Ψιλοκυβίνη και κατάθλιψη (Psilocybin)

Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι οι ψυχεδελικές ενώσεις που υπάρχουν στα "μαγικά" μανιτάρια συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης και στη μείωση των αρνητικών σκέψεων, σε κλινικές δοκιμές. Μία από αυτές τις ενώσεις είναι η ψιλοκυβίνη (Psilocybin). Πρόσφατα στην Αμερική εγκρίθηκε (Ιούλιος 2022) η χρήση της στην πρώτη κλινική δοκιμή, για τη μελέτη της αποτελεσματικότητάς της στη σοβαρή, ανθεκτική κατάθλιψη, και μάλιστα χαρακτηρίστηκε ως "πρωτοποριακή" θεραπεία.¹

Εφόσον λοιπόν αποδειχθεί περαιτέρω από τις κλινικές δοκιμές η δράση και η ασφάλειά της, η ψιλοκυβίνη μπορεί να αποτελεί μια εναλλακτική επιλογή αντί των άλλων αντικαταθλιπτικών μέχρι το 2030. Αυτό εξαρτάται από την επιτυχή ολοκλήρωση των κλινικών δοκιμών φάσης 3 και την τελική έγκριση από τις αρμόδιες υγειονομικές αρχές.

Τι είναι η Ψιλοκυβίνη;

Η psilocybin είναι μια φυσική ψυχοτρόπος ουσία που παράγεται κυρίως από τα είδη μανιταριών του γένους Psilocybe. Τα φρέσκα και αποξηραμένα μανιτάρια που περιέχουν ψιλοκυβίνη μπορούν να φαγωθούν, να γίνουν τσάϊ, ή να προστεθούν σε άλλα φαγητά.

Στον ανθρώπινο οργανισμό η ψιλοκυβίνη μετατρέπεται σε ψιλοκίνη. Η χημική δομή της ψιλοκίνης μοιάζει με την σεροτονίνη, και για αυτό διεγείρει τους υποδοχείς σεροτονίνης στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Η ψιλοκίνη είναι μια από τις πολλές ψυχοτρόπες ουσίες για τις οποίες έχει γίνει έρευνα για την θεραπεία των ψυχιατρικών διαταραχών.

Πώς λειτουργεί στον εγκέφαλο;

Η λειτουργία του εγκεφάλου στην κατάθλιψη είναι πιο άκαμπτη και περιορισμένη, και η psilocybin φαίνεται να επηρεάζει την εγκεφαλική λειτουργία με διαφορετικό τρόπο σε σχέση με τις παραδοσιακές θεραπείες.

Αυτά τα στοιχεία είναι πολύ σημαντικά επειδή για πρώτη φορά δείχνουν ότι η psilocybin λειτουργεί διαφορετικά από τα συμβατικά αντικαταθλιπτικά.² Ουσιαστικά, κάνει τον εγκέφαλο πιο ευέλικτο και λιγότερο συγκεντρωμένο στα αρνητικά μοτίβα σκέψης που έχουν σχέση με την κατάθλιψη.

Οι άνθρωποι που έχουν καλή ανταπόκριση στη θεραπεία με psilocybin έχουν μια έντονη ενεργοποίηση του εγκεφάλου, όχι μόνο κατά τη διάρκεια της θεραπείας αλλά μέχρι και τρεις εβδομάδες αργότερα, αυτή η παρατήρηση έχει σχέση με την βελτίωση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης.

Επιπλέον, οι μελέτες δείχνουν ότι δεν υπάρχουν παρόμοιες αλλαγές στον εγκέφαλο, σε ασθενείς που λαμβάνουν συμβατικά αντικαταθλιπτικά, όπως η εσιταλοπράμη. Αυτό δείχνει ότι οι ψυχοτρόπες ουσίες δρουν με διαφορετικό τρόπο στην θεραπεία της κατάθλιψης.

Ποια είναι η δράση της psilocybin;

Οι ψυχοτρόπες ουσίες είναι ένας τύπος παραισθησιογόνων που επηρεάζουν τις αισθήσεις, τα συναισθήματα και αλλάζουν τον τρόπο σκέψης.

Τα κοινά αντικαταθλιπτικά για να είναι αποτελεσματικά χρειάζεται η λήψη τους να είναι καθημερινή. Στην περίπτωση της psilocybin, η λήψη της μία ή δύο φορές τη εβδομάδα μπορεί να έχει την ίδια δράση με τα αντικαταθλιπτικά. Ωστόσο, είναι ανάγκη να γίνουν περαιτέρω έρευνες σε ασθενείς.

Τα στοιχεία ακόμα δεν δείχνουν ξεκάθαρα για πόσο καιρό διαρκούν οι αλλαγές στον εγκέφαλο από τη δράση της psilocybin και είναι ανάγκη να γίνουν περισσότερες έρευνες για την κατανόηση αυτού του μηχανισμού.

