Ψυχικά τραύματα στο χώρο εργασίας
Όταν σκεφτόμαστε το ανθυγιεινό εργασιακό περιβάλλον και την επίδραση του στην ψυχική υγεία, συχνά το μυαλό μας πάει στο στρες και στο burnout. Αυτά είναι σοβαρά θέματα που χρήζουν φροντίδας. Ένα ακόμη σοβαρό πρόβλημα που έχει δεχθεί λιγότερη προσοχή είναι τα ψυχικά τραύματα στο χώρο εργασίας.
Πότε και πώς ένα τραύμα συμβαίνει στο εργασιακό περιβάλλον;
Για να απαντηθεί αυτή η ερώτηση, είναι σημαντικό να πούμε ότι ένα ψυχικό τραύμα είναι ένα βαθιά επώδυνο γεγονός που το βιώνουμε ως μια απειλή για την ασφάλεια και την επιβίωση μας. Μπορεί να είναι ένα μεγάλο συμβάν, κάτι που συνέβη μια φορά, όπως ένα αυτοκινητιστικό ατύχημα ή μια επίθεση. Μπορεί επίσης, να είναι μια σειρά από μικρότερα γεγονότα που επηρεάζουν την αίσθηση της ασφάλειας με τον καιρό. Όταν βιώνουμε κάτι τραυματικό, δεν είναι απλά κάτι δυσάρεστο. Είναι κάτι που συχνά περιγράφεται ότι «εγγράφεται» στο σώμα και στον εγκέφαλο μας διαφορετικά από τις υπόλοιπες αναμνήσεις μας, πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να μας επηρεάσει βαθιά.
Είναι πιο πιθανό να βιώσουμε κάτι όχι απλά δυσάρεστο αλλά τραυματικό όταν νιώθουμε ότι χάνουμε τον έλεγχο και την αυτονομία μας. Οι αρνητικές εμπειρίες που περιλαμβάνουν σκληρότητα είναι πιθανό να είναι τραυματικές.
Πολλοί άνθρωποι ξεκινούν ψυχοθεραπεία επειδή πιστεύουν ότι έχουν burnout, αλλά δεν καταλαβαίνουν ότι αντιμετωπίζουν ένα τραύμα.
Ποια είναι τα πιο συχνά ψυχικά τραύματα στην εργασία;
1. Συναισθηματική κακοποίηση
Η ιεραρχία στο εργασιακό περιβάλλον μπορεί να κάνει την κακοποίηση ακόμη πιο εύκολη. Η έλλειψη προστασίας των θυμάτων, οι απειλές για εκδίκηση και η πιθανότητα πρόκλησης προβλημάτων στην καριέρα θέτει όλους τους εργαζόμενους σε κίνδυνο.
Πολλοί εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν καθημερινά εργοδότες που είναι συναισθηματικά κακοποιητικοί. Αυτή η κακοποίηση μπορεί να μοιάζει με:
- Λεκτική επίθεση, προσβολές και σκληρή κριτική
- Σκόπιμος εξευτελισμός ενός εργαζόμενου μπροστά στους συναδέλφους του
- Συμπεριφορές όπως το gaslighting, όπου ο εργοδότης υπόσχεται αύξηση ή προαγωγή και μετά συμπεριφέρεται σαν να μην έχει γίνει ποτέ αυτή η συζήτηση
- Άρνηση αιτημάτων για απαραίτητα πράγματα, όπως διευκολύνσεις ή άδεια, σαν παιχνίδι εξουσίας ή χειραγώγησης
- Απομόνωση του εργαζόμενου από πηγές υποστήριξης, ή καλλιέργεια αθέμιτου ανταγωνισμού με συναδέλφους
- Έλλειψη ορίων, όταν ο εργοδότης στέλνει μηνύματα αργά το βράδυ στον εργαζόμενο για να ζητήσει στήριξη για τα προβλήματα στο γάμο του
2. Σεξουαλική παρενόχληση και επίθεση
Το κίνημα του #MeToo έφερε στην επιφάνεια το θέμα της σεξουαλικης παρενόχλησης στον εργασιακό χώρο. Ωστόσο, παρά τις προσπάθειες που έχουν γίνει το πρόβλημα δεν έχει λυθεί. Συνεχώς ακούμε ιστορίες για ακατάλληλα αγγίγματα που φτάνουν στα όρια της σεξουαλικής παρενόχλησης.
Στην ψυχοθεραπεία ακούω συχνά ιστορίες σεξουαλικής επίθεσης στη διάρκεια επαγγελματικών ταξιδιών. Η πίεση για κοινωνικοποίηση και τα ποτά με τους συναδέλφους μετά τη δουλειά, κάνουν τα πράγματα πιο πολύπλοκα. Αυτές οι σεξουαλικές επιθέσεις κάνουν τα θύματα να νιώθουν σύγχυση και ότι είναι ένοχα για ότι συνέβη.
Η σεξουαλική κακοποίηση στο χώρο εργασίας συχνά αφήνει τα θύματα μετέωρα. Και όταν πρέπει να συνεχίσουν να δουλεύουν με ένα κακοποιητικό άτομο και να διατηρούν μια επαγγελματική σχέση αυτό κάνει ακόμη πιο έντονο το τραύμα.
