FAFO Parenting

FAFO Parenting

Το ακρωνύμιο FAFO σημαίνει “F**k Around and Find Out” και περιγράφει τους γονείς που αφήνουν τα παιδιά τους να επωμιστούν τις συνέπειες των πράξεων τους.

Με επιστημονικούς όρους της αναπτυξιακής ψυχολογίας, το FAFO parenting προσομοιάζει στην ενίσχυση της αυτονομίας μέσω φυσικών συνεπειών. Η προσέγγιση αυτή μειώνει τον υπερβολικό έλεγχο, επιτρέποντας στο παιδί να αναπτύξει δεξιότητες αυτορρύθμισης.

Εκ πρώτης όψεως, το FAFO ακούγεται λογικό, επειδή, άλλωστε, ως ενήλικες, καλούμαστε να διαχειριστούμε τις συνέπειες των αποφάσεών μας όλη μέρα. Το παράδειγμα που δείχνει πόσο καλά λειτουργεί το FAFO αφορά ένα παιδί που δεν φοράει το παλτό του. Αντί να επιβάλει το ζήτημα, ένας γονέας FAFO θα έλεγε: «Εντάξει, μπορείς να μην το φορέσεις, αλλά μπορεί να κρυώσεις».

Όμως , δεν είναι σίγουρο ότι το FAFO parenting λειτουργεί εξίσου καλά σε όλες τις περιπτώσεις. Το να κρυώνεις και να νιώθεις άβολα είναι μια καλή μαθησιακή εμπειρία - δημιουργεί ενσωματωμένη νόηση. Αν το παιδί θυμώσει, απογοητευτεί ή λυπηθεί επίσης, το μάθημα ενσωματώνεται περαιτέρω επειδή το συναίσθημα βοηθάει να μείνουν οι αναμνήσεις.

Τι γίνεται με κάτι που φαίνεται εξίσου ακίνδυνο, όπως το να ζωγραφίζει ένα παιδί στους τοίχους;  Εδώ τίθεται το ζήτημα της διαχείρισης των ορίων χωρίς να υπάρχει κλιμάκωση της έντασης.

Οι άνθρωποι θεωρούν το FAFO ως αντίδραση στο gentle parenting, το οποίο συχνά ερμηνευόταν ως υπερβολικά ανεκτικό ή συναισθηματικά εξαντλητικό. Το FAFO λειτουργεί ως εναλλακτική προσέγγιση στη μέθοδο της «διαφωνίας και της διδασκαλίας» που μετατρέπει κάθε διαφωνία σε αντιπαράθεση. Αντανακλά επίσης, τον τρόπο με τον οποίο οι γονείς προσεγγίζουν την εξελισσόμενη άποψη για την κουλτούρα της διαπαιδαγώγησης των παιδιών και τους κοινωνικούς κανόνες σχετικά με τους ρόλους και τις ευθύνες γονέων και παιδιών στην οικογένεια.

Τύποι γονικής μέριμνας

Οι τύποι γονικής μέριμνας περιγράφηκαν πρώτη φορά το 1960, και εξελίσσονται από παρατηρήσεις για το πώς η γονική συμπεριφορά σχετίζεται με την κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών.³ American Psychological Association, Parenting. Η προσέγγιση της ισορροπίας μεταξύ δύο διαστάσεων, του ελέγχου και της ζεστασιάς, παρήγαγε αυτό που πλέον αποτελεί ένα τυποποιημένο πλαίσιο τεσσάρων στυλ γονικής μέριμνας.

1. Η δημοκρατική γονική μέριμνα (υψηλή ζεστασιά, υψηλός έλεγχος) συνδυάζει σαφείς κανόνες με συναισθηματική υποστήριξη.
2. Η αυταρχική γονική μέριμνα (χαμηλή ζεστασιά, υψηλός έλεγχος) δίνει έμφαση στην υπακοή και την τάξη, συχνά μέσω αυστηρών κανόνων ή τιμωρητικών μέτρων.
3. Η επιτρεπτική γονική μέριμνα (υψηλή ζεστασιά, χαμηλός έλεγχος) προσφέρει στοργή αλλά λίγα όρια.
4. Η αδιάφορη γονική μέριμνα (χαμηλή ζεστασιά, χαμηλός έλεγχος) στερείται συμμετοχής και δομής.