Γνωρίζουμε ότι κάποιοι άνθρωποι εμφανίζουν υποτροπή της κατάθλιψης, και μετά από λίγο καιρό ο εγκέφαλος τους επιστρέφει στα αρνητικά μοτίβα σκέψης της κατάθλιψης. Βέβαια, γνωρίζουμε ότι η θεραπεία με psilocybin βελτιώνει τα συμπτώματα της κατάθλιψης.⁴ Ωστόσο, παραμένει άγνωστο αν οι συγκεκριμένες αλλαγές στους νευρώνες του εγκεφάλου παρατηρούνται και σε άλλες ψυχικές ασθένειες, όπως η ανορεξία.

Η psilocybin όχι μόνο έχει σημαντικές και άμεσες επιδράσεις στα συμπτώματα της κατάθλιψης, αλλά επίσης η δράση της έχει διάρκεια. Συγκριτικά με τα τυπικά αντικαταθλιπτικά, που οι ασθενείς χρειάζεται να λαμβάνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, η psilocybin σχετίστηκε με ανακούφιση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης σε ερευνητικές μελέτες μετά από μία ή δύο δόσεις.

Τι είναι τα "μαγικά" μανιτάρια;

Τα μαγικά μανιτάρια περιέχουν παραισθησιογόνες ουσίες, πράγμα που σημαίνει ότι κάποιος μπορεί να βλέπει, να ακούει και να νιώθει πράγματα που μοιάζουν αληθινά αλλά δεν είναι. Οι επιδράσεις των μαγικών μανιταριών, ωστόσο, ποικίλουν σημαντικά. Η δράση των μαγικών μανιταριών ποικίλει και επηρεάζεται από παράγοντες όπως η δοσολογία, η ηλικία, το βάρος, η προσωπικότητα και το ιστορικό ψυχικών διαταραχών.

Καθώς τα μαγικά μανιτάρια συνήθως αναζητούνται για ψυχαγωγικούς λόγους, κάποιες μελέτες δείχνουν ότι μειώνουν το άγχος, τα ψυχωσικά συμπτώματα, τις τρομακτικές παραισθήσεις και την σύγχυση. Τα μαγικά μανιτάρια χρησιμοποιούνται εδώ και χιλιάδες χρόνια για ιατρικούς λόγους.

Τα μανιτάρια έχουν μεγάλη ιστορία που έχει σχέση με πνευματικές εμπειρίες και εξερεύνηση του εαυτού. Πολλοί πιστεύουν ότι τα μανιτάρια φυσικά περιέχουν παραισθησιογόνες ενώσεις όπως η μεσκαλίνη που επιτρέπουν στους ανθρώπους να επιτύχουν μια ανώτερη πνευματική κατάσταση. Άλλοι χρησιμοποιούν τα μαγικά μανιτάρια για την αίσθηση ευφορίας που προσφέρουν.

Η μετατροπή της psilocybin σε ψιλοκίνη στο σώμα επηρεάζει τα επίπεδα της σεροτονίνης στον εγκέφαλο, και οδηγεί σε αλλοιωμένη αντίληψη. Χρειάζεται 20-40 λεπτά για να αρχίσει η δράση της και μπορεί να διαρκεί μέχρι 6 ώρες. Περίπου 6 ώρες είναι ο χρόνος που χρειάζεται για τον μεταβολισμό της ψιλοκίνης.

Για πόσο χρόνο δρα και ανιχνεύεται;

Οι βραχυπρόθεσμες επιδράσεις των μαγικών μανιταριών τυπικά διαρκούν 6-12 ώρες. Αλλά οι ασθενείς μπορεί να βιώνουν μακροχρόνιες αλλαγές στην προσωπικότητα και να έχουν αναδρομές για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά τη λήψη του φαρμάκου.

Τα τυπικά τεστ ούρων δεν ανιχνεύουν την psilocybin αλλά υπάρχουν ειδικά τεστ για την ανίχνευσή της. Όπως συμβαίνει με πολλά άλλα φάρμακα, τα μαγικά μανιτάρια μπορεί να ανιχνευθούν στους θύλακες των τριχών μέχρι και 90 μέρες μετά.

Ερευνητικές περιοχές μελέτης της psilocybin

Η psilocybin μελετάται ως πιθανή θεραπευτική επιλογή για την κατάθλιψη και σε περιπτώσεις εξάρτησης από το αλκοόλ και το τσιγάρο. Οι μελέτες έχουν δείξει ότι τα μαγικά μανιτάρια είναι αποτελεσματικά και σχετίστηκαν με ανακούφιση από το συναισθηματικό στρες σε ορισμένες μελέτες τους ανθρώπους, όπως όταν έρχονται αντιμέτωποι με τη διάγνωση του καρκίνου. Μια μελέτη έδειξε ότι οι άνθρωποι που λαμβάνουν μόνοι τους μικρές δόσεις psilocybin ανέφεραν ανακούφιση από τους πονοκεφάλους ενώ ταυτόχρονα δεν είχαν παρενέργειες.

