Τι τύπος γονέα είστε και πώς επηρεάζετε τα παιδιά σας;

Τύποι Γονέων

Ο τρόπος με τον οποίο οι γονείς μεγαλώνουν τα παιδιά τους μπορεί να επηρεάσει πολλές πτυχές της ζωής του παιδιού, συμπεριλαμβανομένης της σωματικής αλλά και ψυχικής του υγείας. Είναι σημαντικό ο τρόπος ανατροφής των παιδιών να υποστηρίζει την υγιή ανάπτυξη και ψυχική εξέλιξη, καθώς πρόσφατες έρευνες συνδέουν πλέον τη γονική συμπεριφορά απευθείας με τη νευροβιολογική ανάπτυξη του εγκεφάλου.⁴ Michael, C., et al. (2024). Developmental Timing of Associations Among Parenting, Brain Architecture, and Mental Health. JAMA Pediatrics, 178(12), 1326. Ο τρόπος με τον οποίο ένας γονέας αλληλεπιδρά με το παιδί του και το πώς βάζει όρια επηρεάζει την ανάπτυξη του παιδιού και το πώς αισθάνεται για τον εαυτό του και τους άλλους για την υπόλοιπη ζωή του. Οι μελέτες έχουν δείξει ότι υπάρχουν τέσσερις τύποι γονέων, με διαφορετικό γονικό ύφος ανατροφής ο καθένας:

• Ο απολυταρχικός
• Ο δημοκρατικά αυστηρός
• Ο επιτρεπτικός-ανεκτικός
• Ο αδιάφορος

Κάθε τύπος γονέα έχει διαφορετική προσέγγιση για το μεγάλωμα των παιδιών και διαφορετικά χαρακτηριστικά.³ American Psychological Association. (2019). Parenting styles.

1. Απολυταρχικός γονέας

Οποιαδήποτε από τις παρακάτω φράσεις σας αντιπροσωπεύει;

• Πιστεύετε ότι τα παιδιά πρέπει να φαίνονται αλλά να μην ακούγονται.
• Όταν έρχεται η στιγμή να θέσετε κανόνες, πιστεύετε ότι ʺθα γίνει αυτό που θέλετε εσείς.ʺ
• Δεν σκέφτεστε καθόλου τα συναισθήματα του παιδιού σας.

Αν οποιαδήποτε από τις παραπάνω διαπιστώσεις ισχύουν για εσάς, τότε ίσως να είστε ένας απολυταρχικός γονέας. Οι απολυταρχικοί γονείς πιστεύουν ότι τα παιδιά πρέπει να ακολουθούν τους κανόνες χωρίς εξαιρέσεις.

Οι απολυταρχικοί γονείς είναι πολύ γνωστοί από τη φράση, ʺΕπειδή το λέω εγώ,ʺ όταν ένα παιδί ρωτάει να μάθει για τους λόγους που υπάρχουν πίσω από ένα κανόνα. Δεν δίνουν καμία σημασία στην διαπραγμάτευση και επικεντρώνονται στην υπακοή.

Οι απολυταρχικοί γονείς δεν επιτρέπουν στα παιδιά να εμπλακούν στην επίλυση προκλήσεων και προβλημάτων. Αντιθέτως, θέτουν κανόνες και επιβάλλουν τις συνέπειες με ελάχιστο σεβασμό για τη γνώμη του παιδιού. Χρησιμοποιούν τις τιμωρίες αντί για την πειθαρχία. Έτσι αντί να διδάσκουν σε ένα παιδί πώς να μπορεί να κάνει καλύτερες επιλογές, επενδύουν στο να κάνουν τα παιδιά να αισθάνονται άσχημα για τα λάθη τους.

Τα παιδιά που μεγαλώνουν με αυστηρούς-απολυταρχικούς γονείς τείνουν να ακολουθούν κανόνες τον περισσότερο καιρό. Αλλά, η υπακοή τους ανταμείβεται. Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά αυτά μπορεί να έχουν αυξημένο κίνδυνο για δυσκολίες στην αυτοεκτίμηση, ειδικά όταν νιώθουν ότι η γνώμη τους δεν λαμβάνεται σοβαρά υπόψη.

