Η σημασία της Συγνώμης
Μέσα από την πολυετή κλινική μου εμπειρία ως ψυχίατρος και ψυχοθεραπευτής, ένα από τα πιο συχνά εμπόδια που παρατηρώ στην ανθρώπινη επικοινωνία είναι η δυσκολία μας να διαχειριστούμε τα λάθη μας. Ας είμαστε ειλικρινείς με τον εαυτό μας, σίγουρα αναγνωρίζουμε ότι έχουμε πάρει κακές αποφάσεις κάποια στιγμή ή ότι δεν έχουμε συμπεριφερθεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Είναι και αυτό ένα κομμάτι της ανθρώπινης ύπαρξης μας.
Το θέμα είναι όμως το πως χειριζόμαστε αυτά τα λάθη, αυτό κάνει τη διαφορά. Το σύνηθες είναι να θεωρούμε ότι το να ζητήσουμε "συγνώμη" είναι σημάδι αδυναμίας, σαν να είμαστε λιγότερο άνθρωποι αν κάνουμε ένα λάθος. Αλλά στην πραγματικότητα, η αποδοχή των ελαττωμάτων και των λαθών μας απαιτεί πολύ θάρρος και αυτογνωσία.1 Ωστόσο ακόμη και αν συγκεντρώσουμε τη δύναμη να ζητήσουμε συγνώμη, δεν το κάνουμε πάντα με το σωστό τρόπο.
Μια ειλικρινής "συγνώμη"
Η ειλικρινής "συγνώμη" είναι ένας τρόπος για να μείνετε κοντά σε αυτούς που νοιάζεστε. Έχει τη δύναμη να προσφέρει συγχώρεση, αποδοχή και οικειότητα ανάμεσα στους ανθρώπους.2 Ωστόσο, δεν ζητάμε συγνώμη τόσο συχνά. Αντιθέτως, γινόμαστε αμυντικοί όταν κάποιος μας λέει ότι τον προσβάλλαμε. Οι περισσότεροι από εμάς δεν έχουμε μάθει να ζητάμε συγνώμη ή πόσο ισχυρή μπορεί να είναι.
Βλέπετε, η συγνώμη είναι διαφορετική από το να πιστεύετε ότι είστε τέλειοι και δεν μπορείτε να κάνετε λάθη. Μια ειλικρινής συγνώμη απαιτεί συμπόνια προς τον εαυτό μας, ασφάλεια και τη δύναμη να παραδεχτείτε τα λάθη και τις αδυναμίες σας. Πολλοί από εμάς προσπαθούν να είναι τέλειοι και δεν μπορούν να παραδεχτούν τα λάθη τους.
Στις ψυχοθεραπευτικές συνεδρίες, βλέπω συχνά πόσο απελευθερωτικό είναι όταν οι θεραπευόμενοι καταφέρνουν να αποβάλλουν αυτή την «πανοπλία» της τελειότητας και να αγκαλιάσουν την τρωτότητά τους.
Όπως θα γνωρίζετε οι περισσότεροι, όταν κάποιος δεν ζητά συγνώμη μπορεί να δημιουργήσει δυσαρέσκεια στις σχέσεις του. Πόση μνησικακία κρατάτε μέσα σας που θα μπορούσατε να έχετε διαχειριστεί καλύτερα ή να έχετε συμφιλιωθεί με μια απλή συγνώμη. Γνωρίζουμε ότι όλοι κάνουμε λάθη και ότι η συγνώμη μπορεί να προσφέρει συναισθηματική ανακούφιση.
Οι Ψυχοφυσιολογικές επιδράσεις της συγνώμης
Σύγχρονες κλινικές έρευνες καταδεικνύουν ότι η ειλικρινής απολογία συνοδεύεται από μετρήσιμες αλλαγές στο αυτόνομο νευρικό σύστημα. Πιο συγκεκριμένα, η αποδοχή και η παροχή συγνώμης μειώνουν την καρδιακή συχνότητα και την αρτηριακή πίεση, αμβλύνοντας τα επίπεδα του χρόνιου στρες και προάγοντας την ενσυναίσθηση.
Η πράξη αυτή λειτουργεί ως ένας προστατευτικός μηχανισμός ενάντια στη σωρευτική επίδραση του στρες στη σωματική και ψυχική μας υγεία, αναδεικνύοντας τη συγχώρεση ως παράγοντα ψυχικής ανθεκτικότητας.
