Παιχνίδια θανάτου και προκλήσεις στο ίντερνετ
Τα social media έχουν αλλάξει τον τρόπο που επικοινωνούμε και αλληλεπιδρούμε, αλλά επίσης κρύβουν και πολλούς κινδύνους, ειδικά για τα παιδιά και τους εφήβους, για παράδειγμα διαδικτυακό bullying, εκβιασμούς αλλά και επικίνδυνες προκλήσεις. Οι πλατφόρμες συχνά δεν μπορούν να ελέγξουν την ηλικία των χρηστών, με αποτέλεσμα τα παιχνίδια θανάτου και οι προκλήσεις στο ίντερνετ να γίνονται πολύ δημοφιλή.
Γιατί τα παιδιά συμμετέχουν: Η Ψυχολογία πίσω από τις Επικίνδυνες Προκλήσεις
Η ανάπτυξη του εφηβικού εγκεφάλου καθιστά τους νέους φυσικά επιρρεπείς σε συμπεριφορές αναζήτησης ρίσκου, ωστόσο τα social media ενισχύουν σημαντικά αυτή την τάση. Η ανάγκη για κοινωνική αποδοχή, ο φόβος του αποκλεισμού (FOMO), η ντοπαμινεργική επιβράβευση μέσω των "likes" και η πίεση από συνομηλίκους λειτουργούν ως ισχυροί ψυχολογικοί μηχανισμοί που ωθούν στη συμμετοχή σε επικίνδυνες δραστηριότητες. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει επίσης η φαινόμενη ανωνυμία του διαδικτύου και η χαμηλότερη δυνατότητα αξιολόγησης συνεπειών που χαρακτηρίζει το αναπτυσσόμενο εφηβικό σύστημα εκτελεστικής λειτουργίας.5
Επικίνδυνες & θανατηφόρες προκλήσεις
Υπάρχουν κάποιες πολύ επικίνδυνες προκλήσεις στα social media όπως η Μπλε Φάλαινα και το Momo Challenge, που έχουν καταστροφικές συνέπειες, και συχνά οδηγούν σε απόπειρες αυτοκτονίας, σοβαρούς αυτοτραυματισμούς, αυτοκτονικές σκέψεις και ακόμη και αυτοκτονίες στους νέους και στους ευάλωτους ανθρώπους. Αυτές οι προκλήσεις στοχεύουν παιδιά και εφήβους, και τα χειραγωγούν για να δεσμεύονται σε επικίνδυνες αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές.2
1. Μπλε Φάλαινα
Η Μπλε Φάλαινα ήταν ένα φονικό διαδικτυακό παιχνίδι που ξεκίνησε στη Ρωσία το 2016 και διαδόθηκε ταχέως σε διάφορες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Περιελάμβανε ένα σύνολο 50 καθημερινών προκλήσεων που δίνονταν στους συμμετέχοντες, και αρχικά στόχευε σε ευάλωτους εφήβους και παιδιά. Οι προκλήσεις αυτές ξεκινούσαν με οδηγίες να ξυπνούν περίεργες ώρες ή να παρακολουθούν ταινίες τρόμου, αλλά σταδιακά κλιμακώνονταν σε αυτοκαταστροφικές και επικίνδυνες δραστηριότητες. Στο τελικό στάδιο έδινε οδηγίες στους συμμετέχοντες να αυτοκτονήσουν, οδηγώντας σε πολλούς τραγικούς θανάτους παγκοσμίως.
Έχουν αναφερθεί θάνατοι λόγω της Μπλε Φάλαινας σε χώρες όπως η Ρωσία, η Ινδία, η Βραζιλία και η Αμερική. Ο ακριβής αριθμός των θυμάτων δεν μπορεί να εξακριβωθεί εύκολα , και υπολογίζεται ότι δεκάδες έφηβοι ίσως να έχουν χάσει τη ζωή τους λόγω της συμμετοχής σε αυτό το παιχνίδι.
