Ομοκυστεΐνη

Η ομοκυστεΐνη είναι ένα θειούχο αμινοξύ που δεν λαμβάνεται από τη διατροφή, αλλά παράγεται ενδογενώς ως ενδιάμεσο προϊόν του μεταβολισμού της μεθειονίνης. Όταν ανιχνεύεται σε υψηλά επίπεδα συνδέεται με τον αυξημένο κίνδυνο για έμφραγμα και εγκεφαλικό επεισόδιο. Τα αυξημένα επίπεδα ομοκυστεΐνης συμβάλλουν στο σχηματισμό πλακών που καταστρέφουν τα τοιχώματα των αρτηριών.⁵ Επίσης, τα υψηλά επίπεδα βλάπτουν το ενδοθήλιο μέσω οξειδωτικού στρες, επηρεάζουν τη λειτουργία των αιμοπεταλίων και αυξάνουν τον κίνδυνο αθηροσκλήρωσης και θρόμβωσης.¹

Σύμφωνα με διεθνείς εμπειρογνωμόνες, τα αυξημένα επίπεδα ομοκυστεΐνης αποτελούν τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου για γνωστική έκπτωση, άνοια και νόσο Alzheimer, με σχετικό κίνδυνο 1,15 έως 2,5 σε μελέτες σε ηλικιωμένους.⁴

Τα επίπεδα της ομοκυστεΐνης στο αίμα τείνουν να είναι υψηλότερα σε ανθρώπους που καταναλώνουν ζωική πρωτεΐνη και λίγα φρούτα και φυλλώδη λαχανικά, που έχουν φολικό οξύ και άλλες βιταμίνες του συμπλέγματος Β που βοηθούν το σώμα να απομακρύνει την ομοκυστεΐνη.

Η ομοκυστεΐνη παράγεται επίσης από το σώμα από ένα άλλο αμινοξύ, την μεθειονίνη. Μία από τις λειτουργίες της μεθειονίνης είναι να παρέχει ομάδες μεθυλίου για τις κυτταρικές αντιδράσεις. Όταν η μεθειονίνη δίνει μια μεθυλική ομάδα για κάποια κυτταρική αντίδραση, μετατρέπεται σε ομοκυστεΐνη. Τυπικά, η ομοκυστεΐνη στη συνέχεια λαμβάνει μια μεθυλική ομάδα από το φολικό οξύ (5-MTHF) με τη βοήθεια της βιταμίνης Β12 (μέσω του ενζύμου μεθειονινο-συνθάση) για να επαναμετατραπεί σε μεθειονίνη. Εναλλακτικά, η ομοκυστεΐνη μπορεί να μετατραπεί σε κυστεΐνη μέσω του μονοπατιού διαθείωσης που εξαρτάται από τη βιταμίνη Β6.²

Ομοκυστεΐνη και καρκίνος

Η συσχέτιση μεταξύ των επιπέδων ομοκυστεΐνης και του κινδύνου καρκίνου υποστηρίζεται από διάφορες μελέτες, αν και η συγκεκριμένη σχέση μπορεί να διαφέρει αναλόγως τον τύπο του καρκίνου (πχ καρκίνο μαστού, καρκίνος γαστρεντερικού) και την ατομική διατροφή. Η σχέση αυτή περιπλέκεται από τον ρόλο των βιταμινών Β, ιδιαίτερα του φυλλικού οξέος, το οποίο είναι απαραίτητο για τον μεταβολισμό της ομοκυστεΐνης.

Τα χαμηλά επίπεδα φυλλικού οξέος μπορούν να οδηγήσουν σε αυξημένη ομοκυστεΐνη, δυνητικά ενισχύοντας ένα περιβάλλον που ευνοεί την ανάπτυξη καρκίνου.

