Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζετε για τα Αντικαταθλιπτικά

αντικαταθλιπτικά, τύποι αντικαταθλιπτικών, χρήση αντικαταθλιπτικών , παρενέργειες αντικαταθλιπτικών

Αντικαταθλιπτικά φάρμακα

Τα αντικαταθλιπτικά είναι φάρμακα που βοηθούν στην ανακούφιση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης, της διαταραχής άγχους, και της δυσθυμίας, ή της χρόνιας ήπιας κατάθλιψης, καθώς και σε άλλες καταστάσεις όπως την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Τα περισσότερα αντικαταθλιπτικά φάρμακα χορηγούνται χωρίς συνταγή.

Τα αντικαταθλιπτικά στοχεύουν στην διόρθωση της ανισορροπίας των νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο, κυρίως της σεροτονίνης και της ντοπαμίνης, ουσίες που θεωρούνται υπεύθυνες για τις αλλαγές της διάθεσης και της συμπεριφοράς. Ως αποτέλεσμα της δράσης τους, κάνουν τους ανθρώπους να είναι πιο λειτουργικοί, να αισθάνονται μεγαλύτερη ικανοποίηση και να είναι περισσότερο χαρούμενοι. Τα πρώτα αντικαταθλιπτικά εμφανίστηκαν το 1950 και η χρήση τους αυξήθηκε προοδευτικά τα τελευταία χρόνια. Το ποσοστό των γυναικών που λαμβάνουν αντικαταθλιπτικά είναι διπλάσιο από αυτό των ανδρών.

Γενικά τα αντικαταθλιπτικά έχουν παρόμοια αποτελεσματικότητα, ωστόσο υπάρχουν διάφορες κλινικές παράμετροι που μπορεί να κάνουν την επιλογή ενός αντικαταθλιπτικού καταλληλότερη από την επιλογή ενός άλλου.

Μύθοι και φόβοι για τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα

Κάποιοι άνθρωποι φοβούνται ότι τα αντικαταθλιπτικά θα τους κάνουν απλά να ξεχάσουν τα προβλήματά τους. Αυτό δεν συμβαίνει, τα αντικαταθλιπτικά θα σας δυναμώσουν και θα κάνουν ευκολότερο να αντιμετωπίσετε τα όσα σας απασχολούν, όχι να τα ξεχάσετε. Ένας άλλος φόβος είναι ότι θα αλλοιώσουν την προσωπικότητά του ανθρώπου. Όμως τίποτα από αυτά δεν συμβαίνει, αντίθετα, η νόσος της κατάθλιψης είναι αυτή που διαστρεβλώνει το συναίσθημα και την αντίληψη για τα πράγματα και στερεί έτσι στον άνθρωπο τη δύναμη να ορίσει τη ζωή του. Πολλές φορές, τα αντικαταθλιπτικά συνδυάζονται με ψυχοθεραπεία ή/και άλλες θεραπευτικές μεθόδους, και η πρόοδος είναι ακόμα πιο γρήγορη.

Ένας άλλος φόβος είναι ότι τα αντικαταθλιπτικά προκαλούν εξάρτηση και ότι θα πρέπει κανείς να τα παίρνει εφόρου ζωής. Η λήψη των αντικαταθλιπτικών συνεχίζεται όσο χρειάζεται, για παράδειγμα για λίγους μήνες και διακόπτονται στη συνέχεια. Τα αντικαταθλιπτικά δεν προκαλούν εξάρτηση, ωστόσο η διακοπή των αντικαταθλιπτικών πρέπει να γίνει σταδιακά σύμφωνα με τις οδηγίες του ψυχιάτρου σας. Μπορεί ορισμένοι άνθρωποι που γνωρίζετε να τα παίρνουν «μια ζωή», αυτό όμως σημαίνει ότι δεν κάνανε παράλληλα όσα χρειάζεται για να ξεφύγουν από τους παράγοντες που εξαρχής τους έσπρωξαν στην κατάθλιψη. Αυτό δεν χρειάζεται να συμβεί και με εσάς, μπορείτε να έχετε μια εντελώς διαφορετική πορεία.

