Cyberbullying – τι είναι; Πως αντιμετωπίζεται;

Cyberbullying - διαδικτυακός εκφοβισμός

Το cyberbullying ή διαδικτυακός εκφοβισμός είναι μια μορφή ψηφιακής βίας που επηρεάζει ολοένα και περισσότερους εφήβους και ενήλικες, μέσω social media, μηνυμάτων και άλλων online πλατφορμών. Πρόκειται για μια σύγχρονη μορφή εκφοβισμού με σοβαρές ψυχολογικές και κοινωνικές συνέπειες. Στην κλινική πράξη, πολλοί έφηβοι περιγράφουν το cyberbullying ως μια «αόρατη» μορφή βίας που δεν σταματά όταν τελειώνει το σχολείο, αλλά συνεχίζεται διαρκώς μέσω των οθονών.

Το cyberbullying (διαδικτυακός εκφοβισμός) είναι μια μορφή εκφοβισμού στην οποία ένα ή περισσότερα άτομα χρησιμοποιούν τις ψηφιακές τεχνολογίες σκόπιμα και επαναλαμβανόμενα για να προκαλέσουν βλάβη σε ένα άλλο άτομο. Το cyberbullying μπορεί να γίνει μέσω κινητών τηλεφώνων, υπολογιστών ή άλλων ηλεκτρονικών συσκευών για την αποστολή μηνυμάτων, emails, την ανάρτηση σχολίων στα social media ή σε άλλα forum για την επίθεση στα θύματα.

Σε αυτό το άρθρο θα δούμε τι είναι το cyberbullying, ποιοι είναι οι πιο συχνοί τρόποι εκφοβισμού στο διαδίκτυο, ποιες είναι οι συνέπειες στην ψυχική υγεία και ποιοι πρακτικοί τρόποι πρόληψης και αντιμετώπισης μπορούν να βοηθήσουν γονείς, παιδιά και εκπαιδευτικούς.

Τι δείχνουν τα στοιχεία για το cyberbullying;

Σύμφωνα με τα στοιχεία το 36,5% των μαθητών ηλικίας 12-17 ετών έχουν πέσει θύματα cyberbullying κάποια στιγμή. Στοιχεία από διεθνείς οργανισμούς, όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO Europe), επιβεβαιώνουν ότι σημαντικό ποσοστό σχολικής ηλικίας παιδιών αναφέρουν εμπειρίες cyberbullying.⁴ WHO. One in six school-aged children experiences cyberbullying, finds new WHO Europe report. Με ποιους τρόπους μπορεί να γίνει το cyberbullying;

• Με την ανάρτηση κακόβουλων σχολίων για το θύμα στο διαδίκτυο (24,9%).
• Με την διασπορά φημών για το θύμα στα διαδίκτυο (22,2%).
• Με απειλητικά μηνύματα στο κινητό (12,2%).
• Με την ανάρτηση σχολίων με σεξουαλικό περιεχόμενο (12%).
• Με την απειλή ότι θα βλάψουν το θύμα διαδικτυακά (11.7%).
• Με την ανάρτηση μιας φωτογραφίας του θύματος (10,8%).
• Με την μίμηση του θύματος διαδικτυακά (10,1%).
• Με την ανάρτηση σχολίων για το χρώμα και την εθνικότητα του θύματος (9.5%).
• Με την ανάρτηση βίντεο με το θύμα (7,1%).
• Με την ανάρτηση σχολίων για την θρησκεία του θύματος (6,7%).
• Με την δημιουργία μια κακόβουλης ιστοσελίδας για το θύμα (6,4%).

Επίσης, σύμφωνα με τα στοιχεία τα αγόρια δεσμεύονται περισσότερο στο cyberbullying από ότι τα κορίτσια. Ένας από τους λόγους που το cyberbullying έχει γίνει τόσο συχνό στους εφήβους είναι επειδή τα άτομα που κάνουν cyberbullying μπορούν να κρύβουν τις ταυτότητές τους online, δρουν ανώνυμα ή πίσω από ένα ψευδώνυμο όπως με την πλαστογράφηση emails. Το θύμα μπορεί ποτέ να μην εντοπίσει από που προκύπτει το bullying. Τα άτομα που κάνουν cyberbullying έχουν εύκολη και γρήγορη πρόσβαση σε τεχνολογίες μέρα και νύχτα, και η εμβέλεια αυτών των τεχνολογιών εκτείνεται πολύ πέρα από τους σχολικούς χώρους. Επιπλέον, είναι άτομα που διατηρούν αποστάσεις από τα θύματα, ώστε να μην βλέπουν από κοντά τη ζημιά που προκαλούν.

