Τι είναι "ψυχοθεραπευτής";

Δανείζομαι τον τίτλο από την ξένη ταινία «Όλοι λένε σ’αγαπώ». Το ίδιο συμβαίνει και με το «ψυχοθεραπευτής». Όλοι χρησιμοποιούν τον τίτλο, από εκεί και πέρα το χάος…

Ο "ψυχοθεραπευτής" δεν είναι ταυτόσημη έννοια με το "ψυχολόγος", αλλά κάποιος που έχει εξειδικευθεί στην Ψυχοθεραπεία. Στην Ελλάδα ο τίτλος "ψυχοθεραπευτής" ακόμα δεν προστατεύεται από κάποιο ειδικό νόμο, με αποτέλεσμα να χρησιμοποιείται από επαγγελματίες με ποικίλα επίπεδα κατάρτισης. Ως εκ τούτου ένας ψυχίατρος ή ψυχολόγος μπορεί να χρησιμοποιεί τον τίτλο «ψυχοθεραπευτής» (ή «σύμβουλος») ενώ έχει θεωρητική και πρακτική κατάρτιση λίγων ωρών (100-200 ώρες), και κάποιος άλλος να έχει αφιερώσει τη ζωή του (χιλιάδες ώρες) στην ψυχοθεραπεία.

Συνεπώς δεν είναι όλοι οι «ψυχοθεραπευτές» το ίδιο, όπως δεν είναι ούτε όλοι οι χειρουργοί, ούτε όλοι οι επαγγελματίες ανεξαρτήτως τομέα. Η ψυχοθεραπεία είναι επιστήμη και τέχνη μαζί και δεν κάνουν την ίδια δουλειά όλοι οι ψυχοθεραπευτές. Και μάλιστα η διαφορά στην αποτελεσματικότητα μπορεί να είναι αστρονομική.

Και εκτός των παραπάνω, πολύ συχνά παρατηρείται το φαινόμενο επαγγελματίες να χρησιμοποιούν τον τίτλο «ψυχοθεραπευτής» στην επαγγελματική τους επικοινωνία, αλλά στην πράξη οι θεραπευτικές συνεδρίες γίνονται με άλλους συνεργαζόμενους θεραπευτές.

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Η ψυχοθεραπεία δεν είναι απλά μία «συζήτηση». Δεν είναι ψυχοθεραπεία να μιλάμε για την καθημερινότητα, να λέμε τα νέα της εβδομάδας, τι έγινε χτες, σήμερα, ποιος σε στεναχώρησε, ποιος σε αδίκησε, και να ανακυκλώνουμε (ανούσια) τα ίδια και τα ίδια για μήνες ή χρόνια. Αυτά είναι μόνο (παροδικά) ανακουφιστικά, ΔΕΝ είναι ψυχοθεραπεία.

Μέρος των σκοπών της ψυχοθεραπείας είναι να αυξηθεί η αυτογνωσία, να φωτιστούν αθέατες πλευρές του εαυτού, να κλείσουν συναισθηματικές πληγές και τραύματα, να αλλάξουν αρνητικές πεποιθήσεις, να εξελιχθεί και να ωριμάσει ο άνθρωπος. Όμως δεν χρειάζονται όλοι οι άνθρωποι μια μακροχρόνια ψυχοθεραπεία για να επιτευχθούν τα παραπάνω.

Μια βραχεία σε διάρκεια ψυχοθεραπεία όταν εφαρμόζεται από καταρτισμένους και έμπειρους ψυχοθεραπευτές μπορεί να έχει σημαντικά θετικά αποτελέσματα. Υπό τις κατάλληλες (συναισθηματικές) συνθήκες, αρκεί μία φράση, μία λέξη, ακόμα και ένα απόφθεγμα για να αλλάξει η συνειδητότητα και το συναίσθημα των ανθρώπων, όταν λέγεται τη σωστή ώρα, με το σωστό τρόπο. Αναλόγως τις γνώσεις, την οξυδέρκεια, τη δοτικότητα, την ικανότητα και την ένταση της επικοινωνίας παίρνουμε διαφορετικά πράγματα από τους ανθρώπους.

