώματα μπορεί να αντιπροσωπεύει αποικισμό και όχι απαραίτητα ενεργό λοίμωξη που χρειάζεται θεραπεία.

2. Αποικισμός, υπερδιάγνωση και άσκοπη θεραπεία

Η ανίχνευση ενός μικροοργανισμού δεν σημαίνει πάντα ότι αυτός είναι η πραγματική αιτία των συμπτωμάτων. Ο κόλπος φιλοξενεί φυσιολογικά μικρόβια, ενώ ορισμένα ευρήματα μπορεί να αντιστοιχούν σε παροδικό αποικισμό χωρίς ενεργή φλεγμονή ή λοίμωξη που απαιτεί αγωγή.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στις ασυμπτωματικές γυναίκες, όπου η υπερβολική χρήση καλλιεργειών και η αυτόματη χορήγηση αντιβιοτικών μπορεί να διαταράξουν περισσότερο το κολπικό μικροβίωμα και να ευνοήσουν μελλοντικές υποτροπές. Η θεραπεία έχει μεγαλύτερη αξία όταν το αποτέλεσμα της καλλιέργειας συμφωνεί με την κλινική εικόνα, την εξέταση από τον γιατρό και, όπου χρειάζεται, το αντιβιόγραμμα.⁴ Chen, X., et al. (2021). The female vaginal microbiome in health and bacterial vaginosis. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology, 11, 631972.

3. Μειωμένη παρουσία γαλακτοβακίλλων

Όταν μιλάμε για "χαμηλές τιμές" στην εξέταση του κολπικού υγρού, συνήθως αναφερόμαστε στην ανησυχητική μείωση ή στην πλήρη απουσία των προστατευτικών γαλακτοβακίλλων. Το εύρημα αυτό ονομάζεται κολπική δυσβίωση και σημαίνει ότι ο κόλπος έχει χάσει τη φυσική οξύτητά του, καθιστώντας τον εξαιρετικά ευάλωτο σε μελλοντικές λοιμώξεις.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αντιμετώπιση καθορίζεται εξατομικευμένα από τον γιατρό, με βάση τα συμπτώματα, το ιστορικό και το είδος του ευρήματος, και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ένα μόνο σχήμα ως καθολική λύση.

Φάρμακα και άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν την εξέταση

Η λήψη ευρέος φάσματος αντιβιοτικών (π.χ. για μια ουρολοίμωξη) αποτελεί τον κυριότερο παράγοντα που διαταράσσει την εξέταση, καθώς σκοτώνει τα ωφέλιμα βακτήρια του κόλπου και ανοίγει τον δρόμο για τη ραγδαία ανάπτυξη μυκήτων. Ορισμένα φάρμακα και κλινικές καταστάσεις μπορεί να επηρεάζουν την προδιάθεση για κολπικές λοιμώξεις, όμως οι σημαντικότεροι άμεσοι παράγοντες που αλλοιώνουν την καλλιέργεια είναι η πρόσφατη αντιβίωση, τα τοπικά κολπικά σκευάσματα και οι κολπικές πλύσεις.

Επιπρόσθετα, αξίζει να σημειωθεί η ισχυρή επίδραση του τρόπου ζωής. Η κακή διατροφή πλούσια σε σάκχαρα και τα παρατεταμένα επίπεδα έντονου ψυχολογικού στρες επιδρούν άμεσα στο ανοσοποιητικό σύστημα, αλλοιώνοντας το pH και πυροδοτώντας συχνές ανισορροπίες στην κολπική χλωρίδα.

Υποτροπές, τρόπος ζωής και φάρμακα

Οι υποτροπιάζουσες κολπίτιδες δεν οφείλονται πάντα σε «ανθεκτικό μικρόβιο», αλλά συχνά σε παράγοντες που διαταράσσουν σταθερά τη φυσιολογική χλωρίδα του κόλπου. Ευρέος φάσματος αντιβιοτικά, κορτικοστεροειδή, ορμονικές μεταβολές, αυξημένη υγρασία στην περιοχή, διατροφή με πολλά σάκχαρα και χρόνιο στρες μπορούν να ευνοήσουν ιδιαίτερα τις μυκητιάσεις ή τη δυσβίωση.

Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση δεν περιορίζεται μόνο σε ένα αντιμικροβιακό φάρμακο αλλά συχνά απαιτεί αλλαγές στην καθημερινότητα και προσεκτική επανεκτίμηση των παραγόντων κινδύνου. Η αυτοθεραπεία μετά από κάθε ενόχληση μπορεί να καλύψει προσωρινά τα συμπτώματα και να δυσκολέψει την επόμενη καλλιέργεια ή την ορθή ερμηνεία της.

Πότε πρέπει να ανησυχήσω και τι να κάνω

Εάν η καλλιέργεια δείξει την παρουσία κάποιου μικροοργανισμού αλλά εσείς δεν έχετε καμία ενόχληση, το εύρημα είναι κάτι που μπορείτε να συζητήσετε ήρεμα με τον γυναικολόγο σας στο επόμενο ραντεβού, καθώς συχνά δεν απαιτείται καμία θεραπευτική παρέμβαση. Αντιθέτως, η εμφάνιση υψηλού πυρετού, οξύ πυελικού πόνου ή δύσοσμων πυωδών εκκρίσεων παράλληλα με ένα θετικό αποτέλεσμα, απαιτεί την άμεση αναζήτηση ιατρικής φροντίδας.

Πρέπει να θυμάστε πως η τελική ερμηνεία της εξέτασης γίνεται πάντα από γιατρό με βάση το ιστορικό, την κλινική εικόνα και τις υπόλοιπες εξετάσεις. Η αγχώδης υπερ-παρακολούθηση της κολπικής χλωρίδας με επαναλαμβανόμενες καλλιέργειες χωρίς ιατρική ένδειξη, καταλήγει απλώς να αυξάνει το στρες και να οδηγεί σε κατάχρηση φαρμάκων.

Πότε χρειάζεται συμπληρωματικός έλεγχος

Μερικές φορές η καλλιέργεια κολπικού υγρού δεν αρκεί από μόνη της για να εξηγήσει πλήρως τα συμπτώματα. Αν υπάρχει υποψία τραχηλίτιδας, σεξουαλικώς μεταδιδόμενης λοίμωξης ή επίμονων ενοχλήσεων  με αρνητική καλλιέργεια, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει και τραχηλικό επίχρισμα ή άλλο πιο στοχευμένο μικροβιολογικό έλεγχο.

Το ίδιο ισχύει όταν συνυπάρχουν πυρετός, έντονος πυελικός πόνος, δύσοσμες πυώδεις εκκρίσεις ή επαναλαμβανόμενα επεισόδια που δεν υποχωρούν με τη συνήθη αγωγή. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η έγκαιρη επανεκτίμηση είναι πιο σημαντική από την απομονωμένη ανάγνωση ενός θετικού ή αρνητικού αποτελέσματος.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Ravel, J., et al. (2011). Vaginal microbiome of reproductive-age women. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 108(Suppl. 1), 4680–4687. [link]
2. ↸2.American College of Obstetricians and Gynecologists. (2020). Prevention of Group B Streptococcal Early-Onset Disease in Newborns: ACOG Committee Opinion, Number 797. Obstetrics & Gynecology, 135(2), e51–e72. [link]
3. ↸3.Workowski, K. A., et al. (2021). Sexually transmitted infections treatment guidelines, 2021. MMWR Recommendations and Reports, 70(4), 1–187. [link]
4. ↸4.Chen, X., et al. (2021). The female vaginal microbiome in health and bacterial vaginosis. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology, 11, 631972. [link]