2. Momo Challenge
Το Momo Challenge ήταν ένα άλλο trend που έγινε viral το 2018, και διαδόθηκε ευρέως μέσω διαδικτυακών πλατφορμών. Η πρόκληση περιστρεφόταν γύρω από ένα avatar που λεγόταν "Momo", το οποίο παρουσίαζε μια απόκοσμη γυναίκα σαν πουλί με διογκωμένα μάτια. Με τους συμμετέχοντες επικοινωνούσε ένας ανώνυμος χρήστης, ο οποίος χρησιμοποιούσε την εικόνα του Momo, και έδινε οδηγίες για την ολοκλήρωση επικίνδυνων δραστηριοτήτων παρόμοιων με αυτών στη Μπλε Φάλαινα, που περιελάμβαναν αυτοτραυματισμούς και σε ακραίες περιπτώσεις, δολοφονίες. Ο ανώνυμος χρήστης πίσω από την πρόκληση απειλούσε να βλάψει τους συμμετέχοντες ή τις οικογένειες τους αν αρνούνταν να συμμορφωθούν.
Αν και αυτή η πρόκληση κέρδισε την προσοχή των μέσων ενημέρωσης και προκάλεσε πανικό στους γονείς, ο αριθμός των θανάτων που είχαν σχέση με την πρόκληση παραμένει άγνωστος. Υπάρχουν αναφορές ότι παιδιά στην Αργεντινή και στην Ινδία οδηγήθηκαν στην αυτοκτονία λόγω αυτής της πρόκλησης.
3. Slender Man Stabbing
Αν και αυτή η πρόκληση δεν έγινε πολύ γνωστή, το φαινόμενο έγινε γνωστό όταν δύο νέα κορίτσια προσπάθησαν να δολοφονήσουν ένα φίλο τους, και ισχυρίστηκαν ότι επηρεάστηκαν από τον φανταστικό χαρακτήρα Slender Man, ένα διαδικτυακό δημιούργημα που εξαπλώθηκε μέσα από διάφορα φόρουμ και πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Τα κορίτσια, τα οποία ήταν μόνο 12 ετών, πίστεψαν ότι χρειάζεται να διαπράξουν αυτή την πράξη για να καθησυχάσουν τον Slender Man. Αυτό δείχνει πως οι viral ιστορίες στο διαδίκτυο έχουν σημαντική επίδραση στους ευάλωτους χρήστες, που τους ωθούν σε επικίνδυνες και απειλητικές για τη ζωή συμπεριφορές.
Η περίπτωση αυτή κέρδισε την προσοχή και έριξε φως στο πως ο διαδικτυακός κόσμος μπορεί να θολώνει τα νερά ανάμεσα στην φαντασία και στην πραγματικότητα στα παιδιά. Η έλλειψη προστατευτικών μηχανισμών στα social media επιτρέπει σε αυτές τις ιστορίες να διαδίδονται, με αποτέλεσμα να έχουν καταστροφικές συνέπειες στον πραγματικό κόσμο.
4. Tide Pod Challenge
Αυτή η πρόκληση αναδείχθηκε ως μια επικίνδυνη viral τάση, αρχικά σε πλατφόρμες όπως το TikTok, το YouTube, το Instagram και το Facebook, όπου οι νέοι άνθρωποι ενθαρρύνονταν να δαγκώσουν τις κάψουλες του απορρυπαντικού του πλυντηρίου. Η πολύχρωμη εμφάνιση που είχαν οι κάψουλες ήταν ελκυστική για τα παιδιά και τους εφήβους, οι οποίοι τις δάγκωναν και κατέληγαν με δηλητηρίαση, αναπνευστική δυσχέρεια και κάποιες φορές ήταν αναγκαία η νοσοκομειακή περίθαλψη. Τα κέντρα δηλητηριάσεων ανέφεραν αύξηση των περιπτώσεων που σχετίζονταν με αυτήν την πρόκληση, με πολλά παιδιά να υποφέρουν από χημικά εγκαύματα και άλλες σωματικές βλάβες. Παρά τις προειδοποιήσεις των αρχών, η πρόκληση αυτή συνέχιζε να διαδίδεται.