Βέβαια η ψυχοθεραπεία δεν είναι σαν ένα χειρουργείο, όπου ο ασθενής δεν συμμετέχει. Το αντίθετο μάλιστα, είναι μια ενεργητική διαδικασία, ένας «χορός» του θεραπευτή με τον θεραπευόμενο. Για αυτό λοιπόν, εκτός από την κατάρτιση του ψυχοθεραπευτή, έχει πολύ μεγάλη σημασία η θεραπευτική σχέση, η «χημεία» μεταξύ των δύο⁶. Μπορεί απλά ένας θεραπευόμενος να μην ταιριάζει με ένα θεραπευτή και κάποιος άλλος να του ταιριάξει καλύτερα.

Επιλογή ψυχοθεραπευτικής προσέγγισης

Εκτός από το χάος των "ψυχοθεραπευτών", υπάρχει και το χάος των ψυχοθεραπευτικών μεθόδων. Στο ιατρείο έρχονται πολύ συχνά άνθρωποι που έχουν κάνει συστηματικά "ψυχοθεραπεία" για χρόνια χωρίς ουσιαστική πρόοδο. Αυτό συνήθως οφείλεται στην λάθος επιλογή μορφής ψυχοθεραπείας ή στην ακαταλληλότητα του "θεραπευτή", δηλαδή ανθρώπων που δεν έχουν την κατάλληλη ψυχοθεραπευτική κατάρτιση.

Η Ψυχανάλυση (ή ψυχοδυναμική θεραπεία) είναι συνήθως μακροχρόνιο σύστημα θεραπείας και είναι πιο κατάλληλη για ορισμένους ανθρώπους και συγκεκριμένες διαγνώσεις. Χαρακτηρίζεται από ένα αυστηρό θεραπευτικό πλαίσιο και την έμφαση στην ουδετερότητα του αναλυτή, στοιχεία που ορισμένοι θεραπευόμενοι μπορεί να βιώσουν ως δογματικά ή απόμακρα.

Η CBT (γνωσιακή-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία) επικεντρώνεται στο τρίπτυχο σκέψη-συναίσθημα-συμπεριφορά. Διαρκεί τυπικά 6–20 συνεδρίες ανάλογα με την πάθηση και τον θεραπευόμενο, με την ψυχοεκπαιδευτική συνιστώσα να αναπτύσσεται κυρίως στις πρώτες συνεδρίες, μαθαίνοντας ουσιαστικά τους ανθρώπους να μην ερμηνεύουν καταστροφολογικά τα συμπτώματά τους. Είναι λοιπόν βραχείας διάρκειας (π.χ. 3-10 μήνες) και μπορεί να είναι χρήσιμη σε ευρύ φάσμα ψυχικών δυσκολιών, ιδίως σε αγχώδεις διαταραχές (π.χ. κρίσεις πανικού, φοβίες) και άλλες συναισθηματικές δυσκολίες. Στην κλινική μας εμπειρία — εξειδικευμένοι σε Συστημική & EMDR — διαπιστώνουμε ότι:

πολλοί θεραπευόμενοι που έχουν ήδη ολοκληρώσει κύκλους CBT αναζητούν μια βαθύτερη συναισθηματική επεξεργασία, για την εξέλιξη του εαυτού, για ζητήματα ζωής και σχέσεων, καθώς η CBT³ βασίζεται συντριπτικά στην γνωσιακή («λογική») προσέγγιση των θεμάτων.
η παρατεταμένη CBT δεν φαίνεται να προσφέρει πρόσθετο όφελος πέραν ενός ορισμένου σημείου — αυτό εξαρτάται σημαντικά από την πάθηση.

