Αναιμία

Τι είναι η εξέταση για την Αναιμία

Ο εργαστηριακός έλεγχος για την αναιμία βασίζεται κυρίως στη μέτρηση της αιμοσφαιρίνης και του αιματοκρίτη στο πλαίσιο της γενικής εξέτασης αίματος. Η αιμοσφαιρίνη είναι μια εξειδικευμένη πρωτεΐνη στο εσωτερικό των ερυθρών αιμοσφαιρίων, η οποία περιέχει σίδηρο και είναι υπεύθυνη για τη μεταφορά του οξυγόνου από τους πνεύμονες σε όλους τους ιστούς του σώματος.

Ο αιματοκρίτης μετρά το ποσοστό του όγκου του αίματος που καταλαμβάνουν τα ερυθρά αιμοσφαίρια. Αυτές οι εξετάσεις δίνουν μια σαφή εικόνα για το αν ο οργανισμός διαθέτει επαρκή αριθμό υγιών κυττάρων για να οξυγονώνεται σωστά, καθορίζοντας έτσι την παρουσία ή μη αναιμίας.

Πότε γίνεται η εξέταση

Οι εξετάσεις αυτές γίνονται πολύ συχνά στα πλαίσια του ετήσιου προληπτικού ελέγχου (check-up) ή πριν από προγραμματισμένες χειρουργικές επεμβάσεις. Σε κλινικό επίπεδο, ο γιατρός τις ζητά όταν ο ασθενής αναφέρει συμπτώματα όπως ανεξήγητη κόπωση, ωχρότητα, ζάλη, δύσπνοια στην προσπάθεια ή ανεξήγητη ταχυκαρδία.

Επίσης, χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση ασθενών με χρόνια νοσήματα, αιμορραγίες ή όσων λαμβάνουν θεραπεία με σίδηρο και βιταμίνες. Αξίζει να σημειωθεί ότι οριακές διακυμάνσεις των τιμών λίγο κάτω από το φυσιολογικό δεν πρέπει να οδηγούν σε υπερδιάγνωση ή πανικό, καθώς η εικόνα αξιολογείται πάντα συνολικά και όχι από έναν μεμονωμένο αριθμό.

Πώς γίνεται η εξέταση και προετοιμασία

Η εξέταση πραγματοποιείται με μια απλή αιμοληψία, συνήθως από φλέβα του χεριού. Εάν πρόκειται να ελεγχθεί μόνο η αιμοσφαιρίνη και ο αιματοκρίτης, δεν απαιτείται απαραίτητα νηστεία, ωστόσο επειδή συχνά συνδυάζονται με μέτρηση σιδήρου, σακχάρου ή χοληστερίνης, προτείνεται αποχή από το φαγητό για 8-10 ώρες. Η αυξανόμενη τάση προς τις αυστηρά χορτοφαγικές (vegan) δίαιτες έχει αναδείξει νέες προκλήσεις στη σωστή αξιολόγηση της αναιμίας, καθώς συχνά οδηγεί σε αθόρυβη έλλειψη βιταμίνης Β12 η οποία αργεί να αποτυπωθεί στη γενική αίματος.

Επιπρόσθετα, η καθημερινή κατανάλωση αλκοόλ αποτελεί έναν υποεκτιμημένο παράγοντα που καταστέλλει τον μυελό των οστών, εμποδίζοντας την απορρόφηση του φυλλικού οξέος και προκαλώντας μακροκυττάρωση (μεγάλα ερυθρά αιμοσφαίρια), ακόμα και χωρίς την παρουσία εμφανούς ηπατικής βλάβης. Η προετοιμασία για αιμοληψία, είναι ζωτικής σημασίας να ενημερώνετε τον ιατρό ή τον βιοπαθολόγο για τις διατροφικές σας συνήθειες, αλλά και για τη λήψη πολυβιταμινούχων σκευασμάτων, καθώς τα εμπλουτισμένα τρόφιμα και τα συμπληρώματα συχνά καλύπτουν προσωρινά τις βιοχημικές ελλείψεις δίνοντας μια ψευδώς καθησυχαστική εικόνα.

Ένας εξαιρετικά σημαντικός προαναλυτικός παράγοντας που συχνά παραβλέπεται είναι η κατάσταση ενυδάτωσης του οργανισμού. Η έντονη εφίδρωση, η ελλιπής λήψη υγρών ή η έντονη άσκηση πριν την αιμοληψία μπορούν να προκαλέσουν προσωρινή συμπύκνωση του αίματος, ανεβάζοντας τεχνητά τον αιματοκρίτη και "κρύβοντας" έτσι μια ενδεχόμενη ήπια αναιμία.⁵ World Health Organization. (2011). Haemoglobin concentrations for the diagnosis of anaemia and assessment of severity.

