Ντοπαμίνη και σεροτονίνη: Οι νευροδιαβιβαστές του εγκεφάλου

serotonini ntopamini

Ντοπαμίνη και Σεροτονίνη

Η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη, είναι χημικά μηνύματα, ή νευροδιαβιβαστές, που βοηθούν στη ρύθμιση πολλών λειτουργιών του σώματος και στη λειτουργία του εγκεφάλου. Παίζουν σημαντικό ρόλο στον ύπνο και στη μνήμη, όπως επίσης στο μεταβολισμό και τη συναισθηματική ευεξία. Πολλές φορές αναφερόμαστε στη σεροτονίνη και τη ντοπαμίνη ως τις ʺορμόνες της χαράςʺ, λόγω του ρόλου τους στη ρύθμιση της διάθεσης και των συναισθημάτων.

Η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη εμπλέκονται σε παρόμοιες διαδικασίες του σώματος, αλλά τις ρυθμίζουν διαφορετικά. Οι ανισορροπίες σε αυτές τις χημικές ουσίες μπορούν να προκαλέσουν διαφορετικά νοσήματα που απαιτούν διαφορετική θεραπευτική αντιμετώπιση.

Παρακάτω αναλύουμε τις διαφορές ανάμεσα στην ντοπαμίνη και στη σεροτονίνη, τη σχέση τους, και τη σύνδεση τους με ιατρικές καταστάσεις και την γενικότερη υγεία.

Τι είναι η ντοπαμίνη;

Οι νευρώνες (νευρικά κύτταρα) στον εγκέφαλο απελευθερώνουν ντοπαμίνη, η οποία μεταφέρει μηνύματα μεταξύ των νευρώνων. Η ντοπαμίνη παίζει κύριο ρόλο στο σύστημα επιβράβευσης, μια ομάδα διαδικασιών στον εγκέφαλο που ελέγχουν τα κίνητρα, τις επιθυμίες και τους πόθους. Επίσης, από τη ντοπαμίνη σχηματίζεται η νορεπινεφρίνη και η επινεφρίνη, ουσίες (κατεχολαμίνες) εξαιρετικής σημασίας για όλο τον οργανισμό.

Τα επίπεδα της ντοπαμίνης επηρεάζουν τις ακόλουθες λειτουργίες του σώματος:

  • Τη διάθεση
  • Τον ύπνο
  • Τη μάθηση
  • Την κίνηση
  • Την εγρήγορση
  • Τη ροή του αίματος
  • Την παραγωγή ούρων

Τι είναι η σεροτονίνη;

Η σεροτονίνη είναι ένας ακόμη νευροδιαβιβαστής του εγκεφάλου. Ωστόσο, περισσότερο από το 90% της συνολικής σεροτονίνης του σώματος εντοπίζεται στα κύτταρα του εντέρου (εντεροχρωμαφινικά), όπου βοηθά στη ρύθμιση της κίνησης του πεπτικού συστήματος.

Εκτός από την πέψη, η σεροτονίνη βοηθά εμπλέκεται στη ρύθμιση:

  • Του κύκλου ύπνου-αφύπνισης
  • Της διάθεσης και των συναισθημάτων
  • Του μεταβολισμού και της όρεξης
  • Της νόησης και της συγκέντρωσης
  • Της ορμονικής δραστηριότητας
  • Της θερμοκρασίας του σώματος
  • Της πήξης του αίματος

Διαφορές μεταξύ ντοπαμίνης και σεροτονίνης

Παρόλο που και η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη μεταφέρουν μηνύματα μεταξύ των νευρώνων και επηρεάζουν τη διάθεση και τη συγκέντρωση, έχουν και κάποιες διαφορετικές λειτουργίες.

Η ντοπαμίνη, για παράδειγμα, μεταφέρει μηνύματα μεταξύ των νευρώνων που ελέγχουν τις κινήσεις του σώματος και το συντονισμό τους. Η ντοπαμίνη επίσης παίζει ρόλο στα κέντρα του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ευχαρίστηση και την επιβράβευση. Η κατανάλωση συγκεκριμένων τροφών, η λήψη απαγορευμένων ουσιών και οι συμπεριφορές όπως ο τζόγος μπορεί να προκληθούν από αλλαγές στα επίπεδα της ντοπαμίνης στον εγκέφαλο.