Μια άλλη πρόκληση με το cyberbullying είναι ότι συχνά δεν γίνεται εύκολα αντιληπτό από τους γονείς, τους δασκάλους ή άλλους ενήλικες, μέχρι τα θύματα να μιλήσουν ανοιχτά ή να φανούν οι επιπτώσεις στην καθημερινότητά τους.

Τακτικές και απειλές του cyberbullying

Το cyberbullying μπορεί να γίνει από πολλές πλατφόρμες όταν κάποιος προσπαθεί να εξευτελίσει, να ντροπιάσει, να απειλήσει ή να πληγώσει τους άλλους. Κάποιες πλατφόρμες όπως το Facebook, το Twitter, το Instagram, το Snapchat είναι μερικές πιθανές επιλογές. Κάποιος που κάνει cyberbullying μπορεί να στέλνει emails, μηνύματα ή σχόλια για να παρενοχλήσει το θύμα, και να χρησιμοποιεί μεθόδους όπως:

• Προσπάθεια μόλυνσης του υπολογιστή του θύματος με ιό.
• Καταιγισμό μηνυμάτων στο email του θύματος.
• Αποστολή απειλητικών μηνυμάτων στο θύμα.
• Δημιουργία ενός ιστότοπου που γελοιοποιεί το θύμα ή διαδίδει φήμες ή ψέματα για το θύμα.
• Δημιουργία ενός λογαριασμού (όπως ένα email ή στα social media) με το όνομα του θύματος και ανάρτηση προσωπικών πληροφοριών που κάνουν το θύμα να μοιάζει κακό ή το προσβάλλουν.
• Χακάρισμα των λογαριασμών του θύματος και ανάρτηση δημοσιεύσεων ή πληροφοριών με το όνομα του θύματος με σκοπό τον εξευτελισμό του θύματος.
• Ανάρτηση στα social media φωτογραφιών ή βίντεο με σκοπό τον εξευτελισμό του.
• Απειλές για την αποκάλυψη προσωπικών πληροφοριών του θύματος.
• Διαδικτυακή επίθεση ενάντια στο θύμα με στόχο την φυλή, την εθνικότητα, την θρησκεία, τον σεξουαλικό προσανατολισμό ή άλλα προσωπικά στοιχεία.
• Χρήση τρομακτικών περσόνων (όπως στην περίπτωση του Jonathan Galindo) ή ψεύτικων προφίλ που παρακινούν τα θύματα σε επικίνδυνες διαδικτυακές προκλήσεις, με σκοπό τον εκφοβισμό και την ψυχολογική χειραγώγηση.

Αν και υπάρχουν πολλές κοινές τακτικές στο cyberbullying, κάποιες επιθέσεις δεν αποτελούν αυτόματα cyberbullying. Εκτός και αν γίνονται επαναλαμβανόμενα και με την πρόθεση να προκαλέσουν κακό. Για παράδειγμα, ένα σχόλιο, ανεξάρτητα με το πόσο προσβλητικό μπορεί να είναι, δεν αποτελεί cyberbullying αν δεν επαναληφθεί με σκοπό να βλάψει το θύμα.

Επιδράσεις του cyberbullying

Το cyberbullying μπορεί να έχει καταστροφικές και μακροχρόνιες επιδράσεις στα θύματα.² Bansal, S., et al. (2024). Cyberbullying and mental health: Past, present and future. Frontiers in Psychology, 15, 1279234. Σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι ο διαδικτυακός εκφοβισμός συνδέεται σταθερά με αυξημένα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης, στρες και ιδεών αυτοκτονίας σε εφήβους και φοιτητές.⁵ Arif, A., et al. (2024). The impact of cyberbullying on mental health outcomes. PLOS Mental Health. Σύμφωνα με τα στοιχεία, το cyberbullying επηρεάζει τα θύματα σωματικά, ψυχικά και συναισθηματικά, αφήνοντάς τα να νιώθουν φόβο, θυμό, ντροπή. Επίσης, βιώνουν συμπτώματα όπως ο πονοκέφαλος ή οι ενοχλήσεις στο στομάχι.

Όταν ένα άτομο είναι αποδέκτης του cyberbullying μπορεί να αρχίζει να νιώθει ντροπή, νευρικότητα, ανησυχία και ανασφάλεια για το τι λένε ή σκέφτονται οι άλλοι για αυτό. Αυτό μπορεί να οδηγεί στην απομάκρυνση από τους φίλους και την οικογένεια, στις αρνητικές σκέψεις. Το άτομο νιώθει ενοχές για πράγματα που έκανε ή δεν έκανε ή στην αίσθηση ότι οι άλλοι το κρίνουν αρνητικά.