Φυσιολογικές τιμές

Οι φυσιολογικές τιμές διαφέρουν ανάλογα με το εργαστήριο, τον αναλυτή που χρησιμοποιείται, καθώς και με το φύλο, την ηλικία ή την κατάσταση του ατόμου. Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης παρατηρείται φυσιολογική αύξηση του όγκου των υγρών του σώματος, γεγονός που "αραιώνει" το αίμα και ρίχνει τις τιμές (αιμοαραίωση), χωρίς αυτό να αποτελεί πάντα παθολογική αναιμία.

Αυξημένες τιμές Ελέγχου Αναιμίας (Αιμοσφαιρίνη/Αιματοκρίτης)

Η αύξηση των τιμών πάνω από το φυσιολογικό ονομάζεται πολυκυτταραιμία ή ερυθροκυττάρωση. Συνήθεις αιτίες περιλαμβάνουν παράγοντες του τρόπου ζωής, όπως το συστηματικό κάπνισμα, καθώς και παθήσεις όπως η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) ή ορισμένες καρδιοπάθειες που προκαλούν χρόνια έλλειψη οξυγόνου, αναγκάζοντας το σώμα να παράγει περισσότερα ερυθρά αιμοσφαίρια.

Επίσης, όπως προαναφέρθηκε, η σοβαρή αφυδάτωση μπορεί να οδηγήσει σε ψευδώς αυξημένες τιμές. Είναι κρίσιμο να θυμάστε ότι μια αυξημένη τιμή δεν ισοδυναμεί από μόνη της με διάγνωση και συχνά αποτελεί απλώς μια προσωρινή προσαρμογή του οργανισμού στις περιβαλλοντικές συνθήκες.

Χαμηλές τιμές Ελέγχου Αναιμίας (Αιμοσφαιρίνη/Αιματοκρίτης)

Οι χαμηλές τιμές είναι αυτές που επιβεβαιώνουν κλινικά τη διάγνωση της αναιμίας. Ένα εξαιρετικά συχνό φαινόμενο που οδηγεί σε εσφαλμένο εφησυχασμό είναι οι λεγόμενες μικτές αναιμίες. Πολλοί ασθενείς, όταν διαπιστώνουν ότι ο δείκτης όγκου των ερυθρών τους (MCV) παραμένει εντός φυσιολογικών ορίων, θεωρούν ότι δεν πάσχουν από κάποια σοβαρή έλλειψη.

Στην πραγματικότητα, αν συνυπάρχει ταυτόχρονα έλλειψη σιδήρου (που μικραίνει τα κύτταρα) και έλλειψη βιταμίνης Β12 ή φυλλικού οξέος (που μεγαλώνει τα κύτταρα), ο μέσος όγκος μπορεί να εμφανίζεται απατηλά φυσιολογικός. Αυτός είναι ο λόγος που η ιατρική ερμηνεία δεν στέκεται ποτέ σε έναν μεμονωμένο αριθμό, αλλά εξετάζει πάντα το εύρος κατανομής (RDW) και το συνολικό βιοχημικό προφίλ του ασθενούς, προκειμένου να μην διαλάθουν της προσοχής κρυφές συνδυαστικές ελλείψεις.¹ Balci, Y. I. et al. (2016). Evaluation of Reticulocyte Parameters in Iron Deficiency, Vitamin B12 Deficiency and Mixed Anemia. Clinical Laboratory, 62(3), 343-347.

Οι πιο συχνές αιτίες περιλαμβάνουν την έλλειψη σιδήρου (σιδηροπενία), την ανεπάρκεια βιταμίνης Β12 ή φυλλικού οξέος, αλλά και απώλειες αίματος από το γαστρεντερικό σύστημα ή την έντονη έμμηνο ρύση. Στις περιπτώσεις αυτές, η χορήγηση σιδήρου, εάν δεν έχει προηγηθεί σωστή αξιολόγηση δεικτών όπως η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP), μπορεί να αποδειχθεί αναποτελεσματική ή και κλινικά ακατάλληλη.⁴ World Health Organization. (2020). WHO guideline on use of ferritin concentrations to assess iron status in populations. Ενώ οι ήπιες πτώσεις μπορεί να είναι εντελώς ασυμπτωματικές, οι σημαντικά χαμηλές τιμές προκαλούν χρόνια εξάντληση, αδυναμία συγκέντρωσης και αίσθημα παλμών, απαιτώντας περαιτέρω διερεύνηση για να βρεθεί η ακριβής αιτία που τις προκαλεί.