Η psilocybin εξετάζεται σε ερευνητικό επίπεδο για καταστάσεις όπως:

Άνοια
Νευρική ανορεξία
Εξάρτηση από τα οπιοειδή
Διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD)
Κατάθλιψη

Τονίζουμε πως όλες οι παραπάνω είναι πειραματικές περιοχές έρευνας. Δεν υπάρχουν επί του παρόντος εγκεκριμένες θεραπείες με ψιλοκυβίνη για αυτές τις καταστάσεις.

Δεν πρέπει να επιχειρεί κανείς να κάνει θεραπεία στον εαυτό του ή άλλους με psilocybin χωρίς την επίβλεψη ενός ειδικού ψυχιάτρου.

Επιπλέον, οι άνθρωποι με κάποια προϋπάρχουσα ψυχικά διαταραχή ίσως να έχουν περισσότερες παρενέργειες από την χρήση της psilocybin.

Παρενέργειες ψιλοκυβίνης

Οι παρενέργεις της χρήσης μανιταριών που περιέχουν ψιλοκυβίνη μπορεί να είναι παραισθήσεις, αδυναμία διάκρισης της πραγματικότητας, κρίσεις πανικού, ψυχωσικό επεισόδιο, σχιζοφρένεια, άσχημο ταξίδι (τριπάρισμα ή bad trip) ιδιαίτερα εάν ένας χρήστης πάρει μεγάλη δόση.

Η κατάχρηση των μανιταριών ψιλοκυβίνης θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει σε δηλητηρίαση ή θάνατο, εάν μια από τις πολλές ποικιλίες δηλητηριωδών μανιταριών αναγνωριστεί εσφαλμένα ως ψιλοκυβίνη.

Προσοχή: τονίζουμε πως η ψιλοκυβίνη δεν είναι εγκεκριμένη θεραπεία και παραμένει ελεγχόμενη ουσία σε πολλές χώρες. Δεν έχει εγκριθεί από τον FDA ως φάρμακο για την κατάθλιψη, έχει λάβει μόνο την ονομασία «Breakthrough Therapy Designation» για ερευνητικούς σκοπούς. Οι ασθενείς με κατάθλιψη δεν πρέπει να κάνουν μόνοι τους δοκιμές με την Psilocybin ή μανιτάρια, γιατί μπορεί να μην έχουν θετικά αποτελέσματα.

Προσοχή στη χρήση ψιλοκυβίνης

Αν κάποιο άτομο έχει κατάθλιψη (κατάθλιψη ΤΕΣΤ) πρέπει να ζητήσει τη βοήθεια ενός ψυχιάτρου-ψυχοθεραπευτή για να μπορέσει να διαχειριστεί τα συμπτώματα. Σύμφωνα με κατευθυντήριες οδηγίες, για τη θεραπεία της κατάθλιψης, η ψυχοθεραπεία και τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα αποτελούν τις θεραπείες πρώτης γραμμής με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα.³

Αν και τα στοιχεία δείχνουν ότι η ψιλοκυβίνη σχετίστηκε με βελτίωση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης σε κλινικές μελέτες, χρειάζεται να γίνουν περαιτέρω μελέτες για τη δράση της. Είναι σημαντικό να μην κάνει κάποιος χρήση psilocybin χωρίς την επίβλεψη ψυχιάτρου γιατί μπορεί να μην είναι καλή η αντίδραση του οργανισμού. Πολλοί άνθρωποι νιώθουν έντονο στρες υπό την επήρεια της psilocybin και δεν είναι εύκολο να το αντιμετωπίσουν. Φυσικά, υπάρχει και η πιθανότητα των ανεπιθύμητων παρενεργειών.

Η ψυχοθεραπεία υποστηρίζει τους ανθρώπους στην επεξεργασία των βαθύτερων αιτίων της κατάθλιψης. Και πιο ειδικά, το EMDR είναι μια θεραπευτική προσέγγιση που χρησιμοποιείται για την επεξεργασία ψυχικών τραυμάτων που μπορεί να επιβαρύνουν την κατάθλιψη.

Βιβλιογραφία

1.Madras, B. K. (2022). Psilocybin in Treatment-Resistant Depression. New England Journal of Medicine, 387(18), 1708–1709. [Psilocybin Efficacy in Resistant Depression]
2.Carhart-Harris, R., et al. (2021). Trial of Psilocybin versus Escitalopram for Depression. New England Journal of Medicine, 384(15), 1402–1411. [Psilocybin Distinct From Conventional Antidepressants]
3.American Psychological Association. (2019). Clinical practice guideline for the treatment of depression across three age cohorts. [Standard Care Over Experimental Psilocybin]
4.Davis, A. K., et al. (2021). Effects of Psilocybin-Assisted Therapy on Major Depressive Disorder. JAMA Psychiatry, 78(5), 481. [Psilocybin Improves Major Depression Symptoms]