Διαζύγιο ή να μείνουμε μαζί για τα παιδιά;
Όταν δύο σύντροφοι συνειδητοποιούν ότι ο γάμος τους δεν πάει καλά, ψάχνουν να βρουν την καλύτερη λύση για τα παιδιά. Συχνά παλεύουν με το ερώτημα τι είναι καλύτερο για τα παιδιά. Να μείνουν στο γάμο, ακόμη και αν δεν είναι καλά ή το διαζύγιο. «Τι είναι καλύτερο για τα παιδιά, το διαζύγιο ή να μείνουμε μαζί;»
Όταν είναι μαζί οι δυο γονείς τα παιδιά νιώθουν σταθερότητα και ασφάλεια, και διατηρούν μια ρουτίνα. Από την άλλη πλευρά, οι μελέτες δείχνουν ότι όταν δύο άνθρωποι μένουν σε ένα δυστυχισμένο γάμο αυτό επηρεάζει αρνητικά τη συναισθηματική ευεξία των παιδιών.
Το διαζύγιο, όσο δύσκολο και αν είναι, ίσως να προσφέρει ένα πιο υγιές περιβάλλον για όλη την οικογένεια μακροπρόθεσμα. Μπορεί να μειώνει τις διαφωνίες και να δίνει τη δυνατότητα της προσωπικής εξέλιξης και της ελευθερίας στους γονείς. Οι γονείς που δίνουν σημασία στην αυτοφροντίδα και στις υγιείς σχέσεις θέλουν τα παιδιά τους να ευημερούν προσωπικά και στις μελλοντικές σχέσεις τους.
Η επίδραση του διαζυγίου στα παιδιά
Στην κλινική μου εμπειρία, η ερώτηση «τι κάνουμε για τα παιδιά» είναι συχνά η πρώτη που φέρνουν οι γονείς στο θεραπευτικό δωμάτιο και η απάντηση σπάνια είναι απλή.
Το διαζύγιο είναι αναμφίβολα ένα σημαντικό γεγονός που σίγουρα επηρεάζει τη ζωή των παιδιών. Τα παιδιά ευημερούν σε ασφαλείς οικογένειες, με τους δύο γονείς να τα αγαπούν και να τα στηρίζουν. Ο χωρισμός μπορεί να είναι μια δύσκολη εμπειρία για τα παιδιά, ειδικά βραχυπρόθεσμα. Μπορεί να αντιμετωπίζουν δυσκολίες με τις αλλαγές στην ρουτίνα τους και την κατανομή του χρόνου τους μεταξύ των δύο γονέων.
Φυσικά, τα παιδιά νιώθουν άγχος με το χωρισμό των γονιών τους, αλλά οι μελέτες δείχνουν ότι τελικά συμβιβάζονται με την κατάσταση και προσαρμόζονται στις οικογενειακές αλλαγές.1
Η αντίδραση στο διαζύγιο έχει σχέση με την ποιότητα των οικογενειακών σχέσεων πριν από το διαζύγιο, τις συνθήκες διάλυσης του γάμου και τις εμπειρίες και τις αλλαγές μετά το διαζύγιο. Περιλαμβάνει μια αλληλεπίδραση μεταξύ των ατομικών χαρακτηριστικών των γονέων και των παιδιών, των οικογενειακών σχέσεων, και παραγόντων εκτός της οικογένειας.
Βραχυπρόθεσμα, τα παιδιά διαζευγμένων γονέων μπορεί να εμφανίζουν αυξημένο άγχος, διαταραχές ύπνου ή πτώση σχολικής επίδοσης. Μακροπρόθεσμα, τα αποτελέσματα εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ποιότητα της συνεργασίας των γονέων μετά το χωρισμό
Δεν βιώνουν όλα τα παιδιά τις ίδιες επιδράσεις. Παράγοντες όπως η ηλικία, η ιδιοσυγκρασία, και οι συγκρούσεις ανάμεσα στους γονείς επηρεάζουν την επίδραση του διαζυγίου στα παιδιά.2 Ο τρόπος με τον οποίο οι ίδιοι οι γονείς θα διαχειριστούν το διαζύγιο και θα στηρίξουν τα παιδιά παίζει τεράστιο ρόλο.