Το εργασιακό περιβάλλον μπορεί να είναι τρομακτικό και βίαιο
Συχνά αναφέρονται περιστατικά βίας σε όλα τα εργασιακά περιβάλλοντα. Σύμφωνα με στοιχεία, περίπου 2 εκατομμύρια άνθρωποι βιώνουν βία στο εργασιακό περιβάλλον κάθε χρόνο.
Η βία δεν επηρεάζει μόνο τα θύματα. Κάνει όλους τους ανθρώπους να νιώθουν λιγότερο ασφαλείς στην καθημερινότητα, από την εργασία μέχρι τις μετακινήσεις στον ελεύθερο χρόνο. Όταν καθημερινά γινόμαστε μάρτυρες βίας στις ειδήσεις, αυτό έχει συσσωρευτική επίδραση. Εκθέτουμε τον εαυτό μας στον πόνο των άλλων.
Οι μικροεπιθετικές συμπεριφορές συσσωρεύονται με τον καιρό
Όπως ακριβώς ένα έμμεσο τραύμα μπορεί να έχει σωρευτικό αντίκτυπο με τον καιρό, το ίδιο συμβαίνει και με την μικροεπιθετικότητα. Αυτό σημαίνει ότι άνθρωποι που έχουν διαφορετικές ταυτότητες ή εμπειρίες είναι πιο πιθανό να βιώσουν κάποιο τραύμα στον εργασιακό χώρο από ότι οι ετεροφυλόφιλοι, οι λευκοί, οι άνδρες.
Οι μικροεπιθετικές συμπεριφορές είναι κάτι παραπάνω από την ενόχληση, αν και συχνά θεωρούνται απλά παρεξηγήσεις. Έχουν μια τραυματική επίδραση επειδή είναι κομμάτι μεγαλύτερων συστημάτων που εμποδίζουν τους περιθωριοποιημένους ανθρώπους να αισθάνονται ασφαλείς, προστατευμένοι και να έχουν τον έλεγχο της ζωής και της καριέρας τους. Για παράδειγμα, μια γυναίκα συνήθως κρατά σημειώσεις στις συναντήσεις χωρίς να συμμετέχει.
Δεν πρόκειται απλώς για ευαίσθητα συναισθήματα. Έχει επιπτώσεις στις προσλήψεις και στις προαγωγές, στις μισθολογικές αποκλίσεις και στην ευαλωτότητα, στην εκμετάλλευση και στην κακοποίηση. Πολλοί εργαζόμενοι που έχουν επιλέξει να μιλήσουν για τις συμπεριφορές αυτές στον εργασιακό χώρο αντιμετωπίζονται με απάθεια και υποστήριξη με τα λόγια. Σε κάποιες περιπτώσεις, οι εργαζόμενοι τιμωρούνται, εξοστρακίζονται ή αναγκάζονται να παραιτηθούν. Πολλοί αναλαμβάνουν δράση όταν έχουν ήδη ένα σχέδιο διαφυγής. Ακόμη και όταν φύγουν από τη δουλειά, η εμπειρία αυτή τους στοιχειώνει.
Κοινά σημάδια και ενδείξεις ψυχικού τραύματος
Οι άνθρωποι που έχουν βιώσει ένα τραύμα στον εργασιακό χώρο εμφανίζουν σημάδια τραυματικού στρες. Και κάποιες φορές πληρούν τα κριτήρια για την διαταραχή μετατραυματικού στρες. Τα σημάδια αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν:
Υπερβολική ευαισθησία σε πιθανούς κινδύνους, ακόμη και όταν η απειλή έχει περάσει. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι συνεχώς είστε σε εγρήγορση για το πως θα σας κρίνουν, δίνετε υπερβολική προσοχή στα σημάδια των άλλων ανθρώπων, ή είστε συνέχεια σε εγρήγορση για το επόμενο κακό που θα συμβεί.
Αποφεύγετε όσα σας υπενθυμίζουν το τραύμα. Στη δουλειά μπορεί να απομονώνεστε ή να αποφεύγετε συγκεκριμένες εργασίες ή projects, να είστε αναβλητικοί ή να χρειάζεστε συχνά αναρρωτική άδεια για να είστε μακριά από τη δουλειά. Μπορεί να πίνετε αλκοόλ για να ξεφύγετε από το στρες.
Μπορείτε να ξεπεράσετε τα τραύματα σας
Ένα ψυχικό τραύμα δεν είναι ποτέ δικό σας λάθος, είτε συμβαίνει στο σπίτι, στη δουλειά ή έξω στον κόσμο. Αξίζετε να έχετε υποστήριξη για να επουλωθείτε. Η ψυχοθεραπεία και το EMDR θα σας βοηθήσουν να επεξεργαστείτε τα συναισθήματα σας και την τραυματική εμπειρία που βιώσατε.
Όλοι αξίζουμε να εργαζόμαστε σε εργασιακά περιβάλλοντα στα οποία θα υπάρχει σεβασμός, ασφάλεια και αυτονομία.
Βιβλιογραφία
- 1.Rugulies, R., et al. (2023). Work-related causes of mental health conditions and risk of mental disorders: A systematic review and meta-analysis. The Lancet Public Health, 8(11), e866-e881.
- 2.Dworkin, E. R., et al. (2021). PTSD in the year following sexual assault: A meta-analysis of prospective studies. Trauma, Violence, & Abuse, 22(5), 1009–1022.
- 3.Desai, V., et al. (2023). Veiled harm: Impacts of microaggressions on the psychological safety of the perioperative environment. Journal of Surgical Education, 80(5), 1-10.