Η επιλογή της κατάλληλης προσέγγισης εξαρτάται από τις ατομικές ανάγκες, την ψυχοπαθολογία, την προσωπικότητα και τους στόχους του κάθε θεραπευόμενου. Στην κλινική μας πράξη, διαπιστώνουμε καλά αποτελέσματα με μεθόδους όπως η Συστημική ψυχοθεραπεία¹ ή Gestalt, ιδίως αν σας ενδιαφέρει να γνωρίσετε καλύτερα τον εαυτό σας και να θεραπεύσετε συναισθηματικές πληγές.²

Σχετικά με το status του ψυχοθεραπευτή

Η παραπάνω ιστορία, είναι αρκετά κοντά στο «δάσκαλε που δίδασκες και νόμο δεν εκράτεις». Και εξηγούμαι, σε πολλά συστήματα, όπως τη Γνωσιακή-Συμπεριφορική θεραπεία (CBT), δεν απαιτείται ο θεραπευτής να έχει κάνει ο ίδιος προσωπική ψυχοθεραπεία.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι "ψυχοθεραπευτές" να μην έχουν οι ίδιοι διερευνήσει και φροντίσει «τα του οίκου τους», δηλαδή πέρα από την όποια θεωρητική κατάρτησή τους δεν έχουν επεξεργαστεί τις πληγές τους, τις προκαταλήψεις και το χαρακτήρα τους,⁴ με ό,τι μπορεί να σημαίνει αυτό θεραπευτικά (συμπεριλαμβανομένου της αδυναμίας αναγνώρισης και διαχείρισης θεμάτων μεταβίβασης και αντιμεταβίβασης). Αυτό συμφωνεί και με σύγχρονα ευρήματα, που δείχνουν ότι οι προσωπικές ποιότητες και ευαλωτότητες των θεραπευτών επηρεάζουν ουσιαστικά τον τρόπο που εργάζονται — άλλοτε ως δύναμη και άλλοτε ως μειονέκτημα.⁸

Με απλά λόγια, ο ψυχοθεραπευτής δεν φέρνει μόνο τις γνώσεις και τα εργαλεία του στις συνεδρίες, αλλά ολόκληρο τον εαυτό του.

Συνέντευξη για την ψυχοθεραπεία

Μπορείτε επίσης να ακούσετε την 60λεπτη συνέντευξη του κ. Βάθη στο Κανάλι Ένα του Πειραιά (Φεβρ 2025) γενικά για την Ψυχοθεραπεία, το EMDR και την κατάθλιψη (αρχίζει στο 1.40):

...

Γονεϊκότητα και ψυχοθεραπεία

Και για όσους θεραπευόμενους έχουν παιδιά, θα πω το αυτονόητο (παρότι επιστημονικά δεν αποτελεί επιβεβαιωμένο παράγοντα αποτελεσματικότητας): πέρα από τις όποιες καλές προθέσεις και προσπάθεια, είναι συχνά δύσκολο για έναν ψυχοθεραπευτή χωρίς παιδιά να κατανοήσει πλήρως την εμπειρία ενός ανθρώπου με παιδιά — και αυτό γιατί η γονεϊκότητα είναι μια ιδιαίτερα απαιτητική και μεταμορφωτική κατάσταση. Γενικότερα, η ενσυναίσθηση και τα προσωπικά χαρακτηριστικά του θεραπευτή αναγνωρίζονται στη σύγχρονη βιβλιογραφία ως κλινικά σημαντικοί παράγοντες στη θεραπευτική σχέση.⁷ Για αυτό, αν σας απασχολούν ζητήματα σχέσεων (γάμου) ή οικογενειακά θέματα, πιθανώς θα ήταν πιο ωφέλιμο να συνεργαστείτε με έναν ψυχοθεραπευτή που έχει προσωπική εμπειρία της γονεϊκότητας, καθώς η κοινή βιωματική εμπειρία συχνά διευκολύνει την κατανόηση των συγκεκριμένων προκλήσεων.¹⁰