Τύποι αντικαταθλιπτικών φαρμάκων

Τα αντικαταθλιπτικά χωρίζονται σε πέντε κύριους τύπους:

1. SNRIs και SSRIs:

Είναι η πιο κοινή κατηγορία αντικαταθλιπτικών. Οι επιλεκτικοί αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης και της νοραδρεναλίνης (SNRIs) χρησιμοποιούνται για την θεραπεία της μείζονος κατάθλιψης, των διαταραχών της διάθεσης, και λιγότερο συχνά για την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, τις διαταραχές άγχους, την ινομυαλγία και τον χρόνιο νευροπαθητικό πόνο. Οι SNRIs αυξάνουν τα επίπεδα της σεροτονίνης και της νορεπινεφρίνης, δύο νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο που παίζουν ρόλο κλειδί στην σταθεροποίηση της διάθεσης. Παραδείγματα αποτελούν η ντουλοξετίνη (Cymbalta) και η βενλαφαξίνη (Effexor).

Οι επιλεκτικοί αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRIs) είναι τα πιο συχνά συνταγογραφούμενα αντικαταθλιπτικά. Είναι αποτελεσματικά στην θεραπεία της κατάθλιψης, και έχουν λιγότερες παρενέργειες από άλλα αντικαταθλιπτικά. Οι SSRIs μπλοκάρουν την επαναπρόσληψη (την απορρόφηση) της σεροτονίνης στον εγκέφαλο. Αυτό διευκολύνει τα νευρικά κύτταρα του εγκεφάλου στην λήψη και στην μεταφορά μηνυμάτων, με αποτέλεσμα την καλύτερη, πιο χαρούμενη και πιο σταθερή διάθεση. Ονομάζονται “επιλεκτικοί” γιατί φαίνεται ότι επηρεάζουν μόνο τη σεροτονίνη, και όχι άλλους νευροδιαβιβαστές.

Οι SSRIs και οι SNRIs είναι γενικά καλώς ανεκτά φάρμακα. Μπορεί να έχουν ωστόσο τις ακόλουθες παρενέργειες:

  • Αϋπνία, πονοκέφαλο, ζαλάδα, άγχος και ανησυχία (ιδίως στην έναρξη της αγωγής), εφίδρωση, τρέμουλο, σεξουαλική δυσλειτουργία
  • Υπογλυκαιμία ή χαμηλή γλυκόζη στο αίμα, μείωση των επιπέδων του νατρίου, ναυτία, εξάνθημα, ξηροστομία, δυσκοιλιότητα ή διάρροια, απώλεια βάρους, ασυνήθιστες σκέψεις

Παραδείγματα περιλαμβάνουν την σιταλοπράμη (Seropram), την εσκιταλοπράμη (Cipralex/Entact/Enlift), την φλουοξετίνη (Ladose), την φλουβοξαμίνη (Dumyrox), την παροξετίνη (Seroxat), την σερτραλίνη (Zoloft) και την βενλαφαξίνη (Efexor / Deprevix).

Υπάρχουν ορισμένες αναφορές σχετικά με τη λήψη SSRIs και SNRIs, σε ασθενείς ηλικίας κάτω των 18 ετών, μπορεί με την έναρξη της αγωγής να αυξηθεί ο αυτοκτονικός ιδεασμός (σκέψεις αυτοκτονίας), προτού υποχωρήσει η κατάθλιψη, και για αυτό χρειάζεται μια συστηματική παρακολούθηση στην πρώτη φάση της λήψης του φαρμάκου.

2. Τρικυκλικά Αντικαταθλιπτικά (TCAs)

Τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά ονομάστηκαν έτσι επειδή έχουν τρεις δακτυλίους στην χημική τους δομή. Χρησιμοποιούνται για την θεραπεία της κατάθλιψης, της ινομυαλγίας, κάποιων μορφών άγχους, και βοηθούν στον έλεγχο του χρόνιου πόνου. Είναι αποτελεσματικά, αλλά παλιότερα αντικαταθλιπτικά, και έχουν περισσότερες παρενέργειες σε σχέση με τα νεότερα αντικαταθλιπτικά.

Τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά μπορεί να έχουν τις ακόλουθες παρενέργειες:

  • Επιληπτικές κρίσεις, αϋπνία, άγχος, αρρυθμία ή ακανόνιστο καρδιακό ρυθμό, υπέρταση, δυσκοιλιότητα, κατακράτηση ούρων, αυξημένη πίεση στα μάτια (προσοχή σε γλαύκωμα και σε υπερτροφία προστάτη, και σακχαρώδη διαβήτη)
  • Εξάνθημα, Ναυτία και εμετό, Κοιλιακές κράμπες, Απώλεια βάρους, Σεξουαλική δυσλειτουργία

Παραδείγματα περιλαμβάνουν την αμιτριπτυλίνη (Minitran) και την κλομιπραμίνη (Anafranil).

3. Αναστολείς της Μονοαμινοξειδάσης (ΜΑΟΙs)

Αυτός ο τύπος αντικαταθλιπτικών χρησιμοποιούταν συχνά πριν την ανακάλυψη των SSRIs και των SNRIs. Αναστέλλουν την δράση της μονοαμινοξειδάσης, ένα ένζυμο του εγκεφάλου. Η μονοαμινοξειδάση βοηθά στην διάσπαση των νευροδιαβιαστών, όπως η σεροτονίνη. Αν διασπαστεί λιγότερη σεροτονίνη, θα υπάρχει περισσότερη σεροτονίνη στην κυκλοφορία. Θεωρητικά, αυτό οδηγεί σε πιο σταθερή, χαρούμενη διάθεση και λιγότερο άγχος.

Οι γιατροί πλέον χορηγούν MAOIs μόνο αν οι SSRIs δεν δουλέψουν, κυρίως λόγω των παρενεργειών τους, που περιλαμβάνουν:

  • Υπέρταση, ή υψηλή αρτηριακή πίεση, θολή όραση, εξάνθημα, επιληπτικές κρίσεις, οίδημα, απώλεια ή αύξηση βάρους, σεξουαλική δυσλειτουργία
  • Διάρροια, ναυτία και δυσκοιλιότητα, ανησυχία, αϋπνία και υπνηλία, πονοκέφαλο, ζαλάδα, αρρυθμία ή ακανόνιστο καρδιακό ρυθμό, λιποθυμία

Παραδείγματα MAOIs περιλαμβάνουν την φαινελζίνη (Nardil), την τρανυλκυπρομίνη, την ισοκαρβοξαζίδη.

4. Νοραδρεναλίνη και ειδικά σεροτονινεργικά αντικαταθλιπτικά (NASSAs)

Χρησιμοποιούνται για την θεραπεία των διαταραχών άγχους, κάποιων διαταραχών της προσωπικότητας και της κατάθλιψης.

Πιθανές παρενέργειες περιλαμβάνουν:

  • Αύξηση βάρους (κατακράτηση υγρών και αύξηση όρεξης), δυσκοιλιότητα, ξηροστομία, υπνηλία και καταστολή, θολή όραση, ζαλάδα
  • Πιο σοβαρές σπάνιες παρενέργειες περιλαμβάνουν τις επιληπτικές κρίσεις, την μείωση των λευκών αιμοσφαιρίων, τη λιποθυμική τάσης και τις αλλεργικές αντιδράσεις.

Παραδείγματα περιλαμβάνουν την μιανσερίνη και την μιρταζαπίνη (Remeron).

5. Aναστολείς επαναπρόσληψης νορεπινεφρίνης και ντοπαμίνης (NDRI).

Στην κατηγορία αυτή ανήκει η βουπροπιόνη (Wellbutrin) η οποία χρησιμοποιείται στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης αλλά και επικουρικά για τη διακοπή του καπνίσματος. Οι παρενέργειες περιλαμβάνουν: κεφαλαλγίες, αϋπνία, ξηροστομία, σεξουαλικές διαταραχές (μειωμένη επιθυμία ή διαταραχές στήσεις), ζάλη, διαταραχές στην όρεξη, γαστρεντερικές διαταραχές όπως ναυτία, δυσκοιλιότητα, ανησυχία.