Δεκαετίες έρευνας επιβεβαιώνουν ότι τα παιδιά ευημερούν όταν υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στην ενσυναίσθηση και στις προσδοκίες, πράγμα που είναι χαρακτηριστικό του δημοκρατικού γονεϊκού στυλ.¹ Leijten, P., et al. (2019). Meta-analyses: Key parenting program components for disruptive child behavior. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 58(2), 180-190. Ωστόσο, η σύνδεση των εμπειριών της παιδικής ηλικίας με τα αποτελέσματα της ζωής ασκεί πίεση στους γονείς, η οποία έχει ενταθεί με την άνοδο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Το TikTok και το Instagram έχουν κάνει την γονική μέριμνα δημόσια πράξη, ενισχύοντας κάθε επιλογή και συναίσθημα και ανοίγοντας τους γονείς στην κρίση των άλλων.

Οι τάσεις στην ανατροφή των παιδιών, όπως η «ήπια ανατροφή των παιδιών» ή η «γονεϊκότητα με βάση το FAFO», είναι σύγχρονες παραλλαγές που στρέφονται σε διαφορετικές πλευρές της εξίσωσης ελέγχου της ζεστασιάς. Αυτή η απλοποίηση τα καθιστά ιδανικά για hashtags και έναν αλγοριθμικά καθοδηγούμενο κόσμο, αλλά λιγότερο αποτελεσματικά στην πραγματική ζωή.

Τα social media είναι γεμάτα με συμβουλές για την ανατροφή των παιδιών, και τα στυλ γονικής μέριμνας έχουν γίνει δείκτες ταυτότητας, σηματοδοτώντας αξίες και ηθική όσο και τεχνική. Η υιοθέτηση της φιλοσοφίας μιας μαμάς influencer μπορεί να απλοποιήσει τη λήψη αποφάσεων και να αποκαταστήσει την αίσθηση ελέγχου. Αλλά οι συμβουλές για γονείς που έχουν περικοπεί σε ένα βίντεο στο TikTok δεν έχουν πολλά περιθώρια για λεπτομέρειες.

Η αποδοχή πεποιθήσεων από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να προσφέρει ένα αίσθημα επιβεβαίωσης και αίσθησης του ανήκειν. Ωστόσο, μπορεί να είναι επικίνδυνο όταν η συναισθηματική αυθεντικότητα γίνεται υποκατάστατο της εκπαίδευσης και της εξειδίκευσης ή όταν οι επιμελημένες, φιλτραρισμένες εικόνες ήρεμης, κομψής και υπομονετικής γονικής μέριμνας πυροδοτούν αρνητικές κοινωνικές συγκρίσεις και αυτοαμφισβήτηση.

Τι προσφέρει το FAFO parenting;

Η γονεϊκότητα είναι δύσκολη. Μετά από πολλά χρόνια που οι γονείς ακούν ότι πρέπει να έχουν ενσυναίσθηση, να είναι παρόντες και να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των παιδιών, να μαγειρεύουν υγιεινά, να περιορίζουν τον χρόνο μπροστά σε οθόνες, να κανονίζουν παιχνίδια και να σχεδιάζουν εκπαιδευτικές δραστηριότητες (κατά προτίμηση σε εξωτερικούς χώρους), ενώ παράλληλα να πηγαίνουν στην εργασία τους στην ώρα τους, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι πολλοί γονείς αισθάνονται εξαντλημένοι.

Το FAFO parenting έχει γίνει δημοφιλές επειδή δίνει στους γονείς την “άδεια” να κάνουν ένα βήμα πίσω. Το να αφήνουμε τα παιδιά ελεύθερα να μαθαίνουν μέσα από διαχειρίσιμες συνέπειες φαίνεται να προσφέρει σαφήνεια και λιγότερη συναισθηματική κόπωση.

Ως ειδικός ψυχικής υγείας, παρατηρώ συχνά στην κλινική πράξη ότι οι σύγχρονοι γονείς κατακλύζονται από ένα διαρκές «άγχος επίδοσης», προσπαθώντας να εφαρμόσουν άψογα κάθε νέα θεωρία ανατροφής, γεγονός που οδηγεί σε βαθιά κούραση.

