Τι δεν πρέπει να κάνω όταν έχω πένθος
Ως ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής, υποστηρίζω καθημερινά στην κλινική μου πράξη ανθρώπους που βιώνουν την απώλεια. Η εμπειρία μου έχει δείξει ότι το πένθος αποτελεί μια απόλυτα προσωπική, αλλά συχνά συντριπτική διαδρομή. Στόχος αυτού του άρθρου είναι να σας προσφέρει επιστημονικά τεκμηριωμένη καθοδήγηση για να πλοηγηθείτε με ασφάλεια μέσα από τον πόνο.
Το πένθος είναι συντρηπτικό και επώδυνο. Η ψυχολογική επούλωση μετά από μια σημαντική απώλεια είναι δυνατή, αλλά χρειάζεται χρόνο και υπομονή. Ακόμη και αν περνάτε δύσκολα αυτή τη στιγμή, να γνωρίζετε ότι η ψυχοθεραπεία και άλλες ειδικές θεραπευτικές παρεμβάσεις όπως το EMDR μπορούν να σας υποστηρίξουν στη διαχείριση των συναισθημάτων του πένθους.3 Φυσικά, υπάρχουν κάποια πράγματα που δεν πρέπει να κάνετε όταν έχετε πένθος ώστε να προσαρμοστείτε ομαλότερα στη νέα πραγματικότητα.
Ελληνικά πολιτισμικά "πρέπει" για το πένθος
Το πένθος στην Ελλάδα είναι μια βαθιά ριζωμένη κοινωνική και πολιτισμική πρακτική, που εκφράζεται μέσα από ποικίλες εκφράσεις, τελετουργικά. Η ελληνική κοινωνία, με την πλούσια ιστορία και τις παραδόσεις της, έχει αναπτύξει έναν ιδιαίτερο τρόπο να εκφράζει τον πόνο και τη θλίψη για την απώλεια αγαπημένων προσώπων.
Αυτές οι εκφράσεις πένθους συνδέονται με βαθιά πολιτισμικά και θρησκευτικά έθιμα που έχουν διαμορφωθεί μέσα στον χρόνο και διαφοροποιούνται ανάλογα με την περιοχή και τις προσωπικές προτιμήσεις των πενθούντων.
Κάποιες βασικές εκδηλώσεις πένθους περιλαμβάνουν:
1. Μαύρα ρούχα
Οι στενοί συγγενείς, και ιδιαίτερα οι χήρες, φορούν μαύρα ρούχα για μια περίοδο που μπορεί να διαρκέσει από μερικούς μήνες μέχρι και δύο χρόνια, ενώ παλαιότερα οι χήρες φορούσαν μαύρο μαντήλι και συνέχιζαν να φορούν μαύρα για όλη τους τη ζωή.
Οι άντρες φορούν μαύρο περιβραχιόνιο ή σκούρο κοστούμι με μαύρη γραβάτα. Επίσης, αφήνουν γένια για σαράντα ημέρες ως ένδειξη πένθους.
2. Εορτές και εκδηλώσεις
Ο στολισμός (Χριστούγεννα και άλλες γιορτές) συνήθως δεν θεωρείται κατάλληλος κατά τη διάρκεια του πένθους, καθώς η θλίψη και ο πόνος για την απώλεια είναι συνήθως έντονα. Στην περίοδο των γιορτών μπορεί οι πενθούντες να μην φτιάχνουν γλυκά.
Σε περιόδους πένθους, η σιωπή και η αποχή από πανηγυρισμούς θεωρούνται δείγματα σεβασμού. Οι άνθρωποι αποφεύγουν να κάνουν φασαρία ή να εκφράζουν χαρά. Οι πενθούντες συνήθως αποφεύγουν να συμμετέχουν σε γιορτές και κοινωνικές συγκεντρώσεις, ως ένδειξη σεβασμού προς τον νεκρό.
3. Μουσική και διασκέδαση
Σε πολλές περιοχές η τηλεόραση παραμένει κλειστή για 40 ημέρες. Επίσης, η μουσική απαγορευόταν για αρκετό καιρό, καθώς είναι μια μορφή διασκέδασης που δεν συμβαδίζει με το πένθος.
Τι δεν πρέπει να κάνετε όταν πενθείτε
Το πένθος ακολουθεί μια μοναδική πορεία για κάθε άνθρωπο. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, τα παρακάτω βήματα μπορούν να σας υποστηρίξουν.
1. Μην καταπιέζετε τα συναισθήματα σας
Είναι σημαντικό να αναγνωρίσετε τον πόνο που νιώθετε.Μέσα από την πολυετή ψυχοθεραπευτική μου πρακτική, παρατηρώ σταθερά πως η προσπάθεια αποφυγής του ψυχικού πόνου συχνά οδηγεί σε σωματοποίηση ή σε χρόνια συναισθηματική εξάντληση.
Μην ακούτε τους γύρω σας που σας παροτρύνουν να ξεπεράσετε γρήγορα τη λύπη σας σαν να είναι μια διαδρομή μετ' εμποδίων με χρονικό όριο που πρέπει να την περάσετε για να νιώσετε καλύτερα. Είναι ένα ταξίδι που είναι ανάγκη να το επεξεργαστείτε και να το κατανοήσετε, καθώς κινείστε σε αχαρτογράφητα νερά. Είναι σημαντικό να μοιράζεστε με τους άλλους τον πόνο που αισθάνεστε και να πάρετε την υποστήριξη που έχετε ανάγκη.