6. Τροποποιητές και διεγέρτες των υποδοχέων σεροτονίνης (SMS)

Πρόκειται για μια νεότερη γενιά αντικαταθλιπτικών. Στην κατηγορία αυτή ανήκει η βορτιοξετίνη (Brintellix) η οποία φαίνεται να ενισχύει τις γνωσιακές λειτουργίες.  Χορηγείται ως φάρμακο αφού πρώτα έχουν δοκιμαστεί χωρίς ικανοποιητικά αποτελέσματα δύο άλλα αντικαταθλιπτικά (είναι νεότερο και ακριβό αντικαταθλιπτικό).  Συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι: δυσκοιλιότητα και ναυτία.

7. Αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης και ανταγωνιστής των 5-HT2 υποδοχέων (SARI)

Στην κατηγορία αυτή ανήκει η τραζοδόνη (Trittico, Desyrel) και η νεφαζοδόνη (Dutokin) Η τυπική χρήση για το Trittico (τραζοδόνη) είναι για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της κατάθλιψης, της αϋπνίας και της ψυχοκινητικής ανησυχίας. Συχνές παρενέργειες είναι  κεφαλαλγίες, αϋπνία, ξηροστομία, σεξουαλικές διαταραχές (μειωμένη επιθυμία ή διαταραχές στήσεις), ζάλη, διαταραχές στην όρεξη, γαστρεντερικές διαταραχές (όπως ναυτία, δυσκοιλιότητα, ανησυχία).

8. Mελατονινεργικός αγωνιστής και ανταγωνιστής των υποδοχέων 5-HT2C 

Η αγομελατίνη (Valdoxan) είναι ένα άτυπο αντικαταθλιπτικό που χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση της μείζονος κατάθλιψης και της αϋπνίας. Είναι απαραίτητη η σωστή λήψη του φαρμάκου, διαφορετικά δεν έχει τα επιθυμητά αποτελέσματα όσον αφορά τις διαταραχές ύπνου.

 

Υπάρχουν «φυσικά» αντικαταθλιπτικά;

Γνωστά στο κοινό ως πιο «φυσικά» αντικαταθλιπτικά είναι τα 5-HTP (5-Υδροξυτρυπτοφάνη), το έλαιο CBD (Κανναβιδιόλη) και το St John’s Wort (υπερικόν, βαλσαμόχορτο) τα οποία και αυτά χορηγούνται χωρίς συνταγή, όμως δεν αμφίβολη αποτελεσματικότητα και δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τα αντικαταθλιπτικά σε ισχύ, ιδίως στις βαριές μορφές κατάθλιψης.

 

Γενικές παρενέργειες των Αντικαταθλιπτικών

Οποιαδήποτε παρενέργεια συνήθως εμφανίζεται τις 2 πρώτες εβδομάδες, και στην συνέχεια σταδιακά υποχωρεί. Κοινές παρενέργειες είναι η ναυτία και η ανησυχία, αλλά αυτό εξαρτάται από τον τύπο του φαρμάκου που χορηγείται. Αν οι παρενέργειες είναι δυσάρεστες ο γιατρός πρέπει να ενημερωθεί.

