Κατάθλιψη

Κατάθλιψη


Με τον όρο κατάθλιψη αναφερόμαστε σε μια ψυχική διαταραχή η οποία εμφανίζεται με καταθλιπτική διάθεση, απώλεια του ενδιαφέροντος ή της ευχαρίστησης (ανηδονία), μειωμένη ενεργητικότητα και κλινοφιλία, συναισθήματα ενοχής ή χαμηλής αυτοεκτίμησης, προβλήματα στον ύπνο ή στην όρεξη για φαγητό και χαμηλή ικανότητα συγκέντρωσης, κοινωνική απομόνωση. Στις πιο σοβαρές μορφές κατάθλιψης, εμφανίζονται σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας (αυτοκτονικός ιδεασμός). Τα συμπτώματα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα να βιώνει το άτομο σημαντική δυσκολία στο να αντιμετωπίσει την καθημερινότητα, τις καθημερινές δραστηριότητες.

Η κατάθλιψη είναι παγκοσμίως η κύρια αιτία αναπηρίας σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) και λαμβάνει μορφή πανδημίας. Η συχνότητα της κατάθλιψης στον πληθυσμό είναι 5-12% στους άνδρες και 10-25% στις γυναίκες. Στους 10 που πάσχουν από κατάθλιψη, οι 3 είναι άνδρες (33,0%) και οι 7 γυναίκες (67,0%).

Ποια είναι τα αίτια της κατάθλιψης;


Η κατάθλιψη είναι μια περίπλοκη και πολυπαραγοντική πάθηση. Τα αίτια της κατάθλιψης χρειάζεται να αναζητηθούν σε ψυχολογικούς, περιβαλλοντολογικούς, γενετικούς, και βιολογικούς παράγοντες. Ο κίνδυνος δηλαδή για την πυροδότηση ενός καταθλιπτικού επεισοδίου μπορεί να οφείλεται σε ψυχικά τραύματα, απώλεια αγαπημένων προσώπων, δύσκολες διαπροσωπικές σχέσεις ή στρεσογόνα γεγονότα τα οποία δρουν με τη συνέργεια γονιδίων, τα οποία αλληλεπιδρούν με περιβαλλοντολογικούς ή άλλους παράγοντες. Η σεροτονίνη, ένας νευροδιαβιβαστής του εγκεφάλου, εμπλέκεται στο μηχανισμό της κατάθλιψης

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ της θλίψης και της κατάθλιψης;


Τα προβλήματα και οι ατυχίες είναι ένα κομμάτι της ζωής και είναι φυσιολογικό οι άνθρωποι να βιώνουν την θλίψη προσωρινά όταν τα πράγματα δεν εξελίσσονται όπως θα ήθελαν. Έτσι λοιπόν λύπη και κατάθλιψη μπορούν να εκδηλωθούν μετά από μία απώλεια, στρες ή αποτυχία των προσπαθειών του ατόμου να εκπληρώσει κάποιο σημαντικό προσωπικό στόχο. Όμως ενώ η θλίψη είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα, η κατάθλιψη είναι μια ασθένεια. Αυτό που χαρακτηρίζει την κατάθλιψη δεν είναι απλά η παρουσία των αρνητικών αισθημάτων, αλλά η μεγάλη ένταση και η μακρά τους διάρκεια, το άτομο βιώνει επί μακρόν έντονα συναισθήματα απελπισίας, αυτολύπησης και απόγνωσης, και νιώθει ότι βρίσκεται σε ένα αδιέξοδο. Και όλα αυτά έχουν επίπτωση στη λειτουργικότητα του ατόμου.

Όταν η θλίψη αντί να μειώνεται με το πέρασμα του χρόνου γίνεται πιο έντονη και διαρκεί περισσότερο από ένα μήνα εμποδίζοντας τις δραστηριότητες της «φυσιολογικής» ζωής (όπως είναι η δουλειά, η αυτοφροντίδα, η διατροφή, ο ύπνος και οι στενές μας σχέσεις) τότε είναι πιθανόν να υποφέρουμε από κατάθλιψη και να χρειαζόμαστε τη βοήθεια κάποιου ειδικού ψυχιάτρου-ψυχοθεραπευτή για να την αντιμετωπίσουμε.

