Burnout ή PTSD

Burnout ή PTSD

Το εργασιακό burnout και η Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (PTSD) είναι δύο διακριτές αλλά συχνά συγχεόμενες ψυχικές καταστάσεις που προκύπτουν από χρόνιο στρες ή τραύμα στο χώρο εργασίας. Ενώ το burnout χαρακτηρίζεται από εξάντληση και απώλεια κινήτρου, το εργασιακό PTSD προκαλεί έντονο φόβο. Η σωστή αξιολόγηση από ψυχίατρο είναι σημαντική για τον κατάλληλο σχεδιασμό της φροντίδας και της υποστήριξης, καθώς οι δύο αυτές καταστάσεις μπορεί να συνυπάρχουν αλλά και να χρειάζονται διαφορετική προσέγγιση.

Παράλληλα, είναι σημαντικό να θυμάστε ότι το διαδίκτυο δεν μπορεί να προσφέρει διάγνωση. Αν αναγνωρίζετε στοιχεία burnout ή μετατραυματικού στρες στον εαυτό σας, η πιο ασφαλής επιλογή είναι να απευθυνθείτε εγκαίρως σε  έναν ψυχίατρο.

Στην κλινική μου πράξη, διαπιστώνω συχνά ότι η έγκαιρη αναγνώριση των διαφορών μεταξύ burnout και PTSD είναι το πρώτο βήμα για αποτελεσματική παρέμβαση.

Η δουλειά μπορεί να μας προσφέρει σκοπό και περηφάνια, αλλά παράλληλα να έχει κάποιο κόστος. Πολλοί άνθρωποι δουλεύουν πολλές ώρες την ημέρα και είναι συνεχώς σε πίεση. Άλλοι νιώθουν ένα συνεχή φόβο ή συναισθηματική εξουθένωση λόγω της δουλειά τους. Δεν ειναι λίγοι οι άνθρωποι που μπορεί να βιώνουν burnout ή μετατραυματικό στρες. Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική ή ψυχοθεραπευτική αξιολόγηση.

Burnout και τραύμα στον χώρο εργασίας

Το burnout είναι πλέον ένας πολύ οικείος όρος, ειδικά σε όσους έχουν απαιτητικές καριέρες που απαιτούν συναισθηματική ενέργεια και συνεχή διαθεσιμότητα. Το burnout αναπτύσσεται σταδιακά. Η έρευνα δείχνει ότι το burnout αποτελεί σημαντικό φαινόμενο που επηρεάζει την επαγγελματική απόδοση και την ψυχική υγεία. Πρόσφατα δεδομένα δείχνουν ότι τα υψηλά επίπεδα burnout σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης, άγχους, σωματικών προβλημάτων και επαγγελματικής εξουθένωσης σε διάφορους κλάδους.

Εμφανίζεται ως εξουθένωση, ευερεθιστότητα, και μειωμένο κίνητρο, συχνά λόγω χρόνιου στρες που δεν έχει αντιμετωπιστεί. Όταν εμφανίζεται το burnout, ένα άτομο μπορεί να νιώθει συναισθηματικά άδειο ή αποσυνδεδεμένο από τη δουλειά, και αυτή η αντίδραση έχει τις ρίζες της στο στρες και όχι στο φόβο.

Τα ψυχικά τραύματα που έχουν σχέση με τη δουλειά, ωστόσο, συνδέονται περισσότερο με εμπειρίες που επηρεάζουν βαθιά την αίσθηση της ασφάλειας και του ελέγχου ενός ατόμου. Μπορεί να περιλαμβάνουν εξευτελισμό, διακρίσεις, χρόνια ταπείνωση, υποβιβασμό, υποτίμηση, απειλές. Ενώ το burnout περιλαμβάνει συναισθηματική εξάντληση, το τραύμα σημαίνει ότι το νευρικό σύστημα μπαίνει σε κατάσταση επιβίωσης. Και οι δύο καταστάσεις αποτελούν φυσιολογικές αντιδράσεις σε χρόνιο στρες ή τραυματικές καταστάσεις και συνήθως χρειάζονται κατάλληλη επαγγελματική υποστήριξη.

Μετατραυματικό στρες στο χώρο εργασίας

Η διαταραχή μετατραυματικού στρες λόγω δουλειάς μπορεί να συμβεί όταν κάποιος επανειλημμένα αντιμετωπίζει καταστάσεις που είναι απειλητικές, εξευτελιστικές ή απρόβλεπτες. Οι τραυματικές εμπειρίες στο χώρο εργασίας δεν συμβαίνουν μονάχα σε τομείς υψηλού κινδύνου. Μπορεί να συμβούν οπουδήποτε και να επηρεάζουν την αίσθηση ασφάλειας. Παραδείγματα περιλαμβάνουν εργοδότες που φωνάζουν ή εξευτελίζουν τους εργαζόμενους, τοξικές δυναμικές.

Ο εγκέφαλος μας είναι ρυθμισμένος ώστε να μας προστατεύει. Όταν ένα εργασιακό περιβάλλον είναι τραυματικό, το νευρικό σύστημα είναι σε εγρήγορση, ακόμη και όταν το ωράριο εργασίας τελειώσει. Με τον καιρό, ένας εργαζόμενος περιμένει την κριτική ή τον εξευτελισμό, ακόμη και σε ασφαλείς συνθήκες. Η κατανόηση αυτής της διαδικασίας είναι πολύ σημαντική ώστε οι εργαζόμενοι να καταλάβουν ότι η αντίδραση σε ένα τραύμα δεν είναι μια προσωπική αποτυχία. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος προσπαθεί να τους κρατήσει ασφαλείς.