Τα υψηλά επίπεδα ντοπαμίνης μπορούν να οδηγήσουν σε συναισθήματα ευφορίας, ευδαιμονίας και ενίσχυσης των κινήτρων και της συγκέντρωσης. Επομένως, η έκθεση σε ουσίες και δραστηριότητες που αυξάνουν την ντοπαμίνη μπορεί να είναι εθιστική για κάποιους ανθρώπους.

Όπως η ντοπαμίνη, έτσι και η σεροτονίνη επηρεάζει τη διάθεση και τα συναισθήματα των ανθρώπων, αλλά βοηθά στη ρύθμιση της  λειτουργίας του πεπτικού συστήματος όπως η όρεξη, ο μεταβολισμός και η κινητικότητα του εντέρου.

Η σύνδεση μεταξύ ντοπαμίνης και σεροτονίνης

Οι νευροδιαβιβαστές δεν δρουν ανεξάρτητα. Αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και επηρεάζουν ο ένας τον άλλο ώστε να υπάρχει μια ισορροπία μέσα στο σώμα. Υπάρχουν ισχυρές συνδέσεις ανάμεσα στη σεροτονίνη και στη ντοπαμίνη, τόσο δομικά όσο και λειτουργικά.

Σε κάποιες περιπτώσεις, η σεροτονίνη φαίνεται να αναστέλλει την παραγωγή της ντοπαμίνης, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι τα χαμηλά επίπεδα σεροτονίνης μπορεί να οδηγήσουν σε υπερπαραγωγή ντοπαμίνης. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε παρορμητική συμπεριφορά, εξαιτίας του ρόλου της ντοπαμίνης στο μηχανισμό επιβράβευσης.

Η σεροτονίνη αναστέλλει την παρορμητική συμπεριφορά, ενώ η ντοπαμίνη ενισχύει την παρορμητικότητα.

Η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη έχουν αντίθετες επιδράσεις στην όρεξη. Ενώ η σεροτονίνη την καταστέλλει, τα χαμηλά επίπεδα της ντοπαμίνης μπορούν να προκαλέσουν το αίσθημα της πείνας.

Ποιες καταστάσεις συνδέονται με την ντοπαμίνη και τη σεροτονίνη;

Οι ανωμαλίες στα επίπεδα της ντοπαμίνης ή της σεροτονίνης μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρές διαφορετικές ιατρικές καταστάσεις.

Και οι δύο νευροδιαβιβαστές μπορούν να επηρεάσουν διαταραχές της διάθεσης όπως η κατάθλιψη. Οι ανισορροπίες επίσης έχουν ως αποτέλεσμα καταστάσεις που επηρεάζουν διαφορετικά τις λειτουργίες του σώματος.

Ντοπαμίνη

Η υπερβολική ή η ελάχιστη ντοπαμίνη μπορεί να προκαλεί βλάβη στην επικοινωνία μεταξύ των νευρώνων και να οδηγεί στην ανάπτυξη σωματικών και ψυχολογικών προβλημάτων υγείας.

Η ανεπάρκεια της ντοπαμίνης παίζει σημαντικό ρόλο στις ακόλουθες καταστάσεις και συμπτώματα:

  • Τη νόσο του Πάρκινσον
  • Την κατάθλιψη
  • Τη σχιζοφρένεια
  • Τις ψευδαισθήσεις

Η ντοπαμίνη επίσης παίζει ρόλο στα κίνητρα και στις συμπεριφορές επιβράβευσης.

Αν και η ντοπαμίνη από μόνη της δεν προκαλεί άμεσα κατάθλιψη, τα χαμηλά επίπεδα της ντοπαμίνης προκαλούν συγκεκριμένα συμπτώματα που συνδέονται με την κατάθλιψη.

Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

  • Έλλειψη κινήτρων
  • Δυσκολία στη συγκέντρωση
  • Συναισθήματα αβοηθητότητας και απελπισίας
  • Έλλειψη ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που πριν ήταν ευχάριστες

Σεροτονίνη

Όμοια με την ντοπαμίνη, οι ερευνητές έχουν συνδέσει τα ανώμαλα επίπεδα της σεροτονίνης με σοβαρές ιατρικές καταστάσεις, συγκεκριμένα τις διαταραχές της διάθεσης όπως η κατάθλιψη και το άγχος.

Σε αντίθεση με τη γενική αντίληψη που επικρατεί, τα χαμηλά επίπεδα της σεροτονίνης δεν προκαλούν απαραίτητα κατάθλιψη. Πολλοί παράγοντες πέρα από τη βιοχημεία συμβάλλουν στην κατάθλιψη, όπως:

  • Οι γενετικοί παράγοντες και το οικογενειακό ιστορικό
  • Ο τρόπος ζωής και τα επίπεδα στρες
  • Το περιβάλλον
  • Άλλα προβλήματα υγείας

Όμως, τα χαμηλά επίπεδα σεροτονίνης αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης. Τα αντικαταθλιπτικά, όπως οι επιλεκτικοί αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRIs), αυξάνουν την διαθεσιμότητα της σεροτονίνης στον εγκέφαλο, και βοηθούν στη θεραπεία της κατάθλιψης.

Οι SSRIs περιλαμβάνουν:

  • Τη φλουοξετίνη (Ladose)
  • Τη σερτραλίνη (Zoloft)
  • Την εσκιταλοπράμη (Cipralex)
  • Την παροξετίνη (Seroxat)
  • Τη σιταλοπράμη (Seropram)

Από την άλλη πλευρά, τα υπερβολικά υψηλά επίπεδα σεροτονίνης μπορεί να οδηγήσουν σε μια δυνητικά απειλητική για τη ζωή ιατρική κατάσταση που ονομάζεται σύνδρομο της σεροτονίνης. Το σύνδρομο της σεροτονίνης ή η τοξικότητα της σεροτονίνης, μπορεί να συμβεί μετά από τη λήψη υπερβολικής ποσότητας σεροτονινεργικών φαρμάκων ή τη λήψη πολλαπλών σεροτονινεργικών φαρμάκων την ίδια στιγμή. Στη λίστα αυτών των σεροτονινεργικών φαρμάκων, εκτός από τους SSRIs, περιλαμβάνονται:

  • Οι επιλεκτικοί αναστολείς της επαναπρόσληψης της σεροτονίνης και της νορεπινεφρίνης (SNRIs), όπως η βενλαφαξίνη (Effexor)
  • Τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά (TCAs), όπως η δεσιπραμίνη και η ιμιπραμίνη
  • Τα φάρμακα για την ημικρανία, περιλαμβανομένης της αλμοτριπτάνης (Axert) και της ριζατριπτάνης (Maxalt)

Τα οπιοειδή που ανακουφίζουν από τον πόνο μπορούν να αλληλεπιδράσουν με τα σεροτονινεργικά φάρμακα, πράγμα το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε συσσώρευση της σεροτονίνης ή ενίσχυση της επίδρασής της στον εγκέφαλο.

Συμπερασματικά

Οι νευροδιαβιβαστές ντοπαμίνη και σεροτονίνη ρυθμίζουν με παρόμοιους τρόπους τις λειτουργίες του σώματος, αλλά έχουν διαφορετικές επιδράσεις.

Η ντοπαμίνη ρυθμίζει τη διάθεση και την κίνηση των μυών και παίζει ζωτικό ρόλο στο μηχανισμό ευχαρίστησης και επιβράβευσης στον εγκέφαλο.

Σε αντίθεση με την ντοπαμίνη, το σώμα αποθηκεύει την σεροτονίνη στο στομάχι, αντί για τον εγκέφαλο. Η σεροτονίνη βοηθά στη ρύθμιση της διάθεσης, της θερμοκρασίας του σώματος και της όρεξης.

Η υπερβολική ποσότητα ή η έλλειψη των νευροδιαβιβαστών μπορεί να προκαλέσει ψυχολογικά και σωματικά συμπτώματα.

 

ΚΑΝΕ ΤΟ ΤΕΣΤ