Πολλοί άνθρωποι που πάσχουν από σοβαρής μορφής κατάθλιψη περιμένουν πολύ καιρό πριν αναζητήσουν κάποια θεραπεία ή μπορεί και να μην την αναζητήσουν ποτέ. Είναι πιθανό να μην συνειδητοποιήσουν ότι έχουν μία θεραπεύσιμη ασθένεια, ή να ανησυχούν για τις προκαταλήψεις και την αρνητική στάση της κοινωνίας απέναντι σε κάποιον που χρειάζεται τέτοιου είδους θεραπεία (και ακόμα περισσότερο οι άντρες). Τα άτομα με κατάθλιψη συχνά έρχονται αντιμέτωπα με το στίγμα που χαρακτηρίζει τους «ψυχικά ασθενείς» και τα διάφορα ταμπού. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα την άρνησή τους να αναζητήσουν βοήθεια στα πρώιμα στάδια της διαταραχής, όπου τα θέματα αυτά είναι πιο απλά να αντιμετωπιστούν, πριν επιδεινωθούν και παγιωθούν μέσα τους τα αρνητικά συναισθήματα και οι αρνητικές σκέψεις.

Συμπτώματα κατάθλιψης


Η θλίψη θεωρείται ασθένεια (δηλαδή "κατάθλιψη") όταν τα συναισθήματα που περιγράφτηκαν προηγουμένως είναι έντονα, διαρκούν για αρκετές εβδομάδες και αρχίζουν να παρεμβαίνουν στην καθημερινότητα, στην εργασία και στην κοινωνική ζωή. Η κατάθλιψη αλλάζει τον τρόπο που οι άνθρωποι σκέφτονται, αισθάνονται και συμπεριφέρονται, καθώς και τις σωματικές τους λειτουργίες. Η κατάθλιψη έχει μια ποικιλομορφία συμπτωμάτων και βαρύτητας, από την ελαφριά κατάθλιψη έως τη βαριά μελαγχολία. Τα συμπτώματα της κατάθλιψης περιλαμβάνουν:

  • να έχει συναισθήματα φορτισμένα με λύπη, θλίψη ή μελαγχολία χωρίς διάθεση για ζωή, "η ζωή δεν έχει νόημα"
  • να παρουσιάζει μειωμένο ενδιαφέρον για δραστηριότητες που στο παρελθόν τον ευχαριστούσαν ή ήταν σημαντικές, δεν χαίρεται με τίποτα (ανηδονία)
  • να νιώθει κάποιος ότι είναι ασήμαντος, αβοήθητος, σε αδιέξοδο και χωρίς ελπίδα
  • να κοιμάται περισσότερο (υπερυπνία) ή λιγότερο από το κανονικό (αϋπνία)
  • να τρώει περισσότερο (υπερφαγία) ή λιγότερο από το συνηθισμένο
  • να δυσκολεύεται στη συγκέντρωση ή στη λήψη αποφάσεων (αναποφασιστικότητα)
  • να έχει μειωμένη σεξουαλική δραστηριότητα, libido ή ενδιαφέρον
  • να αποφεύγει τους άλλους ανθρώπους, τις κοινωνικές συναναστροφές
  • να νιώθει ενοχή χωρίς να υπάρχει ουσιαστικός λόγος
  • να εμφανίζει έλλειψη ενέργειας και αισθήματα κόπωσης
  • να έχει ευχές θανάτου, σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας (αυτοκτονικός ιδεασμός)

Τα αρνητικά συναισθήματα μπορεί κυμαίνονται μεταξύ της ήπιας θλίψης ή της μελαγχολίας και της βαθιάς απελπισίας. Τα άτομα που πάσχουν από κατάθλιψη θεωρούν την κατάστασή τους μη αναστρέψιμη, αδιέξοδη, κλαίνε συχνά και νιώθουν μια ανεξήγητη εσωτερική θλίψη.