Τα αυξημένα επίπεδα ομοκυστεΐνης ενδέχεται να αντανακλούν έλλειψη βιταμινών Β που σχετίζεται με αυξημένο καρκινικό κίνδυνο, ωστόσο η ομοκυστεΐνη αυτή καθεαυτή δεν έχει καθιερωθεί ως αξιόπιστος βιοδείκτης για την πρόβλεψη κινδύνου καρκίνου.⁶

Φυσιολογικές τιμές ομοκυστεΐνης

Οι φυσιολογικές τιμές ομοκυστεΐνης στο αίμα κυμαίνονται μεταξύ 5 και 15 μmol/L.³

Τιμές από 16–30 μmol/L θεωρούνται μέτρια υπερομοκυστεϊναιμία, 31–100 μmol/L ενδιάμεση, και άνω των 100 μmol/L σοβαρή.

Ακόμη και ήπια αύξηση αυξάνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Εξέταση ομοκυστεΐνης

Τα επίπεδα της ομοκυστεΐνης ελέγχονται μέσω εργαστηριακών εξετάσεων στο αίμα, ιδανικά μετά από νηστεία 8–12 ωρών.

Οι γιατροί μπορεί να συστήσουν τη μέτρηση ομοκυστεΐνης σε ασθενείς με οικογενειακό ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου, ανεξήγητη θρομβοεμβολή, γνωστική έκπτωση, νεφρική νόσο, υποθυρεοειδισμό ή υποψία έλλειψης βιταμινών Β.³

Υψηλά επίπεδα ομοκυστεΐνης

Η ανεπαρκής πρόσληψη βιταμινών του συμπλέγματος Β, όπως και γενετικοί παράγοντες που επηρεάζουν την απορρόφηση και τη χρήση του φολικού οξέος, μπορεί να οδηγήσουν σε αύξηση των επιπέδων της ομοκυστεΐνης. Άλλοι παράγοντες που συμβάλλουν στα αυξημένα επίπεδα ομοκυστεΐνης περιλαμβάνουν το στρες και την κατανάλωση καφέ, καθώς όσο περισσότερο καφεϊνη καταναλώνουμε τόσο αυξάνονται τα επίπεδα της ομοκυστεΐνης.

Οι νευροδιαβιβαστές του στρες (επινεφρίνη και νορεπινεφρίνη) μεταβολίζονται στο ήπαρ μέσω μιας διαδικασίας που χρησιμοποιεί ομάδες μεθυλίου. Αυτή η διαδικασία αυξάνει την ανάγκη για βιταμίνη Β12 και φολικό οξύ, ώστε να ανανεωθεί ο μεταβολικός κύκλος της μεθειονίνης.

Επίσης τα αυξημένα επίπεδα ομοκυστεΐνης μπορεί να οφείλονται στα χαμηλά επίπεδα των ορμονών του θυρεοειδή, σε νεφρικές παθήσεις, ψωρίαση και κάποια φάρμακα.

Ποια είναι η συμβατική θεραπεία για τα αυξημένα επίπεδα της ομοκυστεΐνης;

Δεν υπάρχει μία μόνο φαρμακολογική θεραπεία πρώτης γραμμής για την υπερομοκυστεϊναιμία. Η αντιμετώπισή της βασίζεται κυρίως:

στη διαιτητική βελτίωση (κατανάλωσης περισσότερων πράσινων φυλλωδών λαχανικών, φρούτων και δημητριακών εμπλουτισμένων με φολικό οξύ - βιταμίνη Β9)
στη συμπληρωματική χορήγηση βιταμινών Β (φολικό οξύ Β9, Β12, Β6), υπό την καθοδήγηση ιατρού.

Για να μειώσετε τα επίπεδα της ομοκυστεΐνης είναι ανάγκη να βελτιώσετε την πρόσληψη βιταμινών Β, και ιδιαίτερα του φολικού οξέος (Β9) και της βιταμίνης Β12:

Τροφές πλούσιες σε φολικό οξύ είναι τα πράσινα λαχανικά, ο χυμός του πορτοκαλιού και τα φασόλια.
Η βιταμίνη Β12 (κοβαλαμίνη) βρίσκεται κυρίως σε ζωικές τροφές (κρέας, ψάρι, γαλακτοκομικά, αυγά) και αποτελεί εξίσου σημαντική παράμετρο στον μεταβολισμό της ομοκυστεΐνης.