Η επαγγελματική κατάρτιση και η εμπειρία παραμένουν κρίσιμοι παράγοντες, καθώς και το αν έχει δουλέψει ο ίδιος ο ψυχοθεραπευτής με τον εαυτό του (δηλαδή αν έχει κάνει ψυχοθεραπεία ο ίδιος) ώστε να μην προβάλει σε εσάς τα δικά του ανεπίλυτα κόμπλεξ και ανασφάλειες, προβλήματα ταυτότητας και λοιπές προκαταλήψεις.

Ο χρόνος είναι σχετικός

Ο χρόνος είναι σχετικός. Αυτό δεν είναι μια αλήθεια μόνο για τον κόσμο της φυσικής (όπως είπε ο Αϊνστάιν), αλλά και για τον κόσμο της ψυχολογίας. Θα το έχετε βιώσει σίγουρα, ο λίγος χρόνος με κάποιους ανθρώπους να φαίνεται μια αιωνιότητα, και το αντίστροφο, ώρες με κάποιον να φαίνονται σαν μια στιγμή (όπως γίνεται για παράδειγμα με τους ερωτευμένους). Θα προτιμούσατε να συζητήσετε για τη ζωή σας 10 λεπτά με τον Καζαντζάκη, 10 λεπτά με τον Ελύτη, ή μία ώρα με τον Κλουζώ;

Δεν μετρούνται όλα με κουκιά, δεν μετρούνται όλα στη ζωή με τα λεπτά της ώρας. Το ζητούμενο είναι το αποτέλεσμα, και για να χρησιμοποιήσω ένα ακόμα παράδειγμα, η διαδρομή Αθήνα-Θεσσαλονίκη μπορεί να γίνει σε 5 ώρες με το αυτοκίνητο, και με το αεροπλάνο σε 45 λεπτά. Είναι η ώρα λοιπόν που έχει σημασία ή το αποτέλεσμα; Αν κάποιος μπορεί να πετύχει τα ίδια (και καλύτερα) ψυχοθεραπευτικά αποτελέσματα σε λιγότερο χρόνο με μια πιο ουσιαστική προσέγγιση, αυτό πως αξιολογείται;

Από έναν άνθρωπο μέσα σε λίγα λεπτά μπορείς να πάρεις πολλά, και από έναν άλλο περνάς ώρες και δεν παίρνεις τίποτα.⁵ Σε λίγα λεπτά και με λιγοστές κουβέντες, ένας άνθρωπος μπορεί να μιλήσει για την ουσία, και ένας άλλος να μιλάει για ώρες χωρίς να λέει τίποτα που αξίζει.

Οι άνθρωποι έχουν μια "ψυχολογική βαρύτητα" η οποία επηρεάζει τους άλλους, δεν έχουν όλοι το ίδιο πνευματικό πλούτο ή δυναμισμό. Έτσι λοιπόν δεν έχουν όλοι οι ψυχοθεραπευτές την ίδια ικανότητα και αποτελέσματα στην ψυχοθεραπεία (ή στο EMDR, φυσικά), πράγμα το οποίο επηρεάζει τόσο το συνολικό κόστος της θεραπείας όσο και το χρονικό διάστημα που θα χρειαστεί.

Η ψυχοθεραπεία δεν είναι σαν ένας μπουφές σε εστιατόριο για να φάει κανείς «όσο αντέχει», δηλαδή δεν αποδίδει περισσότερο όσο περισσότερο «φορτώνεις» τη συνεδρία. Χρειάζεται χρόνος για να επεξεργαστεί κανείς ουσιαστικές παρεμβάσεις που γίνονται στην ψυχοθεραπεία. Ούτε η ψυχοθεραπεία είναι ένα «μάθημα» για να πούμε όσα περισσότερα «χωράνε» στο χρόνο, ούτε απλά να λέμε τα ίδια και τα ίδια ξανά ή όσα μπορούμε περισσότερα, για να τα βγάλουμε από μέσα μας (αυτό ανακουφίζει προσωρινά, αλλά δεν λύνει τα προβλήματα, δεν εξελίσσει το θεραπευόμενο και ΔΕΝ είναι η ουσία της ψυχοθεραπείας). Χρειάζονται στοχευμένες παρεμβάσεις και χρόνος (εκτός της συνεδρίας) για την ενσωμάτωση της πληροφορίας και της αλλαγής του θεραπευόμενου.