Η αποχή από το σχολείο είναι μια άλλη κοινή επίδραση του cyberbullying και μπορεί να επηρεάζει την ψυχική υγεία των νέων ανθρώπων που στρέφονται στο αλκοόλ ή σε παραβατικές συμπεριφορές για να διαχειριστούν τον ψυχικό και σωματικό πόνο.

Το cyberbullying μπορεί ακόμη και να οδηγεί τα θύματα στην αυτοκτονία.¹ Shay Arnon, et al. (2022). Association of cyberbullying experiences and perpetration with youth suicidality. JAMA Network Open, 5(5), e2210988. Καθώς οι περισσότεροι έφηβοι είναι συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο στη διάρκεια της ημέρας, οι πιθανότητες για cyberbullying είναι περισσότερες.

Πρόληψη του cyberbullying

Η πρόληψη του cyberbullying βασίζεται στην ενημέρωση, την ψηφιακή παιδεία και την έγκαιρη αναγνώριση των κινδύνων. Η ενδυνάμωση των παιδιών και η ανοιχτή επικοινωνία με τους ενήλικες παίζουν κρίσιμο ρόλο.

Στις μέρες μας υπάρχουν πολλές οργανώσεις και επίσημα sites που παρέχουν πληροφορίες στους γονείς , στα παιδιά και στους δασκάλους για το cyberbullying και για τους τρόπους πρόληψης και απόκρισης στο cyberbullying. Επιπλέον, παρέχουν συμβουλές για τους γονείς και τους δασκάλους ώστε να διαχειριστούν σωστά την κατάσταση.

Αν εσείς ή κάποιο κοντινό σας πρόσωπο είναι θύμα cyberbullying, καλό είναι να ακολουθήσετε τα παρακάτω βήματα:

• Περιορίστε το χρόνο σύνδεσης στο διαδίκτυο.
• Μην ανταποκρίνεστε στα απειλητικά ή προσβλητικά μηνύματα.
• Ποτέ μην ανοίγετε email από πηγές και ανθρώπους που δεν γνωρίζετε ή από γνωστές πηγές ανεπιθύμητης επικοινωνίας.
• Δημιουργήστε μια λίστα αποκλεισμού ή λίστα επιτρεπόμενων εισερχόμενων λογαριασμών email.
• Αλλάξτε τη διεύθυνση email ή τον αριθμό του κινητού σας τηλεφώνου.
• Μη δίνετε τα προσωπικά σας στοιχεία (όνομα, διεύθυνση, τηλέφωνο) σε αγνώστους στο διαδίκτυο.
• Πείτε σε κάποιο έμπιστο άτομο (γονείς, δάσκαλο, φίλο) για όσα συμβαίνουν. Από ψυχοθεραπετική σκοπιά, ακόμη και μια πρώτη συζήτηση με ένα υποστηρικτικό πρόσωπο μπορεί να μειώσει το αίσθημα ντροπής και να βοηθήσει το άτομο να νιώσει λιγότερο μόνο στο βίωμά του.
• Αποθηκεύστε και κρατήστε αντίγραφα των μηνυμάτων, των φωτογραφιών ή άλλων στοιχείων που αποτελούν cyberbullying.

Μην προσπαθείτε να ανταποδώσετε με κανένα τρόπο το cyberbullying. Αυτές οι συμπεριφορές εντείνουν τις επιθέσεις ή μπορεί να κατηγορηθείτε για εγκληματική ενέργεια. Σε κάποιες περιπτώσεις, καλό είναι να συμβουλεύεστε έναν δικηγόρο ή να κάνετε αναφορά για το cyberbullying στο αρμόδιο τμήμα της αστυνομίας, ειδικά αν έχει διαπραχθεί κάποιο έγκλημα.

Κάθε χώρα έχει το δικό της νομικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση του cyberbullying, και η διαχείριση διαφέρει ανάλογα με τη σοβαρότητα και τη συχνότητα των πράξεων (π.χ. μεμονωμένο κακόβουλο σχόλιο σε σύγκριση με επαναλαμβανόμενες απειλές ή παρενόχληση).

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Shay Arnon, et al. (2022). Association of cyberbullying experiences and perpetration with youth suicidality. JAMA Network Open, 5(5), e2210988. [link]
2. ↸2.Bansal, S., et al. (2024). Cyberbullying and mental health: Past, present and future. Frontiers in Psychology, 15, 1279234. [link]
3. ↸3.Julie Rolling, et al. (2024). EMDR–Teens–cPTSD: Efficacy of Eye Movement Desensitization and Reprocessing for complex PTSD symptoms in adolescents. European Child & Adolescent Psychiatry. [link]
4. ↸4.WHO. One in six school-aged children experiences cyberbullying, finds new WHO Europe report. [link]
5. ↸5.Arif, A., et al. (2024). The impact of cyberbullying on mental health outcomes. PLOS Mental Health. [link]