Ποιος είναι ο ρόλος του χλωρίου στο πόσιμο νερό και γιατί πρέπει να αφαιρείται;

Χλώριο-φίλτρα νερού

Το χλώριο πέρα από τη χαρακτηριστική μυρωδιά του, είναι γνωστό για την χρήση του στην απολύμανση των πισινών. Φυσικά, δεν είναι μόνο αυτή η χρήση του. Αποτελεί το κύριο συστατικό για την απολύμανση του πόσιμου νερού. Πώς όμως το χλώριο επηρεάζει την υγεία μας και σε τι ποσότητες προκαλεί προβλήματα;

Τι είναι το χλώριο;

Το χλώριο είναι ένα χημικό στοιχείο που αποτελεί ένα ισχυρό οξειδωτικό παράγοντα. Στη χημεία του νερού, το ελεύθερο χλώριο αντιδρά με ανόργανες και οργανικές ενώσεις σχηματίζοντας τόσο απολυμαντικά παράγωγα όσο και ανεπιθύμητα υποπροϊόντα — εξ ου και η ανάγκη ισορροπίας μεταξύ δόσης και ποιότητας πρώτης ύλης νερού.

Στην φυσική του μορφή, είναι αέριο, το οποίο είναι πολύ τοξικό και ασταθές. Το χλώριο υπάρχει σε υψηλές συγκεντρώσεις στους ωκεανούς και είναι βασικό συστατικό σε πολλές πρακτικές εφαρμογές, η πιο κοινή μορφή του είναι το χλωριούχο νάτριο, το γνωστό σε όλους μας αλάτι. Το χλώριο χρησιμοποιείται επίσης σε διάφορες βιομηχανικές εφαρμογές.

Γιατί προστίθεται χλώριο στο πόσιμο νερό;

Όσον αφορά το πόσιμο νερό, η προσθήκη του χλωρίου είναι ένα σημαντικό κομμάτι της επεξεργασίας του νερού. Στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας νερού με τη βοήθεια ειδικών μηχανημάτων το χλώριο παίρνει υγρή μορφή, από την φυσική αέρια μορφή του. Στο πόσιμο νερό, η χλωρίωση χρησιμοποιείται στο πλαίσιο της επεξεργασίας του νερού για τον έλεγχο της μικροβιακής επιβάρυνσης, σύμφωνα με τα ισχύοντα πρότυπα και τις εργαστηριακές μετρήσεις.

Η απολύμανση του νερού αποτελεί βασικό μέτρο δημόσιας υγείας για τη μείωση του κινδύνου υδατογενών λοιμώξεων σε επίπεδο συστήματος ύδρευσης, χωρίς αυτό να υποκαθιστά τον έλεγχο ποιότητας κάθε επιμέρους δείγματος νερού.

Ταυτόχρονα, τα υποπροϊόντα χλωρίωσης που σχηματίζονται κατά τη διεργασία απολύμανσης χρήζουν παρακολούθησης, καθώς έχουν συνδεθεί σε επιδημιολογικές μελέτες με μακροχρόνιες επιδράσεις στην υγεία.

Η τελική ασφάλεια του νερού εξαρτάται από όλη τη διαδικασία επεξεργασίας, τη σωστή δοσολογία, την κατάσταση του δικτύου και τις τακτικές μετρήσεις. Ωστόσο, ακόμη και με την προσθήκη χλωρίου μπορεί κάποια βακτήρια να παραμένουν στο νερό.

Ποιες είναι οι επιδράσεις του χλωρίου στην υγεία;

Οι παρακάτω πληροφορίες αφορούν κυρίως σημαντική έκθεση σε χλώριο ή ερεθισμό από χλωριωμένο νερό και δεν σημαίνουν ότι το συνήθως χλωριωμένο πόσιμο νερό προκαλεί τα ίδια προβλήματα σε όλους.