Μειονεκτήματα αν μένουν οι γονείς μαζί για τα παιδιά
Ενώ παραδοσιακά θεωρούνταν ότι η παραμονή των γονέων μαζί είναι η βέλτιστη επιλογή για τα παιδιά, οι μελέτες δείχνουν ότι ένας κακός γάμος μπορεί να επηρεάζει αρνητικά την συναισθηματική υγεία των παιδιών. Τα παιδιά καταλαβαίνουν την ένταση και τις διαφωνίες μεταξύ των γονιών, ακόμη και αν δεν συμβαίνει κάτι μπροστά τους. Ωστόσο, όταν βλέπουν συνεχώς τους γονείς να διαφωνούν, να είναι επιθετικοί ή συναισθηματικά απόμακροι, αυτό συνδέεται ερευνητικά με αυξημένο συναισθηματικό στρες στα παιδιά. Επίσης, έρευνες δείχνουν ότι η παρατεταμένη έκθεση σε γονεϊκή σύγκρουση σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης συμπτωμάτων άγχους και κατάθλιψης στα παιδιά, σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία.3
Το να μένουν δύο γονείς σε μια τοξική σχέση μπορεί να δημιουργεί ένα ανθυγιεινό πρότυπο σχέσεων για τα παιδιά. Μπορεί να μεγαλώσουν πιστεύοντας ότι η δυσλειτουργική δυναμική είναι φυσιολογική, πράγμα που επηρεάζει αρνητικά τις μελλοντικές τους σχέσεις. Είναι πολύ σημαντικό οι γονείς να λαμβάνουν υπόψη τις μακροχρόνιες συναισθηματικές και ψυχολογικές επιδράσεις στα παιδιά, όταν αποφασίζουν να μείνουν μαζί.
Αυτό που παρατηρώ συχνά στην κλινική πράξη είναι ότι τα παιδιά δεν φοβούνται τόσο τον χωρισμό, όσο την αβεβαιότητα και την έλλειψη επικοινωνίας που τον συνοδεύει.
Μακροπρόθεσμες επιδράσεις του διαζυγίου
Σε ορισμένες περιπτώσεις, και υπό τις κατάλληλες συνθήκες, ορισμένες έρευνες υποδηλώνουν ότι το διαζύγιο μπορεί να συνδέεται με καλύτερη μακροπρόθεσμη ευεξία για τα παιδιά. Όταν οι γονείς μαλώνουν ή είναι ασυμβίβαστοι συνέχεια, το διαζύγιο μπορεί να είναι μια ανακούφιση για τα παιδιά, μια ευκαιρία να αναπνέουν καθαρό αέρα, ελεύθερα από τις εντάσεις μιας δυστυχισμένης σχέσης. Όταν οι αλλαγές στη δομή της οικογένειας γίνουν με το σωστό τρόπο, τα παιδιά νιώθουν αρχικά μια ανησυχία. Ωστόσο, σταδιακά μπορούν να αναπτύξουν τις δυνάμεις και την αντοχή τους.
Καλύτερα χωριστά από το να υπάρχουν συνεχώς συγκρούσεις
Όλοι οι γονείς κάνουν το καλύτερο που μπορούν για τα παιδιά τους, αλλά σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να μένουν σε μια δυστυχισμένη σχέση για χάρη τους.
Είτε χωρίζουν ή μένουν μαζί για τα παιδιά, είναι σημαντικό να έχουν ως προτεραιότητα την ευεξία των παιδιών τους. Αυτό σημαίνει ότι έχουν στο μυαλό όχι μόνο τις άμεσες ανάγκες των παιδιών αλλά και την μακροχρόνια εξέλιξη και ευτυχία τους. Οι γονείς κάποιες φορές πρέπει να βάλουν στην άκρη τις προσωπικές τους κόντρες και επιθυμίες για το συμφέρον των παιδιών τους.
Η ανοιχτή και ειλικρινής επικοινωνία ανάμεσα στους γονείς είναι ζωτικής σημασίας για τις ανάγκες των παιδιών. Και οι δύο γονείς πρέπει να παίρνουν αποφάσεις μετά από σκέψη, να ακούνε ο ένας τις ανησυχίες του άλλου, και μαζί να δουλεύουν για να δημιουργήσουν ένα πλάνο με προτεραιότητα τα παιδιά.