Επίσης μπορεί να είναι πιο εχθρικά και επιθετικά. Αντί να σκέφτονται για το πώς θα βελτιώσουν τα πράγματα στο μέλλον, επικεντρώνονται στο θυμό που αισθάνονται για τους γονείς τους. Καθώς οι απολυταρχικοί γονείς είναι συχνά αυστηροί, τα παιδιά τους ίσως μεγαλώνοντας να γίνονται καλοί ψεύτες στην προσπάθειά τους να αποφύγουν την τιμωρία.

2. Δημοκρατικά αυστηρός γονέας

Οποιαδήποτε από τις παρακάτω φράσεις σας αντιπροσωπεύει;

• Προσπαθείτε σκληρά να δημιουργήσετε και να διατηρήσετε μια θετική σχέση με το παιδί σας.
• Εξηγείτε τους λόγους πίσω από τους κανόνες σας.
• Επιβάλλετε τους κανόνες και τις συνέπειες, αλλά λαμβάνετε σοβαρά υπόψη σας τα συναισθήματα του παιδιού σας.

Αν αυτές οι διαπιστώσεις σας είναι οικείες, ίσως να είστε ένας δημοκρατικά αυστηρός γονέας. Οι δημοκρατικά αυστηροί γονείς θέτουν κανόνες και συνέπειες, αλλά επίσης λαμβάνουν υπόψη τους την άποψη των παιδιών τους. Δίνουν σημασία στα συναισθήματα των παιδιών τους, αν και ξεκαθαρίζουν ότι οι ενήλικες έχουν την τελική ευθύνη.

Οι δημοκρατικά αυστηροί γονείς επενδύουν χρόνο και ενέργεια για να προλάβουν οποιοδήποτε πρόβλημα συμπεριφοράς πριν εμφανιστεί. Χρησιμοποιούν θετικούς τρόπους πειθαρχίας για να ενισχύσουν την καλή συμπεριφορά, όπως οι έπαινοι και η ανταμοιβή.

Οι μελέτες έχουν δείξει ότι τα παιδιά με δημοκρατικά αυστηρούς γονείς είναι πιο πιθανό να γίνουν υπεύθυνοι ενήλικες που θα αισθάνονται άνετα να εκφράσουν τη  γνώμη τους.

Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά με δημοκρατικά αυστηρούς γονείς είναι πιο πιθανό να εξελιχθούν σε υπεύθυνους ενήλικες που αισθάνονται πιο άνετα να εκφράσουν τη γνώμη τους,⁵ Kuppens, S., et al. (2018). Parenting Styles: A Closer Look at a Well-Known Concept. Journal of Child and Family Studies, 28(1), 168–181. σε σύγκριση με άλλα γονεϊκά στυλ.

Τα παιδιά που μεγαλώνουν με δημοκρατικά αυστηρούς γονείς τείνουν, σύμφωνα με έρευνες, να αναφέρουν υψηλότερα επίπεδα ικανοποίησης και λειτουργικότητας σε διάφορους τομείς της ζωής τους, σε σχέση με άλλα γονεϊκά στυλ.¹ Azman, Ö., et al. (2021). Associations between parenting style and mental health in children and adolescents aged 11–17 years: results of the KiGGS cohort study (second follow-up). Children, 8(8), 672. Επίσης είναι πιο πιθανό να κάνουν καλές επιλογές και να μπορούν να αξιολογούν τα ρίσκο μόνα τους.

3. Επιτρεπτικός-ανεκτικός γονέας

Οποιαδήποτε από τις παρακάτω φράσεις σας αντιπροσωπεύει;

• Βάζετε κανόνες αλλά σπάνια τους τηρείτε.
• Δεν εφαρμόζετε τις συνέπειες πολύ συχνά.
• Νομίζετε ότι το παιδί σας θα μάθει καλύτερα με μικρή παρέμβαση από εσάς.