5. Skull Breaker Challenge (Κρανιοθραύστης)
Αυτή η πρόκληση διαδόθηκε μέσα από το TikTok, το Instagram και το YouTube και περιλαμβάνει ένα παιδί που στέκεται όρθιο, χοροπηδάει όσο πιο ψηλά μπορεί και λίγο πριν προσγειωθεί στο έδαφος, δύο άλλα παιδιά του βάζουν τρικλοποδιά ώστε να πέσει κάτω με την πλάτη. Αυτή η πρόκληση οδηγεί σε σοβαρούς τραυματισμούς, διάσειση, κατάγματα στα οστά και σοβαρές εγκεφαλικές κακώσεις. Οι συμμετέχοντες, που δεν κατανοούσαν τον κίνδυνο, ενθαρρύνονταν να συμμετάσχουν σε αυτή την επικίνδυνη φάρσα, με αποτέλεσμα τις εκτεταμένες βλάβες. Πολλά θύματα ήταν νέοι έφηβοι, και πολλοί χρειάστηκαν νοσοκομειακή περίθαλψη λόγω της σοβαρότητας των τραυματισμών.
6. The Fire Challenge (Η Πρόκληση της Φωτιάς)
Σε αυτή την πρόκληση, οι έφηβοι και οι νέοι ενήλικες βάζουν φωτιά στο σώμα τους ενώ το καταγράφουν σε βίντεο, με σκοπό να σβήσουν γρήγορα τις φλόγες. Ωστόσο, πολλοί συμμετέχοντες κατέληξαν με σοβαρά εγκαύματα, κάποιοι χρειάστηκαν νοσοκομειακή περίθαλψη ενώ σε κάποιες περιπτώσεις τα τραύματα ήταν απειλητικά για τη ζωή. Η πρόκληση αυτή διαδόθηκε από πλατφόρμες όπως το TikTok, το YouTube, και το Facebook, όπου η επιδίωξη του να γίνει κάποιος viral στο διαδίκτυο επισκίαζε τους κινδύνους. Αυτή η πρόκληση οδήγησε σε τραγικά αποτελέσματα σε πολλούς νέους ανθρώπους. Τα θύματα, συχνά οι έφηβοι, υποτιμούσαν τους κινδύνους και σε κάποιες περιπτώσεις χρειάζονταν νοσοκομειακή περίθαλψη για τα εγκαύματα τρίτου βαθμού.
7. Choking or Pass-Out Challenge (Το Παιχνίδι της Ασφυξίας)
Το παιχνίδι αυτό ενθάρρυνε τους συμμετέχοντες να διακόψουν την παροχή οξυγόνου στον εγκέφαλο και να βιώσουν μια προσωρινή αίσθηση απώλειας της συνείδησης. Αυτή η πρόκληση έγινε γνωστή μέσα από πλατφόρμες όπως το TikTok, το Snapchat και το Instagram, και οδήγησε σε πολλούς θανάτους λόγω της έλλειψης οξυγόνου. Οι συμμετέχοντες, συχνά παιδιά και έφηβοι, συμμετείχαν σε αυτή την πρόκληση χωρίς να κατανοούν τους πιθανούς κινδύνους για τον εγκέφαλο ή ακόμη και την πρόκληση του θανάτου. Σε κάποιες τραγικές περιπτώσεις, παιδιά ηλικίας 10 ετών έχασαν τη ζωή τους επειδή προσπαθούσαν να κάνουν αυτή την πρόκληση μόνα τους.
8. Benadryl Challenge
Αυτή η πρόκληση η οποία ξεκίνησε από πλατφόρμες όπως το TikTok και το YouTube, ενθάρρυνε τους συμμετέχοντες να πάρουν μια υπερβολική δόση του μη συνταγογραφόμενου φαρμάκου για την αλλεργία Benadryl ώστε να έχουν ψευδαισθήσεις. Αυτή η πρόκληση οδήγησε σε θανάτους λόγω της υπερβολικής δόσης, καθώς οι συμμετέχοντες δεν μπορούσαν να αναγνωρίσουν τους κινδύνους της υπερδοσολογίας. Πολλά θύματα, ήταν έφηβοι, που τελικά εμφάνισαν σοβαρά θέματα υγείας όπως η καρδιακή ανεπάρκεια, οι επιληψίες και ακόμη και ο θάνατος. Παρά τις προειδοποιήσεις των γιατρών και των γονιών, η πρόκληση συνέχιζε να διαδίδεται στα social media.