Πώς μπορούν οι γονείς να πάρουν την καλύτερη απόφαση;
Είτε οι γονείς θέλουν διαζύγιο ή όχι, και έχουν παιδιά, είναι σημαντική η βοήθεια ενός ψυχοθεραπευτή. Έτσι, θα καταλάβουν αν μπορεί η σχέση να σωθεί. Φυσικά, τα παιδιά δεν πρέπει να παίζουν ρόλο στην απόφαση των γονιών για το διαζύγιο. Αυτή είναι μια απόφαση που πρέπει να πάρουν μόνο οι ενήλικες.
Αν ένα ζευγάρι επιλέξει να χωρίσει, το επόμενο βήμα είναι να κάνει τα πάντα ώστε τα παιδιά να έχουν μια όσο το δυνατόν ήρεμη μετάβαση στη νέα κατάσταση.
Από την άλλη πλευρά, αν δύο σύντροφοι θέλουν να δουλέψουν για το γάμο τους, μπορούν να κάνουν ψυχοθεραπεία ζεύγους και να κάνουν ανοιχτές συζητήσεις για όσα τους απασχολούν.
Οι γονείς πρέπει να γνωρίζουν ότι το να μένουν μαζί για χάρη των παιδιών δεν είναι μια καλή λύση. Όταν τα παιδιά βλέπουν δυο γονείς δυστυχισμένους νιώθουν άσχημα. Ο γάμος αφήνει αποτύπωμα στα παιδιά, διαμορφώνει την αντίληψή τους για τις σχέσεις.
Τα παιδιά γνωρίζουν πολύ καλά την ένταση μεταξύ των γονιών τους. Με τον καιρό, αυτά τα μηνύματα επηρεάζουν τη ζωή τους καθώς τα εσωτερικεύουν και αντιγράφουν αυτά τα μοτίβα. Η επίδραση των γονεϊκών προτύπων στις μελλοντικές σχέσεις των παιδιών είναι σημαντική, αν και τα παιδιά διαθέτουν σημαντική ικανότητα ανθεκτικότητας και προσαρμογής.
Ο ρόλος των γονέων και οι παράγοντες ανθεκτικότητας των παιδιών
Για πολλά χρόνια οι άνθρωποι πίστευαν ότι το διαζύγιο έχει αρνητικές επιδράσεις στα παιδιά. Αλλά τελικά αυτό που έχει μεγαλύτερη επίδραση στα παιδιά είναι το πως οι γονείς κάνουν διαχείριση της νέας κατάστασης. Η εμπειρία του διαζυγίου δεν σημαίνει αυτόματα ότι τα παιδιά θα αντιμετωπίσουν δυσκολίες. Ο τρόπος με τον οποίο οι γονείς διαχειρίζονται το διαζύγιο είναι πολύ πιο σημαντικός από το ίδιο το διαζύγιο.
Τα παιδιά συνήθως τα πηγαίνουν πολύ καλύτερα μετά το διαζύγιο, όταν οι γονείς τους δεν έχουν συγκρουσιακή σχέση κατά τη διάρκεια του διαζυγίου (ή πριν από αυτό).
Υπάρχουν πολλοί παράγοντες, όπως η προσωπικότητα του παιδιού, η ηλικία, η οικογενειακή κατάσταση πριν από το διαζύγιο, η διαχείριση του διαζυγίου που επηρεάζουν τα παιδιά.
Από την άποψη της προσωπικότητας, μερικά παιδιά βιώνουν κάποιες αρνητικές επιδράσεις βραχυπρόθεσμα, ενώ άλλα μακροπρόθεσμα, καθώς κάποια παιδιά είναι πιο ανθεκτικά.
Η ηλικία των παιδιών επίσης παίζει ρόλο. Τα μικρά παιδιά μπορεί να μην καταλαβαίνουν τι συμβαίνει. Κάποια μπορεί να βιώνουν το χωρισμό με άγχος, άλλα μπορεί να έχουν επιθετικές συμπεριφορές, ξεσπάσματα θυμού. Οι έφηβοι είναι πιο πιθανό να καταλαβαίνουν τι συμβαίνει αλλά να μην μπορούν να ελέγξουν τα έντονα συναισθήματά τους για το διαζύγιο.