Το FAFO parenting υποστηρίζει ότι αν ένα παιδί ξεχάσει την εργασία για το σπίτι, αναλαμβάνει την ευθύνη απέναντι στον δάσκαλο. Αν δεν πάει για ύπνο, η κόπωση διδάσκει το μάθημα. Οι υποστηρικτές λένε ότι αυτό προάγει την υπευθυνότητα και την ανθεκτικότητα επιτρέποντας στην αιτία και το αποτέλεσμα να κάνουν τη διδασκαλία.

Ωστόσο, το FAFO parenting δεν είναι πάντοτε αποτελεσματικό καθώς παραβλέπει:

1. Τις αναπτυξιακές και ατομικές διάφορες.
2. Τη σημασία της ενσυναίσθησης και της συναισθηματικής υποστήριξης.
3. Την επίδραση της συμπεριφοράς στο σύστημα της οικογένειας μακροπρόθεσμα.

Όχι μόνο τα παιδιά πρέπει να είναι αναπτυξιακά έτοιμα να συνδέσουν επιλογές και αποτελέσματα, και οι συνέπειες να είναι ασφαλείς και αναλογικές, αλλά οι γονείς πρέπει επίσης να λάβουν υπόψη ότι το να «αφήνουν ένα παιδί να βιώσει τις συνέπειες των πράξεών του» δεν πρέπει να σημαίνει και απομόνωση. Αυτό επηρεάζει αρνητικά την δυναμική της οικογένειας.

Τη δεκαετία του 2000, ​ο “γονέας- ελικόπτερο” , ένας υπερβολικά εμπλεκόμενος, υπερπροστατευτικός γονιός, έγινε δημοφιλής. Το FAFO είναι, από πολλές απόψεις, το αντίθετό του και, για τους υποστηρικτές του, ο καλύτερος τρόπος για να μεγαλώσουν ανθεκτικά και ανεξάρτητα παιδιά.

Στις ψυχοθεραπευτικές οικογενειακές συνεδρίες, καθίσταται συχνά σαφές πως η συναισθηματική αποσύνδεση στο όνομα της «ανεξαρτησίας» μπορεί να δημιουργήσει ρήγματα εμπιστοσύνης στον δεσμό προσκόλλησης. Το ζητούμενο είναι η επίβλεψη με διακριτικότητα και ασφάλεια, όχι η εγκατάλειψη.

Ποια είναι τα πλεονεκτήματα του FAFO parenting;

Όταν οι γονείς χρησιμοποιούν σωστά το FAFO parenting αυτό μπορεί να βοηθήσει να παιδιά να διαχειριστούν τα δύσκολα συναισθήματα και να αναπτύξουν ψυχική ανθεκτικότητα. Τα βοηθά επίσης να μάθουν, συχνά με έναν βαθύ και σπλαχνικό τρόπο, πώς να μην επαναλαμβάνουν ορισμένα λάθη.

Μειονεκτήματα του FAFO parenting

Το FAFO parenting μπορεί να είναι προβληματικό κάποιες φορές, ειδικά με τα νήπια και τα παιδιά προσχολικής ηλικίας. Μερικά παιδιά δεν κατανοούν τη σύνδεση ανάμεσα στην πράξη και στις συνέπειες, ειδικά αν το αποτέλεσμα καθυστερήσει.

Τα νήπια επίσης, δεν κατανοούν τον κίνδυνο, έτσι το FAFO parenting μπορεί να οδηγεί σε επικίνδυνα αποτελέσματα.

Πότε (και πώς) να εφαρμόσετε το FAFO parenting;

Είναι πολύ σημαντικό να αναγνωρίσετε τις ικανότητες του παιδιού σας, την ιδιοσυγκρασία του και την ανάπτυξη του. Σε πολλές περιπτώσεις, τα νήπια δεν είναι αρκετά ώριμα για να κατανοήσουν τις συνέπειες. Τα μεγαλύτερα παιδιά μπορούν να καταλάβουν καλύτερα τις συνέπειες.