Σε περίπτωση σημαντικής έκθεσης σε χλώριο, ιδίως μέσω εισπνοής, μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα όπως:

• Ερεθισμό στους αεραγωγούς
• Δυσκολία στην αναπνοή
• Πονόλαιμο
• Βήχα
• Σφίξιμο στο στήθος
• Ερεθισμό στα μάτια
• Ερεθισμό στο δέρμα

Αν αυτές οι επιδράσεις είναι σοβαρές εξαρτάται από την πηγή της έκθεσης, τη δόση και την διάρκεια της έκθεσης στο χλώριο. Σε σημαντική εισπνευστική έκθεση σε αέριο χλώριο μπορεί να εμφανιστούν σοβαρά αναπνευστικά συμπτώματα που απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Πέρα από τη γεύση και τη μυρωδιά, η χλωρίωση μπορεί να συνδέεται με τον σχηματισμό παραπροϊόντων απολύμανσης, τα οποία παρακολουθούνται με συγκεκριμένα όρια ποιότητας στο πόσιμο νερό.² Helte et al. (2025). Exposure to drinking water trihalomethanes and risk of cancer: a systematic review and meta-analysis. Environmental Health Perspectives, 133(1), Article 016001. Οι πιο αξιοσημείωτες επιδράσεις στο δέρμα και στα μαλλιά περιλαμβάνουν:

• Σε ορισμένα άτομα, η επαναλαμβανόμενη επαφή με χλωριωμένο νερό μπορεί να σχετίζεται με ερεθισμό ή δερματίτιδα εξ επαφής, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ευαίσθητο ή ξηρό δέρμα.
• Το χλωριωμένο νερό μπορεί να επηρεάσει τους σμηγματογόνους αδένες του δέρματος, οι οποίοι παράγουν σμήγμα — το φυσικό λιπαντικό στρώμα που προστατεύει το δέρμα και τα μαλλιά. Η αποδόμηση αυτού του στρώματος μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη διαπερατότητα και ξηρότητα. Το χλωριωμένο νερό μπορεί επίσης να συμβάλλει σε ξηρότητα του δέρματος ή των μαλλιών σε ορισμένους ανθρώπους. Χωρίς τα φυσικά έλαια, τα μαλλιά είναι εύθραυστα και χάνουν τη φυσική τους λάμψη.

Πόσο χλώριο υπάρχει στο νερό;

Η συγκέντρωση χλωρίου στο νερό διαφέρει ανά περιοχή και πρέπει να αξιολογείται με βάση επίσημες μετρήσεις. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η τιμή-οδηγός για το ελεύθερο χλώριο στο πόσιμο νερό είναι 5 mg/L, ενώ για αποτελεσματική απολύμανση χρησιμοποιείται συνήθως υπολειμματικό ελεύθερο χλώριο περίπου 0,5 mg/L μετά από επαρκή χρόνο επαφής.¹ Chlorine in Drinking-water. WHO. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπολογίζει ότι το πόσιμο νερό περιέχει χλώριο σε συγκέντρωση 0.2-1 ppm.

Πώς θα ελέγξετε τα επίπεδα του χλωρίου στο νερό σας;

Αν θέλετε να μάθετε τα επίπεδα του χλωρίου στο νερό μπορείτε να ζητήσετε μια χημική ανάλυση ποιότητας από τις τοπικές αρχές ή κάποιο ιδιωτικό εργαστήριο (έλεγχος στις φυσικοχημικές παραμέτρους του αρδευτικού ή πόσιμου ύδατος). Με την χημική ανάλυση μπορείτε να δείτε διάφορα στοιχεία όπως ph, ηλεκτρική αγωγιμότητα, συγκέντρωση αλάτων, σκληρότητα, νιτρώδη, νιτρικά, αμμωνιακά, χλωριούχα, όξινα ανθρακικά, ασβέστιο και μαγγάνιο, κα. Για αξιόπιστη αξιολόγηση, απευθυνθείτε στον πάροχο ύδρευσης της περιοχής σας ή σε διαπιστευμένο εργαστήριο.

