Κρίση Πανικού


Ως κρίση πανικού ορίζεται η ξαφνική εμφάνιση έντονου άγχους και φόβου, η οποία βιώνεται ως ιδιαίτερα τρομακτική, κατακλυσμιαία και μη διαχειρίσιμη από το άτομο. Χαρακτηριστική είναι η αίσθηση επικείμενου θανάτου: η καρδιά αρχίζει να χτυπάει έντονα και υπάρχει το αίσθημα ότι δεν μπορεί να αναπνεύσει (δυσκολία στην αναπνοή), δύσπνοια. Το άτομο νιώθει σαν να πεθαίνει (να νομίζει ότι παθαίνει έμφραγμα) ή ότι τρελαίνεται. Σε πολλές περιπτώσεις οι κρίσεις αυτές εμφανίζονται απροειδοποίητα, ενώ κάποιες άλλες φορές προηγείται κάποιο συγκεκριμένο ερέθισμα. Η εμφάνιση των επεισοδίων τυπικά είναι απροειδοποίητη και να μην υπάρχει κάποια συγκεκριμένη αιτία, ωστόσο υπάρχουν και οι κρίσεις πανικού που εμφανίζονται πάντοτε κάτω από συγκεκριμένες καταστάσεις π.χ. όταν κάποιος είναι σε κάποιο μέρος με πολύ κόσμο (αγοραφοβία) ή κλειστό χώρο (κλειστοφοβία) ενώ πολλές φορές ο φόβος ότι θα επέλθει μια κρίση πανικού, είναι ικανός από μόνος του να προκαλέσει τα συμπτώματα της κρίσης.

Το άτομο βιώνει τις κρίσεις αυτές ως ιδιαίτερα απειλητικές για τη ζωή του, καθώς οι κρίσεις πανικού μπορούν να εμφανιστούν οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας, κατά τη διάρκεια οποιασδήποτε δραστηριότητας και χωρίς καμία αιτία. Μετά το πρώτο επεισόδιο κρίσης πανικού τα περισσότερα άτομα αρχίζουν να αποφεύγουν τα μέρη και τις καταστάσεις στα οποία έπαθαν την κρίση πανικού, φοβούμενα πως αν επισκεφτούν το ίδιο μέρος θα το ξαναπάθουν. Και με τον τρόπο αυτό αρχίζει σιγά σιγά να εγκαθιδρύεται το πρόβλημα, καθώς το άτομο αρχίζει να οργανώνει όλη του την καθημερινότητα βάσει του φόβου μήπως πάθει πάλι κρίση πανικού.

Υπολογίζεται ότι μέχρι 4% του πληθυσμού υποφέρει από σοβαρές και συχνές κρίσεις πανικού ενώ στις γυναίκες η πάθηση είναι δύο έως τρεις φορές συχνότερη σε σύγκριση με τους άνδρες. Οι κρίσεις πανικού επηρεάζουν τον κάθε άνθρωπο διαφορετικά. Άτομα που έχουν βιώσει στο παρελθόν κάποια κρίση πανικού μπορούν μερικές φορές να "αντέξουν" την κρίση χωρίς να παρουσιάσουν εξωτερικά συμπτώματα, σε αντίθεση άτομα που βιώνουν την κρίση για πρώτη φορά και τα οποία θεωρούν πως πεθαίνουν, πως παθαίνουν έμφραγμα ή τρελαίνονται.

Τι είναι οι Κρίσεις Πανικού;


Οι κρίσεις πανικού σύμφωνα με τα ψυχιατρικά ταξινομικά συστήματα ανήκουν στις Αγχώδεις διαταραχές. Οι Aγχώδεις Διαταραχές συναντούνται με μια συχνότητα 15% στον γενικό πληθυσμό, ενώ οι κρίσεις πανικού συγκεκριμένα στο 3.5%.