Επίσης, είναι πολύ σημαντικό να έχετε στο μυαλό σας την ασφάλεια. Ο εγκέφαλος ενός νηπίου ή ενός παιδιού προσχολικής ηλικίας δεν μπορεί να αντιληφθεί τον κίνδυνο. Από νευροβιολογική και αναπτυξιακή σκοπιά, ο προμετωπιαίος φλοιός —η περιοχή του εγκεφάλου που ευθύνεται για τον έλεγχο των παρορμήσεων— βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο ανάπτυξης στα μικρά παιδιά, καθιστώντας την εξωτερική ρύθμιση από τον ενήλικα απολύτως απαραίτητη. Δεν μπορείτε να αφήσετε ένα παιδί να τρέχει στο δρόμο γιατί οι συνέπειες δεν είναι ασφαλείς.

Είναι σημαντικό οι γονείς να μιλάνε με τα παιδιά τους και να τα ρωτάνε τι έχουν μάθει από κάθε εμπειρία.

Είναι το FAFO parenting κατάλληλο για το παιδί μου;

Σκεφτείτε το FAFO parenting ως ένα μόνο εργαλείο σε μια εργαλειοθήκη, όχι ως ολόκληρο το σετ. Πειραματιστείτε με πράγματα που εμπίπτουν στην κατηγορία «ασφαλές να αποτύχει», όπως το να ξεχνά τις εργασίες για το σπίτι, όπου ο στόχος σας είναι να αυξήσετε το αίσθημα ευθύνης του παιδιού. Το FAFO parenting δεν λειτουργεί για όλα. Προφανώς, και η ασφάλεια προέχει.

Τα παιδιά, ειδικά τα πιο μικρά, δυσκολεύονται να συνδέσουν την συμπεριφορά και το αποτέλεσμα. Αν οι συνέπειες πρέπει να επιβληθούν από τον γονέα, δεν είναι σαφές ότι το FAFO parenting προσφέρει κάτι. Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις στις οποίες οι συνέπειες μιας συμπεριφοράς είναι χειρότερες για τον γονέα (ή την υπόλοιπη οικογένεια) από ότι για το παιδί.

Είναι σημαντικό να έχετε τα εξής στο μυαλό σας:

1. Αναπτυξιακή ετοιμότητα: τα μικρά παιδιά συχνά δεν μπορούν να κατανοήσουν τη σύνδεση αιτίας και αποτελέσματος. Οι φυσικές συνέπειες λειτουργούν καλύτερα όταν το μάθημα είναι άμεσο και κατανοητό.
2. Ιδιοσυγκρασία: τα ανθεκτικά, περίεργα παιδιά ίσως να μαθαίνουν εύκολα από τις εμπειρίες, ενώ τα αγχώδη παιδιά ή τα ευαίσθητα να ερμηνεύουν αυτή την προσέγγιση ως απόρριψη ή απόσταση.
3. Κατάσταση και διακύβευμα: οι καλύτερες στιγμές για την εφαρμογή του FAFO είναι όταν η αποτυχία είναι ασφαλής, και το μάθημα δεν θα βλάψει ή δεν θα εξευτελίσει το παιδί.
4. Κίνητρο των γονιών: ο στόχος πρέπει να είναι το μάθημα. Όταν ένας γονιός στρέφεται στο FAFO από απογοήτευση αυτό είναι τιμωρία.
5. Προετοιμασία του παιδιού: το παιδί χρειάζεται υποστήριξη και εξηγήσεις αν οι γονείς επιλέξουν να αλλάξουν γονικό στυλ.
6. Σύνδεση και προβληματισμός: οι συνέπειες έχουν αποτέλεσμα όταν ακολουθούνται από ενσυναίσθηση και συζήτηση. Η σύνδεση γονέα-παιδιού μετατρέπει την εμπειρία σε ανάπτυξη.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Leijten, P., et al. (2019). Meta-analyses: Key parenting program components for disruptive child behavior. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 58(2), 180-190. [link]
2. ↸2.Masten, A. S., et al. (2021). Resilience in development and Psychopathology: Multisystem Perspectives. Annual Review of Psychology, 72(1), 1-36. [link]
3. ↸3.American Psychological Association, Parenting. [link]