Η μείωση της πρόσληψης ζωικής πρωτεΐνης βοηθά ελαφρώς στη μείωση των επιπέδων της ομοκυστεΐνης. Για αυτό καλό είναι να περιορίσετε την πρόσληψη της πρωτεΐνης ζωϊκής προέλευσης και να επιλέγετε πηγές πρωτεΐνης όπως τα ψάρια, τα φασόλια και τα γαλακτοκομικά προϊόντα.

Ψυχολογική υποστήριξη και στρες

Αν έχετε στρες καλό θα ήταν να ξεκινήσετε ψυχοθεραπεία, ασκήσεις αναπνοών, διαλογισμό και yoga.

Η μείωση του χρόνιου στρες μπορεί να μειώσει την υπερβολική κατανάλωση SAM (S-αδενοσυλμεθειονίνης, του κύριου δότη μεθυλίου στον οργανισμό) από τις κατεχολαμίνες, συμβάλλοντας έτσι στην ισορροπία του μεταβολισμού της μεθειονίνης και στη σταθεροποίηση των επιπέδων ομοκυστεΐνης.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Ποια η σχέση ομοκυστεΐνης και θυρεοειδή;

Ο υποθυρεοειδισμός μειώνει την ηπατική δραστηριότητα των ενζύμων επαναμεθυλίωσης, με αποτέλεσμα τη συσσώρευση ομοκυστεΐνης. Η αποκατάσταση της εύθυρης κατάστασης με θυρεοειδική ορμόνη (λεβοθυροξίνη) οδηγεί σε σημαντική μείωση των επιπέδων ομοκυστεΐνης στο αίμα.

Ποιες τροφές βοηθούν στη μείωση της ομοκυστεΐνης;

Για τη μείωση της ομοκυστεΐνης συνιστάται αυξημένη κατανάλωση τροφών πλούσιων σε φολικό οξύ (σπανάκι, μπρόκολο, φασόλια, εμπλουτισμένα δημητριακά), βιταμίνη Β12 (κρέας, ψάρι, αυγά, γαλακτοκομικά) και βιταμίνη Β6 (κοτόπουλο, μπανάνα, πατάτα). Παράλληλα μειώστε την κατανάλωση κόκκινου κρέατος, αλκοόλ και καφέ, καθώς αυτά επιδεινώνουν τα επίπεδα ομοκυστεΐνης.

Ποιες βιταμίνες μειώνουν την ομοκυστεΐνη;

Οι κύριες βιταμίνες για τον έλεγχο της ομοκυστεΐνης είναι το φολικό οξύ (Β9), η βιταμίνη Β12 και η βιταμίνη Β6. Το φολικό οξύ και η Β12 είναι απαραίτητα για την επαναμεθυλίωση της ομοκυστεΐνης σε μεθειονίνη. Η Β6 υποστηρίζει το μονοπάτι διαθείωσης.

Βιβλιογραφία

1.Esse, R., et al. (2019). The Contribution of Homocysteine Metabolism Disruption to Endothelial Dysfunction: State-of-the-Art. International Journal of Molecular Sciences, 20(4), 867. [Homocysteine Endothelial Oxidative Stress]
2.Froese, D. S., et al. (2019). Vitamin B12, folate, and the methionine remethylation cycle—biochemistry, pathways, and regulation. Journal of Inherited Metabolic Disease, 42(4), 673–685. [B12 Folate Methionine Remethylation Pathway]
3.U.S. National Library of Medicine. (2025). Homocysteine test. MedlinePlus. [NIH Homocysteine Blood Test Reference]
4.Smith, A. D., et al. (2018). Homocysteine and Dementia: An International Consensus Statement. Journal of Alzheimer’s Disease, 62(2), 561–570. [Homocysteine Dementia Alzheimer Modifiable Risk Consensus]
5.Yuan, D., et al (2023). Mechanism of homocysteine-mediated endothelial injury and its consequences for atherosclerosis. Frontiers in Cardiovascular Medicine, 9. [Homocysteine Atherosclerosis Endothelial Injury]
6.He, Q., et al. (2021). The Impact of Homocysteine on the Risk of Hormone-Related Cancers: A Mendelian Randomization Study. Frontiers in Nutrition, 8. [Homocysteine Cancer Risk Mendelian Randomization]