Αποδοχή – η σημασία της στη ζωή

Αποδοχή

Στην ψυχολογία και την ψυχοθεραπεία, η αποδοχή είναι η ενεργητική, συνειδητή απόφαση να παρατηρούμε και να επιτρέπουμε στις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις σωματικές αισθήσεις να υπάρχουν, χωρίς να προσπαθούμε να τα αποφύγουμε, να τα αλλάξουμε ή να τα καταπιέσουμε.³ Levin et al. (2012). The impact of treatment components suggested by the psychological flexibility model: A meta-analysis of laboratory-based component studies. Clinical Psychology Review, 32, 7, 673-686.

Καθημερινά στη ζωή μας ερχόμαστε αντιμέτωποι με πολλές διαφορετικές καταστάσεις. Κάποιες από αυτές μπορούμε να τις αλλάξουμε, ενώ κάποιες άλλες όχι. Η αποδοχή μπορεί να λειτουργήσει ως χρήσιμη ψυχολογική δεξιότητα όταν καλούμαστε να διαχειριστούμε όσα δεν εξελίσσονται όπως θα θέλαμε.

Πολλά πράγματα ξεφεύγουν από τον έλεγχό μας. Δεν μπορούμε να ελέγξουμε την κίνηση στον δρόμο, τον καιρό, τη συμπεριφορά των άλλων ή την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου. Όταν βρισκόμαστε μπροστά σε κάτι δύσκολο που δεν ελέγχουμε, είναι φυσιολογικό να εμφανίζονται θλίψη, θυμός, απογοήτευση, άγχος ή νευρικότητα.

Μερικές φορές, στην προσπάθειά μας να ανακτήσουμε τον έλεγχο, κάνουμε κινήσεις που τελικά δεν μας βοηθούν ουσιαστικά. Άλλες φορές αποφεύγουμε να δούμε καθαρά τι συμβαίνει. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η επίμονη αποφυγή μιας δύσκολης κατάστασης μπορεί να συνδέεται με μεγαλύτερη ψυχική επιβάρυνση.

Στην κλινική πράξη, παρατηρούμε καθημερινά ότι αυτή η ενστικτώδης προσπάθεια αποφυγής του πόνου είναι μια απολύτως φυσιολογική ανθρώπινη αντίδραση. Ωστόσο, η ψυχική ενέργεια που καταναλώνουμε μακροπρόθεσμα για να καταπιέσουμε τα συναισθήματά μας, είναι συχνά αυτή που τα γιγαντώνει.

Το να αποδεχόμαστε τα πράγματα όπως είναι δεν σημαίνει ότι τα εγκρίνουμε ή ότι παραιτούμαστε από κάθε προσπάθεια αλλαγής. Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε με ειλικρίνεια την παρούσα πραγματικότητα, ώστε να αποφασίσουμε πιο ρεαλιστικά τι μπορούμε και τι δεν μπορούμε να επηρεάσουμε.

Τι είναι η αποδοχή;

Η αποδοχή δεν είναι παθητικότητα. Δεν σημαίνει ότι απλώς ανεχόμαστε όσα συμβαίνουν ούτε ότι εγκαταλείπουμε τις ανάγκες ή τις αξίες μας. Μπορούμε, για παράδειγμα, να αναγνωρίζουμε ότι νιώθουμε άγχος ή ότι μια σχέση δεν λειτουργεί καλά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα μείνουμε ακινητοποιημένοι σε αυτή την κατάσταση.

Η αποδοχή μπορεί να μας βοηθήσει να:

• Χτίζουμε τη ζωή μας με μεγαλύτερη συνέπεια προς τις επιλογές και τις αξίες μας.
• Παραμένουμε πιο αυθεντικοί απέναντι στον εαυτό μας.
• Βλέπουμε τα πράγματα με περισσότερη καθαρότητα και λιγότερη εσωτερική σύγχυση.

Η αποδοχή είναι το αντίθετο της επίμονης αποφυγής ή της άρνησης της πραγματικότητας. Δεν λύνει αυτόματα κάθε δυσκολία, αλλά μπορεί να μας βοηθήσει να στεκόμαστε με μεγαλύτερη ειλικρίνεια απέναντι σε ό,τι συμβαίνει.