9. The Blackout Challenge
Αυτή η πρόκληση μοιάζει με την πρόκληση της ασφυξίας, και οι συμμετέχοντες προσπαθούν να προκαλέσουν μια προσωρινή απώλεια της συνείδησης περιορίζοντας τη ροή του αέρα. Αυτή η θανατηφόρα πρόκληση ξεκίνησε από το TikTok, το Instagram και το Snapchat και οδήγησε σε πολλούς θανάτους, ειδικά ανάμεσα στα παιδιά και στους προέφηβους. Τα θύματα ηλικίας περίπου 10 ετών που πέθαναν, δεν γνώριζαν τους κινδύνους για τη ζωή τους όταν προσπαθούσαν να κόψουν τη ροή του αέρα.
10. The Salt and Ice Challenge
Αυτή η πρόκληση ενθαρρύνει τους συμμετέχοντες να βάλουν αλάτι και πάγο σε ένα σημείο στο σώμα τους, με αποτέλεσμα τη χημική αντίδραση που προκαλούσε εγκαύματα που μοιάζουν με κρυοπαγήματα. Αυτή η πρόκληση διαδόθηκε από πλατφόρμες όπως το TikTok, το YouTube, και το Instagram οδήγησε σε σοβαρούς τραυματισμούς πολλούς συμμετέχοντες. Αν και αυτή η πρόκληση δεν έχει συνδεθεί με αυτοκτονίες, δείχνει πόσο επικίνδυνες είναι οι viral τάσεις που ενθαρρύνουν επικίνδυνες συμπεριφορές. Τα παιδιά και οι έφηβοι δεν μπορούν να αξιολογήσουν τους κινδύνους που κρύβουν αυτές οι προκλήσεις. Συνήθως, δοκιμάζουν αυτές τις προκλήσεις από περιέργεια ή επειδή τις έχουν κάνει οι συμμαθητές τους.
11. The Superman challenge
Το "Superman Challenge" είναι μια επικίνδυνη τάση στο TikTok που έχει οδηγήσει σε πολυάριθμους τραυματισμούς μεταξύ παιδιών και εφήβων σε όλο τον κόσμο. Οι συμμετέχοντες προσπαθούν να μιμηθούν την ιπτάμενη πόζα του Σούπερμαν, με το να τους σηκώσουν ή να τους πετάξουν στον αέρα φίλοι. Ενώ η πρόκληση φαίνεται ακίνδυνη στα βίντεο, συχνά οδηγεί σε σοβαρά ατυχήματα, όπως κατάγματα, διάσειση και τραύμα στο κεφάλι, καθώς τα παιδιά προσγειώνονται συχνά στα χέρια ή στην πλάτη τους. Σε ακραίες περιπτώσεις, οι συμμετέχοντες εκτοξεύονται από μεγάλα ύψη, αυξάνοντας κατά πολύ τον κίνδυνο σοβαρών τραυματισμών.
12. Jonathan Galindo
Μια χαρακτηριστική περίπτωση διαδικτυακού εκφοβισμού που συχνά συγχέεται με επικίνδυνες προκλήσεις, αλλά αποτελεί φάρσα (hoax), είναι το φαινόμενο Jonathan Galindo. Χρησιμοποιώντας μια παραμορφωμένη εικόνα που θυμίζει τον "Goofy" (Dusky Sam), άγνωστοι χρήστες στέλνουν απειλητικά μηνύματα στοχεύοντας αποκλειστικά στην πρόκληση φόβου και όχι σε πραγματική αυτοκτονική συμπεριφορά. Σε αντίθεση με τη Μπλε Φάλαινα, εδώ δεν υφίσταται κίνδυνος, γι' αυτό και η ψυχραιμία των γονέων είναι καθοριστική: πρέπει να εξηγήσουν στα παιδιά πως πρόκειται για ψεύτικα προφίλ, ενθαρρύνοντάς τα να μπλοκάρουν τους λογαριασμούς χωρίς να αναπαράγουν τα μηνύματα.