Φάρμακα και άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν την εξέταση

Πολλά φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν τις παραμέτρους της γενικής αίματος, περιπλέκοντας την ερμηνεία της εξέτασης. Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ), όταν λαμβάνονται χρονίως, μπορεί να προκαλέσουν μικροαιμορραγίες στο στομάχι οδηγώντας σταδιακά σε αναιμία. Ένας συχνός και υποεκτιμημένος παράγοντας είναι η μακροχρόνια χρήση φαρμάκων για το στομάχι (αναστολείς αντλίας πρωτονίων, π.χ. ομεπραζόλη), τα οποία μειώνουν το γαστρικό οξύ, εμποδίζοντας έτσι την αποτελεσματική απορρόφηση του σιδήρου και της βιταμίνης Β12 από τις τροφές.² Lam, J. R., et al. (2013). Proton pump inhibitor and histamine 2 receptor antagonist use and vitamin B12 deficiency. JAMA, 310(22), 2435–2442.

Τέλος, η χημειοθεραπεία, ορισμένα αντιβιοτικά ή και το έντονο σωματικό και ψυχολογικό στρες μπορούν να επηρεάσουν παροδικά την αιμοποίηση στον μυελό των οστών. Οι κρυφές ή χρόνιες φλεγμονές του οργανισμού μπορούν να αλλοιώσουν δραματικά την εικόνα των εξετάσεών σας, προκαλώντας τη λεγόμενη αναιμία χρόνιας νόσου. Σε καταστάσεις όπως αυτοάνοσα νοσήματα, χρόνιες λοιμώξεις, φλεγμονώδεις παθήσεις του εντέρου ή ακόμη και έντονο συστηματικό στρες, το σώμα "κρύβει" τον διαθέσιμο σίδηρο ως αμυντικό μηχανισμό.

Το ιδιαίτερο σε αυτή την περίπτωση είναι ότι η φερριτίνη μπορεί να παρουσιάζεται απολύτως φυσιολογική ή και αυξημένη, λειτουργώντας ως δείκτης οξείας φάσης της φλεγμονής, ενώ στην πραγματικότητα ο μυελός των οστών "πεινάει" για σίδηρο (λειτουργική σιδηροπενία).³ Basseri, R. J., et al. (2013). Hepcidin is a key mediator of anemia of inflammation in Crohn's disease. Journal of Crohn’s and Colitis, 7(8), e286–e291. Η χορήγηση συμπληρωμάτων σιδήρου χωρίς προηγούμενο έλεγχο δεικτών φλεγμονής (όπως η CRP) σε αυτές τις περιπτώσεις είναι συχνά ανώφελη και πιθανώς επιβλαβής.

Πότε πρέπει να ανησυχήσω και τι να κάνω

Μικρές αποκλίσεις από το φυσιολογικό χωρίς συμπτώματα είναι συνήθως κάτι που συζητιέται απλά με τον θεράποντα ιατρό σε επόμενη προγραμματισμένη επίσκεψη, ενώ η συχνή και αδικαιολόγητη επανάληψη της εξέτασης το μόνο που προσφέρει είναι περιττό άγχος (health anxiety). Αντίθετα, αν η αναιμία εγκατασταθεί απότομα ή συνοδεύεται από συμπτώματα όπως πόνος στο στήθος, λιποθυμικά επεισόδια, έντονη δύσπνοια στην ηρεμία ή μαύρα κόπρανα, απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Πρέπει να είναι απόλυτα σαφές ότι η τελική ερμηνεία της εξέτασης γίνεται πάντα από γιατρό με βάση το ιστορικό, την κλινική εικόνα και τις υπόλοιπες εξετάσεις, προκειμένου να καθοριστεί αν χρειάζεται απλή διατροφική παρέμβαση, συμπληρώματα ή ειδική θεραπεία.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Balci, Y. I. et al. (2016). Evaluation of Reticulocyte Parameters in Iron Deficiency, Vitamin B12 Deficiency and Mixed Anemia. Clinical Laboratory, 62(3), 343-347. [Mixed Anemia MCV Masking]
2. ↸2.Lam, J. R., et al. (2013). Proton pump inhibitor and histamine 2 receptor antagonist use and vitamin B12 deficiency. JAMA, 310(22), 2435–2442. [PPIs Reduce B12 Absorption]
3. ↸3.Basseri, R. J., et al. (2013). Hepcidin is a key mediator of anemia of inflammation in Crohn's disease. Journal of Crohn’s and Colitis, 7(8), e286–e291. [Hepcidin Drives Functional Deficiency]
4. ↸4.World Health Organization. (2020). WHO guideline on use of ferritin concentrations to assess iron status in populations. [Ferritin Inflammation Confounds Iron Treatment]
5. ↸5.World Health Organization. (2011). Haemoglobin concentrations for the diagnosis of anaemia and assessment of severity. [Dehydration Masks True Anaemia]