Εκτός από τη σχετικότητα του χρόνου, και τα παραπάνω σχετικά με την τέχνη της ψυχοθεραπείας, δηλαδή το πως χρησιμοποιείται ο χρόνος και ποιο σύστημα εφαρμόζεται έχει τεράστια σημασία. Αρκούν ορισμένες παρεμβάσεις στην κατάλληλη στιγμή, για να έχουμε σημαντικά αποτελέσματα (δεν είναι τυχαία η αρχή Pareto).

Διά ζώσης ή online συνεδρίες;

Οι συνεδρίες μέσω ίντερνετ μπορεί να είναι πολύ βολικές και πλέον είναι πολύ δημοφιλείς λόγω της ευκολίας πρόσβασης που προσφέρουν, αλλά οι συνεδρίες διά ζώσης προσφέρουν μια διαφορετική εμπειρία σε σχέση με την ψυχοθεραπεία online,⁹ και οι περισσότεροι θεραπευόμενοι βρίσκουν τις συνεδρίες πρόσωπο με πρόσωπο πιο ωφέλιμες. Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για το e-therapy.

Βιβλιογραφία

1.Pinquart, M., et al. (2016). Efficacy of systemic therapy on adults with mental disorders: A meta-analysis. Psychotherapy Research, 26(2), 241–257. [Systemic Therapy Efficacy ]
2.Vossler, A., et al. (2024). Efficacy of systemic therapy on adults with depressive disorders: A meta-analysis. Psychotherapy Research, 35(6), 867–883. [Systemic Therapy and Depression]
3.Hofmann, S. G., et al. (2012). The Efficacy of Cognitive Behavioral Therapy: A Review of Meta-analyses. Cognitive Therapy and Research, 36(5), 427–440. [CBT Efficacy]
4.Anderson, T., et al. (2015). Therapist facilitative interpersonal skills and training status: A randomized clinical trial on alliance and outcome. Psychotherapy Research, 26(5), 511–529. [Therapist Interpersonal Skills Impact]
5.Norcross, J. C., & Lambert, M. J. (2018). Psychotherapy relationships that work III. Psychotherapy, 55(4), 303–315. [Psychotherapy Relationships ]
6.Wampold, B. E., & Flückiger, C. (2023). The alliance in mental health care: conceptualization, evidence and clinical applications. World Psychiatry, 22(1), 25–41. [Therapeutic Alliance]
7.Elliott, R., et al. (2018). Therapist empathy and client outcome: An updated meta-analysis. Psychotherapy, 55(4), 399–410. [Therapist Empathy and Client Outcome]
8.Bernhardt, I. S., et al. (2018). “It’s both a strength and a drawback.” How therapists’ personal qualities are experienced in their professional work. Psychotherapy Research, 29(7), 959–970. [Therapists’ personal qualities in practice]
9.Maqsood, A., et al. (2024). From face-to-face to screen-to-screen: exploring the multifaceted dimensions of digital mental health care. Frontiers in Psychiatry, 15, 1413127. [Online therapy dimensions]
10.Robertson, A. M., et al. (2025). Leading by example: Experimental evidence that therapist lived experience disclosures can model the path to recovery for clients. British Journal of Psychology, 116(2), 409–431. [Therapist Lived Experience Disclosures]

Όλοι λένε… “ψυχοθεραπευτής”