Τι προκαλεί την κατάθλιψη;


Οι παράγοντες που ακολουθούν μπορεί να κάνουν ορισμένους ανθρώπους πιο επιρρεπείς στο να εμφανίσουν κατάθλιψη μετά από ένα ψυχοπιεστικό γεγονός:

  • θλιβερά ή τραυματικά γεγονότα (θάνατος κάποιου αγαπημένου προσώπου, χωρισμός, διαζύγιο, ανεργία, οικονομικές απώλειες, έντονες προσβολές, κλπ)
  • ψυχολογικοί παράγοντες, όπως η αρνητική σκέψη ή απαισιόδοξες πεποιθήσεις για τη ζωή.
  • επιβαρυμένη παιδική ηλικία (παραμέληση, βία, κακοποίηση, θάνατος γονέα, προβλήματα υγείας γονιών).
  • βιοχημική ανισορροπία στον εγκέφαλο, που κυρίως αφορά τους νευροδιαβιβαστές σεροτονίνη και ντοπαμίνη
  • γενετικοί παράγοντες (οικογενειακό ιστορικό κατάθλιψης, συναισθηματικών ή άλλων ψυχικών διαταραχών).

Τεστ για την κατάθλιψη


Πολλές φορές οι άνθρωποι δυσκολεύονται να καταλάβουν αν έχουν κατάθλιψη, να ξεχωρίσουν τη βαρύτητα της θλίψης τους. Μπορείτε να κάνετε το online τεστ κατάθλιψης, για να έχετε μία πρώτη εκτίμηση αν πάσχετε από κατάθλιψη.

Είναι η κατάθλιψη κληρονομική;


Υπάρχουν μελέτες και στοιχεία που δείχνουν ότι κληρονομικοί παράγοντες εμπλέκονται στην κατάθλιψη. Ωστόσο οι περιπτώσεις κατάθλιψης που κυρίως οφείλονται σε γονιδιακούς παράγοντες και μόνο, είναι η μειοψηφία. Αφορούν περισσότερο περιπτώσεις με πρώιμη έναρξη και υποτροπιάζουσες μορφές.

Όμως εκτός των γονιδίων/DNA, στις οικογένειες μεταφέρονται διαγενεακά πεποιθήσεις, συμπεριφορές, τραύματα και συναισθηματικές συγκρούσεις οι οποίες αποτελούν το υπόστρωμα για την εμφάνιση κατάθλιψης. Αυτό γίνεται με δύο τρόπους: είτε μέσα από συμπεριφορές που μαθαίνονται (ασυνείδητα) στην παιδική ηλικία, είτε μέσω επιγενετικών μηχανισμών (επηρεάζοντας την έκφραση των γονιδίων/DNA).

Τύποι κατάθλιψης


Υπάρχουν πολλές μορφές κατάθλιψης: η μείζονα κατάθλιψη (μονοπολική κατάθλιψη ή καταθλιπτική διαταραχή) που είναι η πιο συχνή μορφή κατάθλιψης, η υποτροπιάζουσα κατάθλιψη, η ανθεκτική στη θεραπεία κατάθλιψη, η άτυπη κατάθλιψη, η δυσθυμία (ή χρόνια/επίμονη καταθλιπτική διαταραχή), η επιλόχεια κατάθλιψη, η εποχική κατάθλιψη, η ψυχωτική κατάθλιψη, η διπολική καταθλιπτική διαταραχή (παλιότερα γνωστή ως μανιοκατάθλιψη), η δευτεροπαθής κατάθλιψη, η προεμμηνορυσιακή δυσφορική διαταραχή (PMS), η αντιδραστική κατάθλιψη. Η μελαγχολική κατάθλιψη θεωρείται η σοβαρότερη μορφή της νόσου.

Αντιμετώπιση κατάθλιψης - Θεραπεία


Η θεραπευτική αντιμετώπισης της κατάθλιψης εξαρτάται (α) από τη βαρύτητα της κατάθλιψης και (β) από τις προτιμήσεις του ασθενούς. Για παράδειγμα ασθενείς με έντονο αυτοκτονικό ιδεασμό ή αγχώδη κατάθλιψη, μπορεί να χρειαστούν φαρμακευτική αγωγή για ένα διάστημα. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν αντικαταθλιπτικά φάρμακα (πχ Zoloft, Ladose, Seropram, Cipralex, Efexor, Cymbalta, Remeron) και αγχολυτικά (πχ Xanax, Lexotanil, Tavor).

