Πόνος στο στέρνο, αίσθημα πίεσης ή σφίξιμο στο στήθος από Άγχος, Θλίψη

Ο πόνος στο στέρνο και στο στήθος είναι ένα σύμπτωμα που συχνά εμφανίζεται σε περιόδους άγχους, έντονης συναισθηματικής φόρτισης ή κρίσεων πανικού, ωστόσο μπορεί να έχει καρδιακή (π.χ. έμφραγμα, στηθάγχη) ή άλλη σοβαρή οργανική προέλευση. Εφόσον έχει προηγηθεί πλήρης καρδιολογικός και οργανικός έλεγχος και έχουν αποκλειστεί τα επείγοντα ιατρικά αίτια, η περαιτέρω διαχείριση αφορά την αντιμετώπιση της υποκείμενης αγχώδους διαταραχής με τη βοήθεια ψυχιάτρου. Ο πόνος στο στήθος δεν πρέπει ποτέ να θεωρείται αβλαβής ή αμιγώς ψυχολογικός, χωρίς την ανάλογη καρδιολογική γνωμάτευση.

Πόνος στο στήθος, πλάκωμα, σφίξιμο στην καρδιά

Περίπου το 18-25% των ασθενών που προσέρχονται στα επείγοντα με πόνο στο στήθος ή αίσθημα πίεσης μπορεί να παρουσιάζουν και αγχώδη συμπτωματολογία.³ Στην κλινική μου πρακτική ως ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής, συναντώ συχνά ανθρώπους που έχουν υποβληθεί σε δεκάδες εξετάσεις με φυσιολογικά αποτελέσματα, αλλά συνεχίζουν να βιώνουν τον πόνο. Αυτό συμβαίνει διότι το νευρικό σύστημα, όταν βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού, "μεταφράζει" τα αθώα σωματικά σήματα ως απειλή.

Ο πόνος στο κέντρο του στέρνου ή το στήθος λόγω άγχους σημαίνει ότι οι ασθενείς υποβάλλονται σε καρδιολογικές εξετάσεις χωρίς να χρειάζεται. Ωστόσο, η πραγματική αιτία παραμένει άγνωστη σε πολλές περιπτώσεις.

Το άγχος μπορεί να έχει διάφορες μορφές και να εκδηλώνεται με ψυχοσωματικά συμπτώματα ή με κρίσεις πανικού, μια συχνή ψυχική διαταραχή που επηρεάζει 1-4 ανθρώπους στους 100. Σε ορισμένους ανθρώπους, οι κρίσεις πανικού και το χρόνιο άγχος συνοδεύονται από σωματικά συμπτώματα, τα οποία μπορεί να περιλαμβάνουν και πόνο ή δυσφορία στο στήθος. Ο πόνος στο στήθος εμφανίζεται στο 20-70% των κρίσεων πανικού.²

Γιατί το άγχος συνδέεται με πλάκωμα ή πόνο στο στήθος

Ποικίλοι παράγοντες συμβάλλουν στον πόνο στο στήθος εκτός των κρίσεων πανικού. Ο πόνος στο στήθος που δεν έχει καρδιολογική προέλευση μπορεί να προκύπτει από το μυοσκελετικό σύστημα, τον οισοφάγο ή άλλα όργανα που δεν έχουν σχέση με την καρδιά, αλλά και πολύ συχνά από συναισθηματικές αιτίες.

Κάποιες αιτίες για το πλάκωμα και πόνο στο στήθος λόγω άγχους περιλαμβάνουν:

Ο ρόλος του πεπτικού: Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι παθήσεις όπως η Γαστροοισοφαγική Παλινδρόμηση (ΓΟΠ) αποτελούν μια από τις συχνότερες αιτίες μη καρδιακού πόνου στο στήθος, η οποία πολύ συχνά συνυπάρχει ή επιδεινώνεται από το άγχος
Μη καρδιολογικά αίτια: ο πόνος μπορεί να προκύπτει από το μυοσκελετικό σύστημα, τον οισοφάγο ή συναισθηματικά αίτια. Το άγχος συχνά συνοδεύεται από αυξημένη μυϊκή ένταση στην περιοχή του θώρακα, κάτι που μπορεί να γίνει αντιληπτό ως σφίξιμο ή πίεση. Αυτή η ένταση μπορεί να επιδεινωθεί από την αντίδραση "μάχης ή φυγής" (fight or flight) του σώματος, η οποία περιλαμβάνει την απελευθέρωση ορμονών όπως η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη. Μπορεί επίσης να οφείλεται στον υπεραερισμό (επεισόδια γρήγορης αναπνοής). Ο υπεραερισμός, δηλαδή η γρήγορη και ρηχή αναπνοή, ενδέχεται να συμβάλλει στο αίσθημα δυσφορίας στους μύες του θωρακικού τοιχώματος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η συναισθηματική φόρτιση μπορεί να συνυπάρχει με ενοχλήματα από τον οισοφάγο, τα οποία χρειάζονται ιατρική εκτίμηση όταν εκδηλώνονται ως πόνος στο στήθος. Η θλίψη πολύ συχνά επίσης εκφράζεται ψυχοσωματικά ως πλάκωμα στο στήθος.
Καρδιολογικά αίτια: ο καρδιακός πόνος λόγω άγχους μπορεί να οφείλεται στην άμεση δράση των μηχανισμών του άγχους στην καρδιά. Ο πόνος μπορεί να οφείλεται στη διέγερση του αυτόνομου συστήματος μαζί με την επίδραση των επεισοδίων υπεραερισμού. Το έντονο στρες, σε άτομα με προϋπάρχουσα ευαλωτότητα, μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία των αγγείων, γι' αυτό και οποιαδήποτε ενοχλητική αίσθηση απαιτεί διερεύνηση από ειδικό. Για τον λόγο αυτό, η ιατρική εξέταση είναι απαραίτητη ώστε να αποκλειστούν οργανικά αίτια πριν αποδοθούν τα συμπτώματα στο άγχος.⁴