Ποιες είναι οι Προειδοποιητικές Ενδείξεις Συμμετοχής σε Επικίνδυνη Πρόκληση;
Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί πρέπει να γνωρίζουν τα σημάδια που ενδέχεται να υποδηλώνουν ότι ένα παιδί εκτίθεται ή συμμετέχει σε επικίνδυνη διαδικτυακή πρόκληση:
- Αιφνίδιες αλλαγές στη διάθεση ή συμπεριφορά
- Αδικαιολόγητοι τραυματισμοί ή σημάδια στο σώμα
- Μυστικοπάθεια ως προς τις διαδικτυακές δραστηριότητες
- Απόσυρση από το κοινωνικό περιβάλλον
- Εμμονικά ενδιαφέρον για συγκεκριμένα βίντεο ή διαδικτυακές ομάδες
- Αλλαγές στον ύπνο, στην όρεξη ή στις σχολικές επιδόσεις
Στρατηγικές Υποστήριξης και Ενίσχυσης της Ασφάλειας
Η άνοδος των social media έχει οδηγήσει σε πολλά θέματα ψυχικής υγείας, ειδικά σε ευάλωτες ομάδες όπως τα παιδιά, οι έφηβοι και οι νέοι ενήλικες.1 Κάποιες προκλήσεις έχουν οδηγήσει κάποια παιδιά ακόμη και στο θάνατο. Πολλές πλατφόρμες έχουν δεχθεί κριτική για την ανεπάρκεια των μηχανισμών ασφαλείας τους.
Η επιτήρηση της χρήσης του διαδικτύου από τα παιδιά είναι αναγκαία μέχρι ένα παιδί να έχει την κριτική σκέψη να αναγνωρίσει τους κινδύνους.3
Από κλινική άποψη, η ανοιχτή και ασφαλής επικοινωνία εντός της οικογένειας αποτελεί τον πιο ισχυρό προστατευτικό παράγοντα. Τα παιδιά που αισθάνονται ότι μπορούν να μοιραστούν τις ανησυχίες τους με έναν ενήλικο εμπιστοσύνης εμφανίζουν σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο συμμετοχής σε επικίνδυνες συμπεριφορές, ανεξαρτήτως επιπέδου γονικής επιτήρησης της οθόνης.
Ενημέρωση για τους κινδύνους του διαδικτύου
Το διαδίκτυο μπορεί να έχει σοβαρούς κινδύνους για τα παιδιά, όπως επικίνδυνες προκλήσεις, ιδέες και κουλτούρες.4 Τα παιδιά πρέπει να μάθουν να χρησιμοποιούν με ασφάλεια το διαδίκτυο. Αν ένα παιδί δέχεται σχόλια ή το προσεγγίζουν άγνωστοι στο διαδίκτυο τότε είναι σημαντικό να κάνετε καταγγελία στις αρμόδιες αρχές.
Φυσικά, αν το παιδί σας έχει πέσει θύμα κάποιας πρόκλησης στο διαδίκτυο, η ψυχοθεραπεία μπορεί να αποτελέσει ένα υποστηρικτικό βήμα για τη συναισθηματική του ενδυνάμωση.
Βιβλιογραφία
- 1.Boers et al. (2019). Association of screen time and depression in adolescence. JAMA Pediatrics, 173(9), 853-859. [link]
- 2.Riehm et al. (2019). Associations between time spent using social media and internalizing and externalizing problems among US youth. JAMA Psychiatry, 76(12), 1266-1273. [link]
- 3.Chassiakos et al. (2016). Children and adolescents and digital media. Pediatrics, 138(5), e20162593. [link]
- 4.American Psychological Association. Health advisory on social media use in adolescence. [link]
- 5.Twenge et al. (2018). Increases in depressive symptoms, suicide-related outcomes, and suicide rates among U.S. adolescents after 2010 and links to increased new media screen time. Clinical Psychological Science, 6(1), 3–17. [link]