Οι διαφωνίες στην οικογένεια πριν από το διαζύγιο είναι ένας παράγοντας που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά αντιδρούν στο διαζύγιο. Όταν μέσα στο σπίτι οι γονείς μαλώνουν συνέχεια, το διαζύγιο ίσως να μην είναι αρνητικό αλλά θετικό. Για αυτά τα παιδιά, το διαζύγιο είναι μια ανακούφιση. Όταν όμως, δεν υπάρχουν έντονες συγκρούσεις στην οικογένεια, τα παιδιά μπορεί να αντιδρούν επειδή πιστεύουν ότι θα χάσουν τα οφέλη της σταθερής οικογένειας.
Μπορεί να σωθεί ένας γάμος;
Η απάντηση είναι «εξαρτάται», από πολλούς παράγοντες. Ίσως το πιο κρίσιμο ερώτημα είναι αν ο γάμος έχει φτάσει σε σημείο που δεν μπορεί να σωθεί.
Υπάρχουν πολλές ερωτήσεις που πρέπει να απαντηθούν πρώτα, για παράδειγμα:
- Το ζευγάρι έχει ζητήσει έγκαιρα τη βοήθεια ενός ψυχοθεραπευτή; Ή ο ένας από τους δύο συντρόφους έχει αποφασίσει ήδη για το διαζύγιο;
- Η αιτία του χωρισμού είναι η απιστία; Έχει κάνει προσπάθειες το ζευγάρι να ανακτήσει την εμπιστοσύνη;
- Η αιτία του χωρισμού είναι η συναισθηματική απομάκρυνση; Από πότε υπάρχουν προβλήματα, ίσως μετά τη γέννηση ενός παιδιού;
Πριν από το διαζύγιο, κάθε ζευγάρι έχει τη δυνατότητα να κάνει μια προσπάθεια να σώσει το γάμο του. Αν και οι δύο σύντροφοι είναι πρόθυμοι να κάνουν μια προσπάθεια για χάρη των παιδιών τους, αυτό αξίζει να εξετάσουν σοβαρά με τη βοήθεια ειδικού.
Βοηθήστε τα παιδιά να διαχειριστούν το διαζύγιο
Ουσιαστικά, δεν είναι το διαζύγιο που είναι καταστροφικό για την ευεξία των παιδιών. Αλλά η συμπεριφορά των γονιών στη διάρκεια και μετά το διαζύγιο.
Καλό είναι οι γονείς να χωρίζουν φιλικά. Να έχουν στο μυαλό τους ότι πάντα θα είναι οι γονείς των παιδιών τους, και αυτό δεν θα αλλάξει. Ένα συναινετικό διαζύγιο είναι πολύ σημαντικό αν ο στόχος τους είναι η συνεπιμέλεια.
Ένα περιβάλλον κατανόησης και συνεργασίας, δίνει στα παιδιά τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουν την πολυπλοκότητα της κατάστασης.4
Ο ανοιχτός και κατάλληλος, για την ηλικία των παιδιών, διάλογος είναι σημαντικός ώστε να κατανοήσουν τα παιδιά τις αλλαγές που συμβαίνουν στην οικογένεια. Τα μικρά παιδιά μπορούν να βοηθούν να φτιάξουν το καινούργιο τους δωμάτιο στο νέο σπίτι. Φυσικά, σε καμία περίπτωση τα παιδιά δεν πρέπει να μπουν στη θέση να διαλέξουν έναν από τους δύο γονείς.
Αγάπη και υποστήριξη από τους γονείς
Η αγάπη και η υποστήριξη και από τους δύο γονείς βοηθά τα παιδιά να ανακουφίζουν τους φόβους και τις ανησυχίες τους. Επίσης, η διατήρηση μιας ρουτίνας συμβάλλει ώστε τα παιδιά να νιώθουν ασφαλή στη διάρκεια αυτής της μεταβατικής περιόδου. Επιπλέον, είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει ένα ασφαλές μέρος όπου τα παιδιά θα μπορούν να εκφράζουν τα συναισθήματά τους χωρίς κριτική.