Πώς Διαφέρει το Burnout από το PTSD;

Πολλοί άνθρωποι αναζητούν στο διαδίκτυο αν τα συμπτώματά τους είναι «απλό» εργασιακό στρες, burnout ή ένδειξη μετατραυματικού στρες από τη δουλειά. Η διαφορά ανάμεσα σε αυτές τις καταστάσεις μπορεί να είναι λεπτή, αλλά έχει σημασία για την επιλογή της κατάλληλης βοήθειας.

Αν δεν είστε σίγουροι αν αντιμετωπίζετε burnout ή ένα τραύμα ή και τα δύο, τότε σκεφτείτε τα παρακάτω σημάδια. Αν και το burnout συχνά συνδέεται με την εξάντληση και την έλλειψη κινήτρου, τα συμπτώματα του τραύματος περιλαμβάνουν φόβο, εγρήγορση και παρεισφρέουσες σκέψεις.

Τα παρακάτω σημάδια είναι γενικής φύσης και δεν υποκαθιστούν την κλινική αξιολόγηση από ψυχίατρο. Από την εμπειρία μου με ασθενείς που βιώνουν εργασιακό τραύμα, παρατηρώ ότι τα πιο συχνά σημάδια περιλαμβάνουν:

• Ξαφνικό άγχος όταν σκέφτεστε τη δουλειά ή ότι θα επιστρέψετε στο χώρο εργασίας
• Προβλήματα στον ύπνο ή εφιάλτες για τη δουλειά
• Νιώθετε ένταση και νευρικότητα
• Είστε συναισθηματικά μουδιασμένοι ή δυσκολεύεστε να χαρείτε
• Αποφεύγετε ανθρώπους, συναντήσεις
• Έχετε σωματικά συμπτώματα όπως οι πονοκέφαλοι, το σφίξιμο στο στομάχι όταν αναφέρεστε στη δουλειά

Τα παραπάνω συμπτώματα δεν σημαίνουν ότι έχετε οπωσδήποτε PTSD ή burnout, αλλά λειτουργούν ως «σήματα» ότι το νευρικό σας σύστημα βρίσκεται σε παρατεταμένη επιβάρυνση και αξίζει να το συζητήσετε με έναν ψυχίατρο.

Αν αυτά τα συμπτώματα σας είναι οικεία, μπορεί να έχετε βιώσει κάποιο τραύμα στη δουλειά και είναι χρήσιμο να συζητήσετε την κατάστασή σας με έναν ψυχίατρο-ψυχοθεραπευτή για πιθανή αξιολόγηση.

Ερωτήσεις που μπορούν να βοηθήσουν

Για να μπορέσετε να ξεκαθαρίσετε την κατάσταση κάντε τις εξής ερωτήσεις στον εαυτό σας:

• Πότε άρχισαν τα συναισθήματα μου για τη δουλειά να αλλάζουν;
• Νιώθω κουρασμένος και χωρίς κίνητρο ή τρομοκρατημένος;
• Επαναλαμβάνω δυσάρεστα γεγονότα της δουλειάς στο μυαλό μου;
• Το σώμα μου αντιδρά στο στρες μέσω έντασης, πονοκεφάλων;
• Αποφεύγω τις συναντήσεις στη δουλειά ή ανθρώπους επειδή φοβάμαι τον εξευτελισμό;
• Έχει αλλάξει η αίσθηση της ασφάλειας;

Οι απαντήσεις σε αυτές τις ερωτήσεις μπορούν να σας βοηθήσουν να κατανοήσετε καλύτερα τι βιώνετε και να το επικοινωνήσετε πιο καθαρά σε έναν ψυχίατρο, ώστε να λάβετε την υποστήριξη που ταιριάζει στις ανάγκες σας.

Πότε να Αναζητήσετε Επαγγελματική Βοήθεια

Αναζητήστε άμεσα βοήθεια από ψυχίατρο ή ψυχολόγο αν:

• Τα συμπτώματα διαρκούν >1 μήνα
• Επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητά σας
• Εμφανίζονται σκέψεις αυτοτραυματισμού
• Παρατηρείτε σημαντική απόσυρση από κοινωνικές δραστηριότητες

Αν αναγνωρίζετε αυτά τα σημάδια, συνιστάται η αξιολόγηση από ψυχίατρο ή ψυχολόγο με ειδίκευση στο τραύμα, καθώς η σωστή  διάγνωση συνήθως βοηθά στον πιο κατάλληλο σχεδιασμό της υποστήριξης.

Από κλινικής πλευράς, συχνά παρατηρώ ότι οι άνθρωποι αναζητούν βοήθεια αργότερα από όσο θα ήθελαν, είτε λόγω ντροπής είτε επειδή θεωρούν ότι «πρέπει να αντέξουν». Η έγκαιρη προσέλευση όμως επιτρέπει πιο ήπιες και σταδιακές παρεμβάσεις, προτού η εξουθένωση ριζώσει βαθιά στην καθημερινότητα.

Διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες για τη θεραπεία της Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες σε ενήλικες, υπογραμμίζουν τη σημασία της τεκμηριωμένης και εξατομικευμένης θεραπευτικής προσέγγισης.² Clinical Practice Guideline for the Treatment of Posttraumatic Stress Disorder (PTSD) in Adults. APA.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Runsen Chen, et al. (2018). Efficacy of eye movement desensitization and reprocessing in children and adults who have experienced complex childhood trauma: A systematic review of randomized controlled trials. Frontiers in Psychology. [link]
2. ↸2.Clinical Practice Guideline for the Treatment of Posttraumatic Stress Disorder (PTSD) in Adults. APA. [link]
3. ↸3.Lewis, C., et al. (2020). Psychological therapies for post-traumatic stress disorder in adults: Systematic review and network meta-analysis. The British Journal of Psychiatry, 216(5), 217–224. [link]