  • Υπερβολική αύξηση της διάθεσης και η ενεργοποίηση της συμπεριφοράς: εδώ εμπίπτει η μανία ή υπομανία. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα αντικαταθλιπτικά δεν προκαλούν διπολική διαταραχή (μανιοκατάθλιψη), αλλά ίσως να την αποκαλύπτουν εκεί που ακόμη δεν έχει εμφανιστεί.
  • Σκέψεις για αυτοκτονία: υπάρχουν μελέτες που αναφέρουν αύξηση του κινδύνου αυτοκτονικών σκέψεων με την έναρξη της λήψης αντικαταθλιπτικών (κυρίως σε εφήβους). Αυτό συμβαίνει εξαιτίας του φαρμάκου ή άλλων παραγόντων, όπως ο χρόνος που χρειάζονται τα φάρμακα για να δουλέψουν, ή πιθανόν μια αδιάγνωστη διπολική διαταραχή η οποία ίσως να απαιτεί διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση. Ο Οργανισμός Φαρμάκων της Αμερικής (FDA) απαιτεί όλα τα αντικαταθλιπτικά να έχουν μια προειδοποίηση για αυτή την παρενέργεια. Σε περίπτωση που εμφανιστεί αυτοκτονικός ιδεασμός πρέπει ο θεράπων ψυχίατρος να ενημερωθεί.
  • Συμπτώματα στέρησης: όταν διακόπτεται ένα αντικαταθλιπτικό, δεν θα βιώσετε την ίδια μορφή στέρησης με τα συμπτώματα που εμφανίζονται, για παράδειγμα, όταν καπνίζετε. Ωστόσο, περίπου 1 στους 3 ανθρώπους που χρησιμοποιούν SSRIs και SNRIs αναφέρουν μερικά συμπτώματα στέρησης μετά την απότομη διακοπή της θεραπείας. Τα συμπτώματα διαρκούν από 2 εβδομάδες ως 2 μήνες και περιλαμβάνουν: ανησυχία, ζαλάδα, εφιάλτες, συμπτώματα κρυολογήματος, πόνο στο στομάχι. Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα συμπτώματα είναι ήπια. Σοβαρές περιπτώσεις είναι ασυνήθιστες και είναι πιο πιθανές μετά την διακοπή του Seroxat και του Efexor.

Τα αντικαταθλιπτικά πρέπει να μειώνονται σταδιακά σε δοσολογία για να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος για δυσάρεστα συμπτώματα διακοπής του φαρμάκου.

Χρήσεις των Αντικαταθλιπτικών

Τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα δεν χρησιμοποιούνται μόνο για την θεραπεία της κατάθλιψης, αλλά και για άλλες ιατρικές καταστάσεις.

Οι βασικές και εγκεκριμένες χρήσεις των αντικαταθλιπτικών είναι για την θεραπεία:

  • Της κατάθλιψης και της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής
  • Της διαταραχής γενικευμένου άγχους
  • Της διαταραχής κοινωνικού άγχους
  • Της διαταραχής μετατραυματικού άγχους
  • Της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής
  • Της νυχτερινής ενούρησης στα παιδιά
  • Της διπολικής διαταραχής

Μερικές φορές τα αντικαταθλιπτικά χρησιμοποιούνται πέρα από τις βασικές κατευθυντήριες οδηγίες. Αυτό σημαίνει ότι ο γιατρός μπορεί να αποφασίσει ότι μπορεί να χορηγηθούν ως θεραπεία ή συμπληρωματική βοήθεια σε μια ιατρική κατάσταση. Τέτοιες χρήσεις των αντικαταθλιπτικών περιλαμβάνουν:

  • Την αϋπνία
  • Τον πόνο
  • Την ημικρανία

Αποτελεσματικότητα των Αντικαταθλιπτικών

Συνήθως χρειάζονται αρκετές εβδομάδες (3-4) για να παρατηρήσει ένα άτομο τις επιδράσεις ενός αντικαταθλιπτικού. Πολλοί άνθρωποι τα διακόπτουν νωρίτερα από αυτό το απαραίτητο διάστημα, λανθασμένα επειδή πιστεύουν ότι δεν δουλεύουν σε αυτούς από τις πρώτες ημέρες. Αν κάνουμε ένα παραλληλισμό, είναι σα να παίρνετε αντιβίωση για 1 ημέρα, ενώ πρέπει να την πάρετε 10 ημέρες για να αντιμετωπίσετε μια σοβαρή λοίμωξη του αναπνευστικού. Είναι σημαντικό να παίρνετε το αντικαταθλιπτικό σύμφωνα με τις οδηγίες, αλλιώς δεν θα είναι αποτελεσματικό. Οι πιο πολλοί άνθρωποι δεν αισθάνονται κάποια σημαντική βελτίωση την πρώτη ή την δεύτερη εβδομάδα. Η επιμονή και η σταθερή λήψη είναι βασικής σημασίας.