Πώς το άγχος μπορεί να συνδέεται με εντονότερο πόνο στο στήθος

Εκτός από αυτούς τους παράγοντες, σε ανθρώπους με γνωστό καρδιολογικό ιστορικό, το στρες μπορεί να σχετίζεται με επιδείνωση των ενοχλήσεων, οι οποίες όμως πρέπει πάντα να ερμηνεύονται από γιατρό.

Είναι επίσης πιθανό τα συμπτώματα να γίνονται πιο έντονα με το στρες, γεγονός που καθιστά αναγκαία την κλινική εκτίμηση. Αυτό συμβαίνει λόγω της υπερδραστηριότητας του συμπαθητικού νευρικού συστήματος. Οι κρίσεις πανικού και ο υπεραερισμός μπορεί να συνδέονται με αυξημένη σωματική δυσφορία, η οποία όμως χρήζει πάντοτε ιατρικής αξιολόγησης όταν εντοπίζεται στο στήθος.

Είναι επίσης σημαντικό να αναφέρουμε ότι η διαταραχή πανικού μπορεί να συμβαίνει μαζί με την ισχαιμία στο μυ της καρδιάς λόγω του τρόπου με τον οποίο το καρδιαγγειακό και αναπνευστικό σύστημα αλλάζει τη λειτουργικότητά του στη διάρκεια αυτών των κρίσεων. Αυτή η διαδικασία περιλαμβάνει αυξημένη διέγερση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος. Ο πόνος αυξάνει τον φόβο και την ανησυχία, δημιουργώντας συχνά έναν επιβαρυντικό κύκλο συμπτωμάτων.

Πόνος στο στήθος λόγω στρες ή έμφραγμα;

Είναι δύσκολο κάποιος να διαχωρίσει αυτές τις δύο μορφές πόνου στο στήθος. Ωστόσο, κάποια από τα ακόλουθα συμπτώματα ίσως να βοηθούν στη διάκριση μεταξύ τους:

Ο πόνος στο στήθος λόγω εμφράγματος προκαλείται από σωματική καταπόνηση ή τις πολύ πρωϊνές ώρες, ενώ ο πόνος στο στήθος λόγω άγχους έχει σχέση με το άγχος και μπορεί να συμβεί και σε στιγμές ηρεμίας.
Σε οξύ καρδιακό επεισόδιο ο πόνος μπορεί να εμφανιστεί αιφνίδια, να κορυφωθεί γρήγορα ή να παραμένει συνεχής, ενώ στα επεισόδια άγχους η περιγραφή μπορεί να διαφέρει σημαντικά. Σε περιπτώσεις άγχους ο πόνος μπορεί να επιδεινώνεται αν κάποιος πιέζει την περιοχή που πονά.
Ο πόνος στο στήθος λόγω άγχους είναι οξύς και έντονος από τη φύση του και είναι αισθητός μόνο σε μια μικρή περιοχή. Αντιθετα, ο ισχαιμικός πόνος μοιάζει με πίεση, τράβηγμα.
Ο πόνος στο στήθος λόγω εμφράγματος μπορεί να αντανακλά στα χέρια, στην πλάτη, στους ώμους, στον αυχένα, στο λαιμό ή στη γνάθο.

Σε κάθε περίπτωση, αν για πρώτη φορά βιώνετε πόνο στο στήθος, θα πρέπει να γίνει ένας πλήρης οργανικός έλεγχος, πριν αποδωθεί ο πόνος στο στρες ή στη θλίψη.¹

Τι μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση του άγχους

Η διαχείριση της αγχώδους διαταραχής μπορεί να βελτιώσει συνολικά τη συμπτωματολογία, εφόσον δεν έχει βρεθεί οργανικό πρόβλημα. Η βαθιά κατανόηση του πώς το στρες "μιλάει" μέσω του σώματος είναι συχνά το πρώτο και σημαντικότερο βήμα για την ανακούφιση του ασθενούς. Εφόσον έχει γίνει ιατρικός έλεγχος, μπορεί να συζητηθεί η παραπομπή σε ψυχίατρο για την αντιμετώπιση του άγχους ή των κρίσεων πανικού.