Η κρίση πανικού αποτελεί μια αιφνίδια κρίση έντονου άγχους δυσφορίας, φόβου και ενίοτε και ψυχικού τρόμου, η οποία κορυφώνεται σε διάστημα λίγων λεπτών. Τα συμπτώματα με τα οποία εκδηλώνεται μπορεί να διαχωριστούν σε ψυχολογικά (αίσθημα αποπροσωποποίησης, αίσθημα απώλειας ελέγχου του νου, φόβος επικειμένου θανάτου) και σωματικά (αίσθημα παλμών, ταχυκαρδία, εφίδρωση, δυσχέρεια στην αναπνοή, αιμωδίες, αίσθημα αστάθειας).

Η διαταραχή πανικού αποτελεί μια αγχώδη διαταραχή η οποία χαρακτηρίζεται από αιφνίδιες και επαναλαμβανόμενες κρίσεις πανικού, δημιουργεί στον πάσχοντα επίμονη ανησυχία, η οποία αφορά στην πιθανότητα να επακολουθήσουν και άλλες προσβολές πανικού, ανησυχία και φόβο για τις ενδεχόμενες επιπτώσεις (“συγκοπή”, “τρέλα”) και σημαντική αλλαγή στη συμπεριφορά εξαιτίας των προσβολών πανικού (συμπεριφορές αποφυγής, π.χ. φοβούνται να βγουν από το σπίτι). Στη Διαταραχή πανικού ο αριθμός των κρίσεων πανικού μπορεί να κυμαίνεται από λίγες προσβολές κατά τη διάρκεια ενός έτους, μέχρι πολλές προσβολές κατά τη διάρκεια μιας ημέρας.

Συμπτώματα της κρίσης πανικού


Τα συνηθέστερα συμπτώματα της κρίσης πανικού είναι έντονος φόβος, αίσθημα επικείμενου θανάτου, άγχος, πανικός, αίσθημα επερχόμενης τρέλας (παράνοιας), αίσθημα απώλειας ελέγχου και αίσθημα επερχόμενου θανάτου, ωστόσο υπάρχουν ακόμα μερικά ψυχοσωματικά συμπτώματα που μπορεί να βιώσει κάποιος. Συγκεντρωτικά, αναφέρονται παρακάτω:

  • Ταχυκαρδία
  • Αίσθημα ασφυξίας, πνιγμού, δύσπνοια - Δυσκολία στην αναπνοή
  • Φόβος θανάτου, φόβος ότι χάνεται ο έλεγχος, φόβος τρέλας
  • Πόνος στο στήθος
  • Τρέμουλο
  • Εφίδρωση, ρίγος ή εξάψεις
  • Ναυτία, ζάλη, ίλιγγος
  • Αίσθημα αδυναμίας και τάση λιποθυμίας
  • Μουδιάσματα των άκρων, μυρμηγκιάσματα, αίσθημα καύσου
  • Αποπραγματοποίηση (αίσθημα μη πραγματικού) ή αποπροσωποποίηση (ότι βγαίνετε από το σώμα σας)
  • Φόβος ότι μπορεί να πεθάνετε ή ότι είστε σοβαρά άρρωστος

Τα συμπτώματα αυτά εμφανίζονται ξαφνικά και συνήθως κορυφώνονται μέσα σε 10 λεπτά. Οι περισσότερες κρίσεις πανικού διαρκούν περίπου 20-30 λεπτά. Η κρίση πανικού λειτουργεί σαν φαύλος κύκλος. Όσο περισσότερο ανησυχείτε, ότι θα σας συμβεί, τόσο αυξάνετε τις πιθανότητες όντως να συμβεί. Το πρώτο βήμα για να περάσει πιο ανώδυνα είναι η αποδοχή και η γνώση. Εάν γνωρίζετε τι συμβαίνει, είστε καλύτερα προετοιμασμένοι να το αντιμετωπίσετε σωστά.

H διάγνωση της Διαταραχής Πανικού θα γίνει αν αντιμετωπίζετε επαναλαμβανόμενες και απροσδόκητες κρίσεις πανικού που ακολουθούνται από τουλάχιστον ένα μήνα συνεχούς άγχους ή ανησυχίας σχετικά με το ενδεχόμενο νέων κρίσεων. Αυτό λέγεται "άγχος προσμονής" και είναι από τα πολύ ενοχλητικά και επίμονα συμπτώματα. Το άγχος προσμονής για την επόμενη κρίση πανικού οδηγεί στην αποφευκτικότητα (πχ φόβος να βγει κάποιος από το σπίτι, να οδηγήσει, να μπει σε μέσα μαζικής μεταφοράς, κα). Ο ειδικός γιατρός σε αυτές τις περιπτώσεις είναι ο ψυχίατρος. Οι δύο κύριοι τύποι θεραπείας για τη διαταραχή πανικού είναι ψυχολογική θεραπεία (ψυχοθεραπεία) και φαρμακευτική αγωγή.