Πώς μπορείτε να μειώσετε τα επίπεδα του χλωρίου;

Αν διαπιστώσετε ότι το νερό σας έχει υψηλότερη συγκέντρωση χλωρίου από την επιθυμητή, υπάρχουν αρκετοί τρόποι για να μειώσετε τη συγκέντρωσή του πριν το πιείτε ή το χρησιμοποιήσετε για το μαγείρεμα.

1. Εξάτμιση

Αυτή η μέθοδος δεν είναι ωφέλιμη για τις περισσότερες οικογένειες που καταναλώνουν αρκετό νερό στην καθημερινότητα. Παρόλα αυτά το χλώριο μπορεί να εξατμιστεί αργά από τον νερό. Η παραμονή του νερού σε ανοιχτό δοχείο μπορεί να μειώσει μέρος του ελεύθερου χλωρίου, αλλά η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από τις συνθήκες και δεν αποτελεί την πιο πρακτική ή αξιόπιστη λύση για καθημερινή χρήση.

Σημείωση: αν το δίκτυο ύδρευσής σας χρησιμοποιεί χλωραμίνες αντί για ελεύθερο χλώριο, αυτές οι ενώσεις είναι χημικά σταθερές και δεν εξατμίζονται με την αποθήκευση σε ανοιχτό δοχείο.

2. Βρασμός

Ο βρασμός μπορεί να μεταβάλει μέρος του ελεύθερου χλωρίου, αλλά δεν αποτελεί αξιόπιστη γενική μέθοδο αφαίρεσης όλων των σχετικών ενώσεων από το πόσιμο νερό. Και ο βρασμός δεν μειώνει τα επίπεδα του χλωρίου στο νερό με το οποίο κάνετε ντους. Για ουσίες όπως οι χλωραμίνες ή άλλες παράμετροι ποιότητας, απαιτείται στοχευμένη αξιολόγηση και κατάλληλη τεχνολογία επεξεργασίας, όχι γενικές οικιακές υποθέσεις.

Ο παρατεταμένος βρασμός (~15–20 λεπτά) μπορεί να μειώσει μερικώς τις χλωραμίνες, ωστόσο αυξάνει παράλληλα τον κίνδυνο συγκέντρωσης μη πτητικών ενώσεων στο νερό. Δεν αποτελεί αξιόπιστη ή πρακτική μέθοδο αφαίρεσης χλωρίου ή χλωραμινών για καθημερινή οικιακή χρήση.

3. Φίλτρα άνθρακα

Τα φίλτρα ενεργού άνθρακα μπορούν να μειώσουν το ελεύθερο χλώριο και να βελτιώσουν τη γεύση και την οσμή, όμως η πραγματική απόδοση εξαρτάται από τις προδιαγραφές, την πιστοποίηση και τη σωστή συντήρηση του προϊόντος.

• Ο πιο γνωστός τύπος φίλτρου άνθρακα στην αγορά είναι τα ενεργά φίλτρα άνθρακα. Ορισμένα πιστοποιημένα φίλτρα ενεργού άνθρακα είναι σχεδιασμένα να μειώνουν συγκεκριμένους ρύπους, σύμφωνα με τις δηλωμένες προδιαγραφές του κατασκευαστή.
• Λιγότερο γνωστή αλλά πιο εξελιγμένη μορφή φίλτρου άνθρακα είναι η καταλυτική διήθηση ενεργού άνθρακα. Η καταλυτική μορφή ενεργού άνθρακα χρησιμοποιείται σε ορισμένες εφαρμογές επεξεργασίας νερού, αλλά η αποτελεσματικότητά της πρέπει να επιβεβαιώνεται από τις προδιαγραφές και την πιστοποίηση κάθε φίλτρου. Οι ισχυρισμοί για μείωση χλωραμινών ή παραπροϊόντων απολύμανσης, όπως τα τριαλομεθάνια, πρέπει να ελέγχονται στην επίσημη πιστοποίηση και στα τεχνικά χαρακτηριστικά κάθε προϊόντος.³ Villanueva et al. (2017). Colorectal cancer and long-term exposure to trihalomethanes in drinking water: a multicenter case–control study in Spain and Italy. Environmental Health Perspectives, 125(1), 56-65.