Είναι προσωπική επιλογή να αποφασίζουν δύο άνθρωποι αν θα πάρουν διαζύγιο ή αν θα μείνουν μαζί για τα παιδιά τους. Αν και το να μένουν μαζί μπορεί να προσφέρει σταθερότητα στα παιδιά, το διαζύγιο μπορεί να προσφέρει στα παιδιά ένα πιο υγιές και ευτυχισμένο περιβάλλον. Τα παιδιά μπορούν να είναι καλά σε κάθε περίπτωση, το κλειδί είναι πως θα διαχειριστούν οι γονείς το διαζύγιο. Όταν οι γονείς έχουν προτεραιότητα την ευεξία των παιδιών τους και αναζητούν έγκαιρα επαγγελματική καθοδήγηση, αυξάνεται σημαντικά η πιθανότητα θετικής προσαρμογής για όλη την οικογένεια.
Υποστήριξη των παιδιών και φροντίδα της οικογένειας μετά το διαζύγιο
Είναι σημαντικό οι γονείς να φροντίζουν για τη δική τους ευεξία ώστε να μπορούν να στηρίζουν τα παιδιά τους. Στον απόηχο ενός διαζυγίου, η ισορροπία ανάμεσα στις ανάγκες των γονιών και στις ανάγκες των παιδιών είναι το κλειδί. Όταν οι γονείς φροντίζουν τον εαυτό τους δεν κάνουν μόνο καλό σε αυτούς, αλλά αποτελούν ένα καλό παράδειγμα για τα παιδιά τους. Οι γονείς δεν πρέπει να διστάζουν να ζητούν βοήθεια ώστε τα παιδιά να προσαρμοστούν σε αυτή την αλλαγή.Το διαζύγιο είναι συχνά μια επώδυνη διαδικασία, για αυτό η έγκαιρη αναζήτηση επαγγελματικής υποστήριξης μπορεί να διευκολύνει σημαντικά την προσαρμογή όλων των μελών της οικογένειας.
Εάν έχετε αμφιβολίες ή θέλετε να δώσετε μια δεύτερη ευκαιρία στο γάμο σας, η ψυχοθεραπεία ζεύγους αποτελεί μια τεκμηριωμένη επιλογή που μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της επικοινωνίας και στην ενδυνάμωση του συναισθηματικού δεσμού. Εάν έχετε αποφασίσει για το διαζύγιο, η συμβουλευτική και η ψυχοθεραπεία αποτελούν εξειδικευμένες υπηρεσίες που μπορούν να υποστηρίξουν ουσιαστικά την επεξεργασία της εμπειρίας του διαζυγίου και τα παιδιά σας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Η οικογενειακή ψυχοθεραπεία (συνεδρίες με τον ένα ή και τους δύο γονιούς) επίσης θα βοηθήσει το παιδί ώστε να προσαρμοστεί στις αλλαγές της οικογένειας.
Ως ψυχοθεραπευτής που εργάζεται με ζευγάρια και οικογένειες, πιστεύω ότι δεν υπάρχει «σωστή» ή «λάθος» απόφαση που να ισχύει για όλους. Υπάρχει μόνο μια απόφαση που λαμβάνεται με επίγνωση, υποστήριξη και εστίαση στην ευημερία των παιδιών.
Βιβλιογραφία
- 1.Amato, P. R., et al. (2010). Research on divorce: Continuing trends and new developments. Journal of Marriage and Family, 72(3), 650–666. [link]
- 2.Lansford, J. E., et al. (2009). Parental divorce and children's adjustment. Perspectives on Psychological Science, 4(2), 140–152. [link]
- 3.van Dijk, R., et al. (2020). A meta-analysis on interparental conflict, parenting, and child adjustment after divorce: Identifying common ground, nuance, and new directions. Psychological Bulletin, 146(7), 587–620. [link]
- 4.Canadian Paediatric Society. (2013). Supporting the mental health of children and youth of separating parents. Paediatrics & Child Health, 18(7), 373–377. [link]