Κρίσεις πανικού - αίτια


Δεν είναι γνωστό τι προκαλεί κρίσεις πανικού ή διαταραχή πανικού, αλλά οι παρακάτω παράγοντες μπορεί να παίζουν ρόλο:

  • Γενετική: γονίδια/κληρονομικότητα
  • Έντονο στρες: σημαντικά αρνητικά γεγονότα ζωής ή μακροχρόνιο στρες
  • Ιδιοσυγκρασία: αγχώδη προσωπικότητα, που είναι πιο ευαίσθητη στο άγχος ή επιρρεπής σε αρνητικά συναισθήματα
  • Βιολογικοί: ορισμένες αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας τμημάτων του εγκεφάλου σας
  • Χρήση ουσιών: η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών (κάναβις, χασίς)

Οι κρίσεις πανικού μπορεί να εμφανιστούν ξαφνικά και χωρίς προειδοποίηση στην αρχή, αλλά με την πάροδο του χρόνου, συνήθως συγκεκριμένες καταστάσεις μπορεί να προκαλέσουν μία κρίση.

Τεχνικές αντιμετώπισης της κρίσης πανικού


Ορισμένες τεχνικές που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε για τον έλεγχο μίας κρίσης πανικού:

  • Εκλογίκευση συμπτωμάτων, ώστε να μην φτάσουν στο σημείο της υπερβολής: "γιατί δεν είναι λογικό αυτό που σκέφτομαι; Αυτό είναι κάτι που έχει συμβεί στο παρελθόν, γιατί να πάθω κάτι τώρα;". Κάνετε δηλαδή μια αξιολόγηση των ψυχοσωματικών συμπτωμάτων και του σωματικού πόνου διαφορετικά, ώστε να μην επιτρέψετε να κυριαρχήσουν πάνω σας. Η "εκλογίκευση" ως τεχνική είναι ο πυλώνας της γνωσιακής ψυχοθεραπείας.
  • Προοδευτική μυϊκή χαλάρωση: σταδιακά σφίγγετε για 5 δευτερόλεπτα τους μύες, και τους χαλαρώνετε, αρχίζοντας από το κάτω μέρος του σώματος (γάμπες) προς τα πάνω (κορμό).
  • Οραματισμός, χρησιμοποιήστε τη φαντασία σας: (α) Ασφαλές μέρος (safe place): φέρτε στο μυαλό σας για 5 λεπτά, ένα μέρος (πραγματικό ή φανταστικό) στο οποίο έχετε νιώσει ασφάλεια.
  • (β) φανταστείτε ότι η σκέψη σας είναι ένα ποτάμι που ρέει, μην προσπαθείτε να διώξετε τις αρνητικές σκέψεις, τρέχουν ως έχουν, θετικές και αρνητικές.
  • (γ) Φέρτε στο μυαλό σας την εικόνα ενός σήματος STOP για τις αρνητικές σκέψεις. Αυτό έχει ξανασυμβεί, το γνωρίζεις, αν το αφήσεις να διογκωθεί θα είναι μόνο άγχος. Ετσι δεν αφήνετε τα συμπτώματα να διογκωθούν, τρέφοντάς τα με το δικό σας άγχος λόγω της ερμηνείας που κάνετε.

Κρίσεις πανικού και θεραπεία χωρίς φάρμακα

Υπάρχουν αποτελεσματικές εναλλακτικές τεχνικές για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων των κρίσεων πανικού χωρίς φάρμακα. Η ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ αποτελεί μια σημαντική μέθοδο αντιμετώπισης των κρίσεων πανικού. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν διάφορες τεχνικές ψυχοθεραπείας, όπως η Γνωσιακή-Συμπεριφορική ψυχοθεραπεία, η Γνωστική-Αναλυτική ψυχοθεραπεία, και η Συστημική-Οικογενειακή Ψυχοθεραπεία. Συμπληρωματικά μπορεί να βοηθήσει και η ομοιοπαθητική θεραπεία.