2. Μην απομονώνεστε
Το χειρότερο πράγμα που μπορείτε να κάνετε είναι να μείνετε μακριά από την οικογένεια, τους φίλους και άλλους σημαντικούς ανθρώπους στη ζωή σας. Ίσως, να μην ξέρουν τι να σας πουν και να σας κάνουν να νιώθετε άβολα, αλλά αφήστε τους να είναι παρόντες. Αφήστε τους να σας βοηθήσουν σε απλά πράγματα όπως να πάνε να κάνουν τα ψώνια σας, να βγάλουν βόλτα το σκύλο σας ή να σας κάνουν παρέα.
3. Μην παραμελείτε την υγεία σας
Όταν είστε βυθισμένοι στη θλίψη, ίσως το τελευταίο πράγμα που σκέφτεστε είναι να φροντίσετε την υγεία σας. Ωστόσο, αν δεν κοιμάστε καλά, δεν τρέφεστε σωστά, δεν κάνετε άσκηση και δεν φροντίζετε το σώμα σας, τότε αυτό δεν είναι ωφέλιμο για εσάς. Είναι πολύ σημαντικό να προσέχετε την υγεία σας και να φροντίζετε τον εαυτό σας.
4. Μην βιάζεστε να ξεπεράσετε το πένθος
Δεν υπάρχει χρονοδιάγραμμα για το πένθος. Ο καθένας πενθεί διαφορετικά και με το δικό του ρυθμό, και δεν είναι κάτι που μπορείτε να ξεπεράσετε γρήγορα. Η επούλωση είναι μια σταδιακή διαδικασία, και χρειάζεται να είστε υπομονετικοί με τον εαυτό σας.
Στο ιατρείο, συχνά υπενθυμίζω στους θεραπευόμενους ότι ο σεβασμός στον προσωπικό χρόνο προσαρμογής είναι το θεμέλιο της ουσιαστικής ψυχικής ανθεκτικότητας.
5. Μην σταματάτε να μιλάτε για το αγαπημένο σας πρόσωπο
Συνήθως πεθαίνουμε δυο φορές, όταν αφήνουμε σωματικά αυτό τον κόσμο και όταν σταματούν να μιλούν για εμάς. Μοιραστείτε με τους άλλους τις αναμνήσεις σας και έτσι θα είναι πάντα κομμάτι της ζωής σας.
6. Μην κατηγορείτε τον εαυτό σας
Είναι εύκολο να σκέφτεστε συνέχεια τι θα έπρεπε να έχετε κάνει, τι θα μπορούσατε να έχετε κάνει. Δεν μπορείτε να αλλάξετε το παρελθόν ή να γυρίσετε το χρόνο πίσω, αλλά μπορείτε να προχωρήσετε με σοφία και δύναμη προς το μέλλον. Χρειάζεται χρόνος για να το συνειδητοποιήσετε αυτό, αλλά μην βιάζεστε.
7. Μην πάρετε μεγάλες αποφάσεις μέχρι να περάσει ένας χρόνος
Στην αρχή του πένθους είστε ευάλωτοι, είναι εύκολο να σας εκμεταλλευτούν ή να επιλέξετε το λάθος δρόμο. Μην βιάζεστε να πάρετε αποφάσεις που είναι καθοριστικές για τη ζωή σας.
8. Μην φορτώνεστε με επιπλέον υποχρεώσεις
Δεν είναι ανάγκη να πιέζετε τον εαυτό σας να κάνει περισσότερα πράγματα και να προσπαθείτε σκληρά. Το πένθος είναι μια διαδικασία και με τον καιρό θα αποδεχτείτε την κατάσταση.
9. Μην παραμελείτε τις σχέσεις σας
Μπορεί να έχετε παιδιά, εγγόνια, συγγενείς, γονείς, φίλους, συνεργάτες. Μείνετε σε επαφή με αυτούς τους ανθρώπους. Η κοινωνική απομόνωση κάνει τα πράγματα χειρότερα, και εντείνει τα συναισθήματα του πένθους, για αυτό διατηρήστε την επαφή σας με σημαντικούς ανθρώπους στη ζωή σας.
10. Μην συγκρίνετε το δικό σας πένθος με το πένθος των άλλων
Κάθε άνθρωπος πενθεί διαφορετικά, και δεν βοηθάει να συγκρίνετε τα δικά σας συναισθήματα με τα συναισθήματα των άλλων. Επικεντρωθείτε στη δική σας επούλωση και μην συγκρίνετε τον πόνο και την στεναχώρια σας.
Πώς μπορώ να διαχειριστώ την απώλεια και το πένθος;
Το μονοπάτι του πένθους είναι πολύπλοκο. Σε αυτή την διαδρομή το EMDR μπορεί να συμβάλει στην επεξεργασία του ψυχικού τραύματος της απώλειας.
Η ψυχοθεραπεία συμπληρωματικά βοηθά τους ανθρώπους να διαχειριστούν καλύτερα την κατάθλιψη, τον φόβο, τις ενοχές ή το άγχος που μπορεί να συνδέεται με την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου .1 Αν χρειάζεστε βοήθεια για να την επεξεργασία του πένθους, επισκεφθείτε έναν ψυχοθεραπευτή. Μπορείτε να χτίσετε την ψυχική ανθεκτικότητα σας, να καλλιεργήσετε ικανότητες για να ξεπεράσετε τη θλίψη.2
Βιβλιογραφία
- 1.Bryant et al. (2024). Cognitive Behavior Therapy vs Mindfulness in Treatment of Prolonged Grief Disorder. JAMA Psychiatry, 81(6), 554-562. [link]
- 2.Eisma et al. (2024). Prolonged Grief Disorder: Conceptions and Misconceptions. Commentary on Prigerson et al. The American Journal of Geriatric Psychiatry, Volume 32, Issue 5P632-633 [link]
- 3.National Institute for Health and Care Excellence (NICE): Guidance on Supportive and Palliative Care (Bereavement support models). [link]