Γιατί η αποδοχή είναι σημαντική;

Υπάρχουν αρκετοί λόγοι για τους οποίους η αποδοχή μπορεί να είναι χρήσιμη. Πρώτον, όταν προσπαθούμε διαρκώς να πολεμήσουμε μια πραγματικότητα που δεν αλλάζει, συχνά εξαντλούμαστε ψυχικά. Αυτή η εσωτερική σύγκρουση μπορεί να συνδέεται με περισσότερη πικρία, θυμό ή θλίψη.

Δεύτερον, η αποδοχή μπορεί να μας βοηθήσει να αναγνωρίσουμε πιο καθαρά ένα πρόβλημα και να σκεφτούμε ρεαλιστικότερους τρόπους διαχείρισής του. Για παράδειγμα, όταν ένα άτομο δεν νιώθει ικανοποιημένο από την επαγγελματική του ζωή, είναι δύσκολο να προχωρήσει σε αλλαγές αν πρώτα δεν αναγνωρίσει με ειλικρίνεια τι συμβαίνει. Η επίμονη άρνηση της πραγματικότητας μπορεί να δυσκολεύει την προσαρμογή και την αντιμετώπιση καθημερινών δυσκολιών.

Τρίτον, η αποδοχή μπορεί να συμβάλλει σε αίσθηση μεγαλύτερης εσωτερικής σταθερότητας. Είναι απολύτως φυσιολογικό κάποιες στιγμές να νιώθουμε θυμό, θλίψη ή απογοήτευση όταν δεν έχουμε τον έλεγχο μιας δύσκολης κατάστασης. Για ορισμένους ανθρώπους, η αποδοχή μπορεί να συνδεθεί με μικρότερη εσωτερική σύγκρουση και πιο ήπια συναισθηματική ένταση.

Καλλιέργεια αποδοχής

Ορισμένα βήματα που μπορεί να ενισχύσουν την αποδοχή είναι τα εξής:

1. Παρατηρούμε τις στιγμές στις οποίες αρνούμαστε ή αποφεύγουμε αυτό που συμβαίνει. Για κάποιους ανθρώπους, τα προειδοποιητικά σημάδια εμφανίζονται ως σκέψεις όπως «αυτό δεν είναι δίκαιο» ή «γιατί να συμβεί σε εμένα;». Για άλλους, μπορεί να εμφανίζονται ως έντονος θυμός, απογοήτευση ή σωματική ένταση.
2. Υπενθυμίζουμε στον εαυτό μας ότι η πραγματικότητα, όσο δύσκολη κι αν είναι, υπάρχει ήδη. Αυτό δεν σημαίνει ότι σταματά κάθε δυνατότητα αλλαγής, σημαίνει όμως ότι ξεκινάμε από μια πιο ειλικρινή βάση.
3. Επιτρέπουμε στον εαυτό μας να νιώσει τη θλίψη, την απογοήτευση ή τον θυμό χωρίς να τα κρίνει άμεσα. Η αποδοχή δεν απαιτεί να μας αρέσει αυτό που ζούμε, απαιτεί να αναγνωρίσουμε με ειλικρίνεια ότι αυτό συμβαίνει τώρα. Αυτό αποτελεί ίσως και το πιο συχνό εμπόδιο που συναντάμε στις ψυχοθεραπευτικές συνεδρίες: την εσφαλμένη πεποίθηση ότι αν αποδεχτούμε κάτι "κακό" ή άδικο, του δίνουμε ταυτόχρονα την άδεια να παραμείνει στη ζωή μας. Στην πραγματικότητα, η συνειδητή αναγνώριση είναι το πρώτο και πιο απαραίτητο βήμα για οποιαδήποτε αλλαγή.
4. Ζητάμε υποστήριξη όταν τη χρειαζόμαστε. Η ψυχοθεραπεία, όταν ενδείκνυται και παρέχεται από επαγγελματία ψυχικής υγείας, μπορεί να βοηθήσει ένα άτομο να κατανοήσει και να διαχειριστεί καλύτερα τα συναισθήματά του.

Η αποδοχή δεν σημαίνει ότι πρέπει να απολαμβάνουμε όσα συμβαίνουν ή ότι τα παρατάμε. Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε τα όρια του ελέγχου μας και στρεφόμαστε σε πιο ρεαλιστικές επιλογές.