Αν κάτι από τα παραπάνω σας αντιπροσωπεύει, ίσως να είστε ανεκτικός γονέας. Οι επιτρεπτικοί-ανεκτικοί γονείς είναι επιεικείς, συχνά παρεμβαίνουν μόνο όταν υπάρχει κάποιο σοβαρό πρόβλημα.

Συγχωρούν εύκολα και υιοθετούν μια στάση ʺτα παιδιά θα είναι παιδιά.ʺ  Όταν ορίζουν τις  συνέπειες, δεν παραμένουν σε αυτές, ίσως να ενδίδουν στα παρακάλια των παιδιών ή ίσως να επιτρέπουν σε ένα παιδί να ολοκληρώσει νωρίτερα την τιμωρία αν υποσχεθεί ότι θα έχει καλή συμπεριφορά.

Οι ανεκτικοί γονείς συνήθως έχουν το ρόλο ενός φίλου από ότι το ρόλο γονέα. Ενθαρρύνουν τα παιδιά τους να συζητούν μαζί τους για τα προβλήματά τους, αλλά συνήθως δεν προσπαθούν να αποθαρρύνουν τις κακές επιλογές ή τις άσχημες συμπεριφορές.

Τα παιδιά που μεγαλώνουν με ανεκτικούς γονείς είναι πιο πιθανό να δυσκολεύονται ακαδημαϊκά. Ίσως να έχουν περισσότερα θέματα συμπεριφοράς καθώς δεν εκτιμούν τις αρχές και τους κανόνες.² Pinquart, M. (2017). Associations of parenting dimensions and styles with externalizing problems of children and adolescents: An updated meta-analysis. Developmental Psychology, 53(5), 873–932. Συχνά αντιμετωπίζουν θέματα χαμηλής αυτοεκτίμησης και ίσως να νιώθουν θλίψη. Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά με πιο ανεκτικούς γονείς μπορεί να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για προβλήματα υγείας, όπως η παχυσαρκία, όταν λείπουν σταθερά όρια και υγιεινές διατροφικές συνήθειες (π.χ. περιορισμός γλυκών και fast food). Μπορεί επίσης να εμφανίζουν συχνότερα οδοντικά προβλήματα, όταν δεν ενισχύονται συστηματικά καλές συνήθειες στοματικής υγιεινής, όπως το τακτικό βούρτσισμα των δοντιών.

4. Αδιάφορος γονέας

Οποιαδήποτε από τις παρακάτω φράσεις σας αντιπροσωπεύει;

• Δεν ρωτάτε το παιδί σας για το σχολείο ή τις εργασίες για το σπίτι.
• Σπάνια ξέρετε που είναι το παιδί σας ή με ποιον είναι.
• Δεν περνάτε πολύ χρόνο με το παιδί σας.

Αν οτιδήποτε από τα παραπάνω σας είναι οικείο, ίσως να είστε ένας αδιάφορος γονέας. Οι αδιάφοροι γονείς τείνουν να ξέρουν ελάχιστα πράγματα για το τι κάνουν τα παιδιά τους. Τα παιδιά δεν λαμβάνουν αρκετή καθοδήγηση, στοργή, φροντίδα και γονική προσοχή.

Οι αδιάφοροι γονείς προσδοκούν τα παιδιά να μεγαλώσουν από μόνα τους. Ή να μεγαλώσει το μεγαλύτερο το μικρότερο παιδί. Δεν αφιερώνουν χρόνο ή ενέργεια για τις βασικές ανάγκες των παιδιών τους.

Επίσης οι αδιάφοροι γονείς ίσως να είναι αμελείς αλλά αυτό δεν συμβαίνει πάντα σκόπιμα. Για παράδειγμα, ένας γονέας με ψυχολογικά προβλήματα ή με προβλήματα εθισμού σε ουσίες, ίσως να μην είναι ικανός να φροντίσει τις σωματικές και συναισθηματικές ανάγκες του παιδιού του σε σταθερή βάση.

Σε άλλες περιπτώσεις, οι αδιάφοροι γονείς έχουν έλλειψη γνώσεων για την ανάπτυξη του παιδιού τους. Ασχολούνται με τα δικά τους προβλήματα, όπως η δουλειά, οι υποχρεώσεις και οι δουλειές του σπιτιού.