Λόγοι για να ζητήσετε συγνώμη
Χωρίς αμφιβολία, ο πιο συνηθισμένος και επιτακτικός λόγος για "συγνώμη" είναι όταν προσβάλλουμε κάποιον άλλο άνθρωπο. Είτε η προσβολή γίνεται από πρόθεση ή χωρίς πρόθεση, όταν προσβάλλουμε τον άλλο, τον πληγώνουμε και τραυματίζουμε την εικόνα που έχει για τον εαυτό του. Η εικόνα για τον εαυτό μας είναι η ιδέα που έχουμε για αυτόν. Είναι οι σκέψεις και τα συναισθήματα για το ποιοι είμαστε, ποιοι θέλουμε να γίνουμε, και πως θα θέλαμε να μας βλέπουν οι άλλοι.
Είτε η προσβολή αφορά την επαγγελματική μας ζωή, την οικογένειά μας ή την κοινωνική μας θέση, το βάθος της καθορίζεται από τα όσα κουβαλά αυτός που μας προσβάλλει, από τη σχέση των δύο ανθρώπων, και το βαθμό που αυτός που προσβάλλεται παίρνει τα πράγματα προσωπικά.
Όταν μια προσβολή έχει γίνει χωρίς πρόθεση και είναι σωστό να ακολουθήσει μια συγνώμη. Υπάρχουν κάποια κίνητρα και λόγοι για τους οποίους οι άνθρωποι ζητούν συγνώμη:
- Να υποστηρίξετε ή να βελτιώσετε μια σχέση. Είτε έχετε πληγώσει κάποιον που αγαπάτε, που σας αρέσει ή απλά είναι μέλος της οικογένειας σας, μια συγνώμη μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση μιας προβληματικής σχέσης.3
- Να φερθείτε με συμπόνια. Μετανιώνετε όταν πληγώνετε κάποιον για τον οποίο νοιάζεστε και η συγνώμη μπορεί να αμβλύνει τα αρνητικά συναισθήματα.
- Να απαλλαγείτε από τύψεις και ενοχές. Ίσως να νιώθετε αναστάτωση για όσα συνέβησαν, ακόμη και αν δεν ενόχλησαν τον άλλο άνθρωπο τόσο πολύ, που καταλήγετε να ζητάτε συγνώμη για αυτό. Το υποκείμενο κίνητρο είναι να διατηρήσετε τον αυτοσεβασμό σας και την εικόνα του εαυτού σας.
Πως μπορείτε να ζητήσετε συγνώμη
Ο καλύτερος τρόπος είναι από κοντά. Ωστόσο, πολλές φορές ο θυμός από την άλλη πλευρά είναι πολύ μεγάλος και δεν επιτρέπει αυτού του είδους την επικοινωνία. Σε αυτές μόνο τις περιπτώσεις, ένα τηλέφωνο, ένα μήνυμα από το κινητό ή ένα email αναγκαστικά θα αντικαταστήσουν την πρόσωπο με πρόσωπο επαφή μέχρι να ηρεμίσουν λίγο τα πράγματα.
Σημασία έχει να αναλάβετε την ευθύνη των πράξεών σας, το μερίδιό σας, χωρίς να ρίξετε ευθύνες στην άλλη πλευρά, χωρίς "αλλά και εσύ...".
Μπορείτε για παράδειγμα να πείτε:
- «Λυπάμαι πραγματικά για αυτό που έκανα. Δεν ήθελα να σε πληγώσω».
- «Λυπάμαι για τις πράξεις μου και για το πως σε επηρέασαν. Δεν το είχα υπολογίσει, καταλαβαίνω τώρα ότι μπορεί να είσαι θυμωμένος».
Η πραγματική "συγνώμη" ενισχύει την επικοινωνία στις σχέσεις
Η "συγνώμη" δεν είναι πάντα εύκολη, αλλά είναι πολύ σημαντική για τη διατήρηση των σχέσεων στη ζωή μας. Με συμπόνια, ανοιχτή καρδιά και κουράγιο, κάντε τα βήματα που χρειάζεται για να ζητήσετε μια ειλικρινή συγνώμη όπου και όταν χρειάζεται.
Εάν δυσκολεύεστε να επεξεργαστείτε κάποια γεγονότα ή να εκφραστείτε, η ψυχοθεραπεία μπορεί να σας βοηθήσει.4
Βιβλιογραφία
- 1.Witvliet, C. V. O., et al. (2001). Granting forgiveness or harboring grudges: Implications for emotion, physiology, and health. Psychological Science, 12(2), 117-123. [link]
- 2.Fehr, R., et al. (2010). The road to forgiveness: A meta-analytic synthesis of its cognitive, affective, and demographic correlates. Psychological Bulletin, 136(5), 894-914. [link]
- 3.Wade, N. G., et al. (2014). Efficacy of psychotherapeutic interventions to promote forgiveness: A meta-analysis. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 82(1), 154-170. [link]
- 4.American Psychological Association: Forgiveness. [link]