Ποιο φίλτρο νερού είναι πιο αποτελεσματικό;

Η καλύτερη επιλογή είναι ο συνδυασμός φίλτρων ενεργού άνθρακα με άλλες τεχνολογίες φιλτραρίσματος για την μείωση του χλωρίου και άλλων συστατικών στο νερό. Οι διαθέσιμες επιλογές περιλαμβάνουν:

• Φίλτρα για το ντους: μπορούν να προσφέρουν πιο άνετη αίσθηση σε άτομα με ευαισθησία στο χλώριο, μειώνοντας την ξηρότητα. Το δέρμα και τα μαλλιά που δεν έρχονται συχνά σε επαφή με το χλώριο είναι πιο απαλά και ζωντανά.
• Φίλτρα για το πόσιμο νερό: όταν γνωρίζουμε την ποιότητα του νερού που καταναλώνουμε, νιώθουμε ασφάλεια για εμάς και την οικογένειά μας. Τα φίλτρα πόσιμου νερού, ανάλογα με τον τύπο και την πιστοποίησή τους, μπορούν να μειώσουν διαφορετικές κατηγορίες ρύπων. Ο ακριβής κατάλογος αφαιρούμενων ουσιών πρέπει να αναφέρεται στα τεχνικά χαρακτηριστικά του πιστοποιημένου προϊόντος.

Ποιες εταιρίες/μάρκες μπορώ να εμπιστευτώ;

Κατά την επιλογή φίλτρου, προτείνεται η αναζήτηση προϊόντων που φέρουν επίσημες πιστοποιήσεις (π.χ. NSF/ANSI) για την ικανότητα κατακράτησης ρύπων, προκειμένου να διασφαλίζεται η αξιοπιστία τους. Μπορούν να τοποθετηθούν εύκολα στον πάγκο της κουζίνας, ή από κάτω, καταλαμβάνοντας λίγο χώρο.

Το ποιο φίλτρο ακριβώς είναι καταλληλότερο για τη δική σας περιοχή απαιτεί αξιολόγηση. Ανάλογα με την ποιότητα του δικτύου και τις μετρήσεις του τοπικού νερού, μπορεί να χρειάζονται διαφορετικές τεχνολογίες φιλτραρίσματος.

Θυμηθείτε πως τα φίλτρα άνθρακα χρειάζονται αλλαγή φίλτρου κάθε 6μηνο ή ετησίως περίπου, αναλόγως της χρήσης (όγκο/λίτρα νερού) και της περιοχής.

Ιδιαίτερη προσοχή: ένα φίλτρο που δεν αντικαθίσταται έγκαιρα μπορεί να αποδεσμεύσει συσσωρευμένους ρύπους πίσω στο νερό, επιδεινώνοντας την ποιότητά του αντί να τη βελτιώνει.

Το νερό είναι πηγή ζωής

Στις μέρες μας υπάρχουν πολλές διαθέσιμες επιλογές σε φίλτρα νερού ώστε το νερό που καταναλώνουμε να είναι ασφαλές. Η διασφάλιση της ποιότητας του πόσιμου νερού, σύμφωνα με τις τοπικές προδιαγραφές, αποτελεί θεμελιώδη παράγοντα για τη διατήρηση της γενικής ευεξίας. Το νερό επηρεάζει άμεσα το σώμα μας και κατά συνέπεια την ευεξία μας.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Chlorine in Drinking-water. WHO. [link]
2. ↸2.Helte et al. (2025). Exposure to drinking water trihalomethanes and risk of cancer: a systematic review and meta-analysis. Environmental Health Perspectives, 133(1), Article 016001. [link]
3. ↸3.Villanueva et al. (2017). Colorectal cancer and long-term exposure to trihalomethanes in drinking water: a multicenter case–control study in Spain and Italy. Environmental Health Perspectives, 125(1), 56-65. [link]