Αντικαταθλιπτικά όπως οι επιλεκτικοί αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRI) και οι βενζοδιαζεπίνες (όπως το Xanax) είναι δύο κατηγορίες φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για την θεραπεία των ψυχοσωματικών συμπτωμάτων και των κρίσεων πανικού. Η φαρμακευτική αγωγή συνταγογραφείται αποκλειστικά από γιατρό, με βάση το ατομικό ιστορικό και τις ενδείξεις του κάθε ανθρώπου. Ωστόσο, οι βενζοδιαζεπίνες συνήθως αποφεύγονται από τους ασθενείς που έχουν θέματα με το αλκοόλ.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει ορισμένους ανθρώπους να διαχειριστούν το άγχος και τον φόβο που προκαλούν τα σωματικά τους συμπτώματα.

Τεχνικές αντιμετώπισης και τρόπος ζωής

Μετά τον απαραίτητο ιατρικό έλεγχο, ορισμένες πρακτικές μπορεί να ενισχύσουν τη γενικότερη διαχείριση του στρες:

Βαθιές αναπνοές: Οι αργές, ελεγχόμενες αναπνοές βοηθούν αρκετούς ανθρώπους να μειώσουν το αίσθημα έντασης. Πρώτα πάρτε μια βαθιά εισπνοή για 10 δευτερόλεπτα, κρατήστε την για 1 δευτερόλεπτο. Στη συνέχεια, εκπνεύστε αργά, προσπαθώντας να διατηρήσετε την ψυχραιμία σας, εφόσον γνωρίζετε ήδη από προηγούμενο έλεγχο ότι πρόκειται για σύμπτωμα πανικού.
Τεχνικές ηρεμίας του μυαλού: Τεχνικές χαλάρωσης και μετατόπισης της προσοχής είναι χρήσιμες εργαλειοθήκες για κάποιους ανθρώπους. Ορισμένοι άνθρωποι παρατηρούν σταδιακή μείωση της σωματικής έντασης εφαρμόζοντας συστηματικά τέτοιες μεθόδους. Ο πόνος στο στήθος είναι ένα σύμπτωμα που δεν πρέπει να υποτιμάται χωρίς την ανάλογη ιατρική εκτίμηση. Η ηρεμία και οι τεχνικές αυτορρύθμισης μπορεί να βοηθήσουν, αφού πρώτα αποκλειστούν τα επείγοντα οργανικά αίτια.
Συνολική υγεία: Η τακτική άσκηση, ο επαρκής ύπνος και η ισορροπημένη διατροφή υποστηρίζουν την ψυχική υγεία και τη διαχείριση του στρες.
Διακοπή της καφεΐνης, του καπνίσματος και του αλκοόλ είναι επίσης σημαντικά καθώς μπορεί να επιδεινώνουν το άγχος.

Η σημασία της σωστής ιατρικής αξιολόγησης

Η σωστή διάγνωση είναι ουσιαστική για την αναγνώριση της ακριβούς αιτίας για τον πόνο στο στήθος. Ο γιατρός μπορεί να αναγνωρίσει την αιτία για τον πόνο στο στήθος σύμφωνα με το ιστορικό, την κλινική εξέταση, τον πλήρη οργανικό έλεγχο και κάποιες επιπλέον καρδιολογικές εξετάσεις.

Μετά τον ιατρικό έλεγχο, υπάρχουν τρόποι διαχείρισης των ψυχολογικών παραγόντων που συνδέονται με τα συμπτώματα. Αν μετά τον ιατρικό έλεγχο τα συμπτώματα συνδέονται με άγχος ή κρίσεις πανικού, μπορεί να συζητηθεί η παραπομπή σε ψυχίατρο για εξειδικευμένη υποστήριξη. Η επιλογή ψυχοθεραπείας ή φαρμακευτικής αγωγής για το άγχος γίνεται κατόπιν εξατομικευμένης εκτίμησης από ψυχίατρο.

Βιβλιογραφία

1.Gulati, et al. (2021). 2021 AHA/ACC/ASE/CHEST/SAEM/SCCT/SCMR guideline for the evaluation and diagnosis of chest pain. Journal of the American College of Cardiology. [link]
2.Tunnell, et al. (2024). Biobehavioral approach to distinguishing panic symptoms from medical illness. Frontiers in Psychiatry. [link]
3.Foldes-Busque, et al. (2013). A prospective cohort study to refine and validate the Panic Screening Score for identifying panic attacks associated with unexplained chest pain in the emergency department. BMJ Open, 3, 10, e003877. [link]
4.NICE Clinical Guideline [CG95]: Recent-onset chest pain of suspected cardiac origin: assessment and diagnosis. [link]

Πόνος στο στέρνο, πλάκωμα στο στήθος από Άγχος, Θλίψη