Η μετάβαση στην αποδοχή

Η ειλικρίνεια είναι βασικό στοιχείο της αποδοχής. Δεν χρειάζεται να είμαστε επικριτικοί με τον εαυτό μας ούτε να θεωρούμε ότι αποτύχαμε ή ότι είμαστε μόνο θύματα μιας κατάστασης. Αντί να αρνούμαστε αυτό που συμβαίνει, μπορούμε να το προσεγγίσουμε με περισσότερη συμπόνια και κατανόηση.

Η επιλογή συχνά βρίσκεται ανάμεσα σε δύο δρόμους: είτε μένουμε προσκολλημένοι σε αυτό που θα θέλαμε να είχε συμβεί είτε αναγνωρίζουμε την πραγματικότητα και εξετάζουμε τι είναι δυνατό να γίνει από εδώ και πέρα.

• Μπορούμε να περιμένουμε μια συγγνώμη από κάποιον ή να αποδεχτούμε ότι ίσως αυτή να μην έρθει ποτέ.
• Μπορούμε να συνεχίζουμε μια συνήθεια που δεν μας ωφελεί ή να εξερευνήσουμε με μεγαλύτερη ειλικρίνεια τι νιώθουμε.
• Μπορούμε να παραμένουμε αναβλητικοί ή να κάνουμε ένα μικρό βήμα προς αυτό που φοβόμαστε.
• Μπορούμε να μετανιώνουμε αδιάκοπα για το παρελθόν ή να αναγνωρίσουμε ότι δεν αλλάζει και να στραφούμε στο παρόν.

Έχετε νιώσει ποτέ ότι κάποιος σας αδίκησε και ότι περιμένετε μια συγγνώμη που δεν έρχεται; Όταν η εσωτερική μας ισορροπία εξαρτάται αποκλειστικά από μια αντίδραση του άλλου, συχνά παραχωρούμε τη δύναμή μας έξω από εμάς.

Αν πιστεύουμε ότι ο μόνος τρόπος να προχωρήσουμε είναι να λάβουμε μια ειλικρινή συγγνώμη, τότε δένουμε την ανακούφισή μας με κάτι που δεν ελέγχουμε. Αυτό μπορεί να συνοδεύεται από πικρία, θλίψη, δυσαρέσκεια και συνεχή ανακύκλωση του παρελθόντος.

Η αποδοχή δεν ακυρώνει το γεγονός ότι αδικήθηκαμε. Μπορεί όμως να μας βοηθήσει να αναγνωρίσουμε ότι η συμπεριφορά του άλλου δεν βρίσκεται στον έλεγχό μας, ενώ η δική μας στάση, οι επιλογές και τα επόμενα βήματά μας βρίσκονται πιο κοντά στη δική μας ευθύνη.

Πιθανές επιδράσεις της αποδοχής

Η μετάβαση στην αποδοχή μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με το παρελθόν. Μπορούμε να αναγνωρίσουμε ότι μια εμπειρία έχει τελειώσει, αλλά οι σκέψεις και τα συναισθήματα που τη συνοδεύουν εξακολουθούν να είναι ζωντανά στο παρόν.

Μερικές φορές κρατάμε ζωντανή μια παλιά εμπειρία μέσα από τις σκέψεις και τις σωματικές αντιδράσεις που τη συνοδεύουν. Η αποδοχή δεν διαγράφει το παρελθόν, αλλά μπορεί να μας βοηθήσει να παρατηρήσουμε με μεγαλύτερη επίγνωση τι συμβαίνει στο παρόν και να κατευθύνουμε την ενέργειά μας σε πιο ρεαλιστικές επιλογές.

Μπορούμε επίσης να συνειδητοποιήσουμε ότι, παρότι δεν ελέγχουμε τις συμπεριφορές των άλλων, μπορούμε να επηρεάσουμε τις δικές μας αντιδράσεις. Όταν αποδεχόμαστε μια κατάσταση, συχνά αποκτούμε περισσότερο χώρο να επανεξετάσουμε τον τρόπο με τον οποίο τη βλέπουμε.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Hayes et al. (2019). Acceptance and commitment therapy: towards a unified model of behavior change. World Psychiatry, 18, 2, 226-227. [Acceptance values-based behavior change]
2. ↸2.World Health Organization. (2024). Implementing evidence-based psychological interventions in existing services: a manual by WHO. [WHO Evidence-based mental health interventions]
3. ↸3.Levin et al. (2012). The impact of treatment components suggested by the psychological flexibility model: A meta-analysis of laboratory-based component studies. Clinical Psychology Review, 32, 7, 673-686. [Psychological flexibility acceptance processes]