Ιδίως σε περιπτώσεις που η έναρξη των κρίσεων πανικού ακολούθησε τραυματικά γεγονότα (για παράδειγμα: ατυχήματα, απώλεια αγαπημένων προσώπων, διαζύγια, άσχημα νέα, κλπ) η συνδυασμένη θεραπεία ψυχοθεραπείας & EMDR έχει εξαιρετικά αποτελέσματα.

Κρίσεις πανικού και φάρμακα

Ο συνδυασμός φαρμάκων και ψυχοθεραπείας προσφέρει υψηλά ποσοστά επιτυχίας. Ορισμένες φορές αυτός ο συνδυασμός είναι αναγκαίος για ένα μικρό χρονικό διάστημα, όταν τα συμπτώματα είναι πολύ έντονα και καθημερινά, και ο ασθενής δεν μπορεί να εφαρμόσει τεχνικές αυτοβοήθειας.

Σχετικά με τη φαρμακευτική αγωγή, φάρμακα εκλογής για τη θεραπεία κρίσεων πανικού είναι τα ΑΓΧΟΛΥΤΙΚΑ και τα ΑΝΤΙΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΑ (όταν πρόκειται για μια πιο μακροχρόνια κατάσταση). Τα πιο συχνά χρησιμοποιούμενα αντικαταθλιπτικά είναι αυτά που δρουν στο σύστημα της σεροτονίνης και κυρίως οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs) όπως η φλουοξετίνη, η σερτραλίνη, η παροξετίνη, η σιταλοπράμη και η s-σιταλοπράμη, ενώ λιγότερο συχνά χρησιμοποιούνται φάρμακα με διπλή αναστολή επαναπρόσληψης (SNRIs) όπως η βενλαφαξίνη. Τις πρώτες εβδομάδες της θεραπείας θέση όπως και για την αντιμετώπιση των οξέων επισοδίων, προτιμούνται τα αγχολυτικά (βενζοδιαζεπίνες), κατα κύριο λόγο η αλπραζολάμη (XANAX), και ακολουθούν η λοραζεπάμη, η βρωμαζεπάμη και η κλοναζεπάμη. 

Θεραπεία με Ψυχοθεραπεία, Ομοιοπαθητική, Βελονισμό

Σε γενικές γραμμές, τα αποτελέσματα από τη συνδυασμένη θεραπεία με Ψυχοθεραπεία και ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ είναι πολύ καλά. Αυτό αφορά ιδίως ασθενείς με πρόσφατη έναρξη κρίσεων πανικού, αλλά επίσης και τους ασθενείς που υποφέρουν χρόνια από κρίσεις πανικού. Η λήψη αγχολυτικών ή αντικαταθλιπτικών φαρμάκων δεν αποτελεί γενικά εμπόδιο στην καλή πορεία των ασθενών.

Με μια συστηματική θεραπεία και ένα ρεαλιστικό (χρονικά) στόχο βελτίωσης, οι ασθενείς έχουν μια πολύ καλή πορεία, και στις περισσότερες περιπτώσεις καταφέρνουν να αντιμετωπίσουν όχι μόνο το άγχος και τα συμπτώματα των κρίσεων πανικού, αλλά και τα βαθύτερα αίτια αυτών, ώστε μόνο περιστασιακά να χρειάζεται να λάβουν κάποιο φάρμακο. Ο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ επίσης μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση των κρίσεων πανικού.

Συνδυασμένη θεραπεία με EMDR

Ιδίως σε περιπτώσεις που η έναρξη των κρίσεων πανικού ακολούθησε τραυματικά γεγονότα (ατυχήματα, θάνατο αγαπημένων προσώπων, απώλεια, άσχημα νέα, κλπ) η συνδυασμένη θεραπεία με EMDR έχει εξαιρετικά αποτελέσματα.