Οι λόγοι για τους οποίους ένα άτομο μπορεί να μην βλέπει βελτίωση μετά από 3-4 εβδομάδες περιλαμβάνουν:

  • Το συγκεκριμένο φάρμακο δεν είναι κατάλληλο για αυτό
  • Έλλειψη παρακολούθησης από ψυχίατρο
  • Ανάγκη για παράλληλη συμπληρωματική θεραπεία, όπως η ψυχοθεραπεία
  • Η μη σωστή λήψη των φαρμάκων (λάθος δοσολογία, λανθασμένη λήψη)

Αν και τα περισσότερα αντικαταθλιπτικά χορηγούνται χωρίς συνταγή, είναι απαραίτητο να είστε πάντα σε επαφή με τον γιατρό σας ο οποίος θα σας παρακολουθεί και θα σας συμβουλεύει για τη σωστή χρήση των φαρμάκων. Αν δεν υπάρχει το επιθυμητό αποτέλεσμα, θα χρειαστεί ρύθμιση της δοσολογίας ή κάποιο άλλο φάρμακο πιο κατάλληλο για εσάς.

Πόσο διαρκεί η Θεραπεία με Αντικαταθλιπτικά;

Σύμφωνα με μελέτες, 6 άτομα στα 10 έχουν σημαντική βελτίωση μετά από 1½ μήνα. Οι άνθρωποι που παίρνουν αντικαταθλιπτικά συνήθως συνεχίζουν την αγωγή για τουλάχιστον 6 μήνες από την έναρξη. Σε εκείνους που διακόπτουν την αγωγή πριν τους 8 μήνες χρήσης ίσως να επανέρχονται τα συμπτώματα, ιδίως αν δεν έχουν κάνει παράλληλα κάποια μορφή ψυχοθεραπείας.

Εκείνοι οι οποίοι είχαν μία ή περισσότερες υποτροπές κατάθλιψης πρέπει να συνεχίζουν την θεραπεία για τουλάχιστον 24 μήνες. Τα άτομα που βιώνουν τακτικά υποτροπές της κατάθλιψης ίσως να χρειάζονται σταθερή φαρμακευτική αγωγή για αρκετά χρόνια.

Ολιστική αντιμετώπιση της κατάθλιψης

Έχει αποδειχθεί πως η ψυχοθεραπεία είναι αποτελεσματική για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης, και πως έχει περισσότερα οφέλη μακροπρόθεσμα σε σχέση με τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα.

Επίσης, η ομοιοπαθητική μπορεί να προσφέρει βοήθεια στην κατάθλιψη, και ιδίως σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν ψυχοπιεστικά γεγονότα όπως απώλεια αγαπημένου προσώπου, χωρισμού, ατυχήματος. Ο βελονισμός μπορεί να προσφέρει πολλά στη ρύθμιση των επιπέδων του άγχους, και την αντιμετώπιση φοβιών. Οι παραπάνω θεραπευτικές μέθοδοι μπορούν να συνδυαστούν για καλύτερα και ταχύτερα αποτελέσματα.

Ιδιαίτερα αποτελεσματικό είναι και το EMDR το οποίο είναι μια εξαιρετική ψυχοθεραπευτική τεχνική η οποία μπορεί να απαλλάξει τον άνθρωπο από βιώματα και εμπειρίες οι οποίες τον στεναχωρούν ή τον έχουν τραυματίσει, είτε πρόσφατα, είτε στο μακρινό παρελθόν (παιδική ηλικία).

 

 


ΚΑΝΕ ΤΟ ΤΕΣΤ