Η ψυχοθεραπεία πλέον αποτελεί τη σύγχρονη μέθοδο θεραπείας της κατάθλιψης, σε συνδιασμό με την αντικαταθλιπτική αγωγή όπου κρίνεται απαραίτητο. Μέσω της ψυχοθεραπείας ο άνθρωπος μπορεί να αντιμετωπίσει τα αδιέξοδα που βιώνει, να βελτιώσει τη σχέση με τον εαυτό του και τους γύρω του. Μελέτες έχουν αποδείξει την αξία της ψυχοθεραπείας στην κατάθλιψη και πως έχει μεγαλύτερα οφέλη μακροπρόθεσμα, σε σχέση με την αντικαταθλιπτικά φάρμακα.

Η τυπική φαρμακευτική θεραπεία για την κατάθλιψη αφορά τη λήψη αντικαταθλιπτικών φαρμάκων, τα οποία ανακουφίζουν από τα συμπτώματα της κατάθλιψης σε 3-4 εβδομάδες. Η λήψη τους είναι παρατεταμένη, άλλοτε για λίγους μήνες, και άλλοτε για χρόνια, αναλόγως των αιτιών της κατάθλιψης, των συνθηκών ζωής του ασθενούς, και του βιολογικού υποστρώματος (αν υπάρχει κληρονομική/γονιδιακή επιβάρυνση).

Για όσους αναζητούν θεραπεία για την κατάθλιψη με φυσικό τρόπο χωρίς φάρμακα, εκτός της ψυχοθεραπείας, λύσεις προσφέρουν το EMDR, η ομοιοπαθητική και ο βελονισμός, φυσικές μέθοδοι που μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης. Βιταμίνες και συμπληρώματα μπορούν επίσης να ενισχύσουν τη θεραπεία. Όλες αυτές οι μέθοδοι αυτοί μπορούν να συνδυαστούν, αναλόγως των προτιμήσεων του ασθενή και της βαρύτητας της κατάθλιψης.

Συνδυασμένη - Επιταχυμένη θεραπεία

Παράλληλα με την αντικαταθλιπτική αγωγή (ή σε πολλές περιπτώσεις, αντί αυτής) μπορεί να εφαρμοστεί και ψυχοθεραπεία, που ο συνδυασμός τους έχει αποδειχθεί ότι συμβάλει όχι μόνο στην γρηγορότερη και αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της κατάθλιψης, αλλά μειώνει και τις υποτροπές. Τα αποτελέσματα από τη συνδυασμένη θεραπεία με Ψυχοθεραπεία, Ομοιοπαθητική, Βελονισμό και EMDR είναι πολύ καλά. Με μια συστηματική θεραπεία οι ασθενείς έχουν μια καλή πορεία, ανακουφίζονται σύντομα (σε 1-2 μήνες) και στις περισσότερες περιπτώσεις καταφέρνουν να αντιμετωπίσουν οριστικά όχι μόνο την κατάθλιψη αλλά και τα βαθύτερα αίτια αυτής, εντός 6-12 μηνών.

Η ομοιοπαθητική μπορεί να βοηθήσει αποτελεσματικά στη θεραπεία της κατάθλιψης, ιδίως σε περιπτώσεις πρόσφατης έναρξης και σε εκείνες που έχει προηγηθεί ένα σημαντικό στρεσογόνο γεγονός (όπως πένθος, χωρισμός, κα). Το τελευταίο ισχύει και για το EMDR το οποίο είναι αναντικατάστατο ως θεραπευτικό εργαλείο, απαλλάσσοντας τους ανθρώπους οριστικά από βάρη και πληγές του παρελθόντος που έχουν συμβάλει στην κατάθλιψη. 

Δείτε περισσότερα άρθρα με θέμα: ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ
ΚΑΝΕ ΤΟ ΤΕΣΤ