Τα παιδιά με αδιάφορους γονείς, σύμφωνα με έρευνες, μπορεί να αντιμετωπίζουν συχνότερα δυσκολίες στην αυτοεκτίμηση, στη σχολική επίδοση και στη συμπεριφορά, και συχνά αναφέρουν χαμηλότερα επίπεδα ικανοποίησης από την καθημερινότητα.

Μπορείτε να βελτιωθείτε ως γονείς

Μερικές φορές οι γονείς δεν ταιριάζουν σε μια μόνο κατηγορία, οπότε μην απελπίζεστε αν υπάρχουν στιγμές ή πτυχές που τείνετε να είστε πιο ανεκτικοί και άλλες ποιο αυστηροί. Πολλές μελέτες δείχνουν ότι ο δημοκρατικά αυστηρός γονέας σχετίζεται με τα πιο σταθερά θετικά αποτελέσματα για την ανάπτυξη του παιδιού, σε σύγκριση με άλλα γονεϊκά στυλ. Αν αναγνωρίζετε και χαρακτηριστικά από άλλους τύπους γονέα, υπάρχουν βήματα που μπορείτε σταδιακά να κάνετε για να πλησιάσετε περισσότερο σε ένα πιο δημοκρατικά αυστηρό στυλ.

Η ψυχοθεραπεία, ανάλογα με τις ανάγκες και το πλαίσιο, μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της διαχείρισης του δικού σας στρες ζωής και στη δουλειά πάνω στη σχέση σας με τα παιδιά.⁶ Potharst, E. S., et al. (2019). A Randomized Control Trial Evaluating an Online Mindful Parenting Training for Mothers With Elevated Parental Stress. Frontiers in Psychology, 10. Μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία είναι δυνατόν να δουλέψετε πεποιθήσεις και ψυχικά τραύματα από τη δική σας παιδική ηλικία, με στόχο να ενισχύσετε έναν πιο σταθερό και ώριμο γονεϊκό ρόλο.

Εναλλακτικά, σε κάποιους γονείς μπορεί να είναι χρήσιμο και το parent coaching, ως δομημένο πλαίσιο εκπαίδευσης σε γονεϊκές δεξιότητες. Με αφοσίωση και δέσμευση μπορείτε σταδιακά να βελτιώνετε το γονικό σας ύφος, να ενισχύετε μια πιο θετική σχέση με το παιδί σας και να διατηρείτε τα απαραίτητα όρια με υγιή τρόπο. Και με την πάροδο του χρόνου, υπάρχουν ενδείξεις ότι τα παιδιά ωφελούνται όταν μεγαλώνουν σε ένα σταθερό, δημοκρατικά αυστηρό γονεϊκό πλαίσιο, με όρια και συναισθηματική ζεστασιά.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Azman, Ö., et al. (2021). Associations between parenting style and mental health in children and adolescents aged 11–17 years: results of the KiGGS cohort study (second follow-up). Children, 8(8), 672. [Parenting style and mental health]
2. ↸2.Pinquart, M. (2017). Associations of parenting dimensions and styles with externalizing problems of children and adolescents: An updated meta-analysis. Developmental Psychology, 53(5), 873–932. [Externalizing Problems and Parenting Styles]
3. ↸3.American Psychological Association. (2019). Parenting styles. [APA Parenting Styles Definitions]
4. ↸4.Michael, C., et al. (2024). Developmental Timing of Associations Among Parenting, Brain Architecture, and Mental Health. JAMA Pediatrics, 178(12), 1326. [JAMA Pediatrics Brain Development]
5. ↸5.Kuppens, S., et al. (2018). Parenting Styles: A Closer Look at a Well-Known Concept. Journal of Child and Family Studies, 28(1), 168–181. [NIH Parenting Styles Review]
6. ↸6.Potharst, E. S., et al. (2019). A Randomized Control Trial Evaluating an Online Mindful Parenting Training for Mothers With Elevated Parental Stress. Frontiers in Psychology, 10. [Reducing Stress via Mindful Parenting]