Δυσπραξία

Δυσπραξία

Η δυσπραξία, γνωστή και ως αναπτυξιακή διαταραχή συντονισμού, είναι μια νευροαναπτυξιακή πάθηση που ξεκινά στην παιδική ηλικία και δυσκολεύει την εκτέλεση κινητικών δεξιοτήτων. Προκαλεί επίσης προβλήματα συντονισμού. Η εργοθεραπευτική υποστήριξη μπορεί, μετά από εξατομικευμένη αξιολόγηση, να ενισχύσει τη λειτουργική συμμετοχή του παιδιού σε καθημερινές δραστηριότητες και να βοηθήσει στην εκμάθηση πρακτικών στρατηγικών.⁴ International clinical practice recommendations on the definition, diagnosis, assessment, intervention, and psychosocial aspects of developmental coordination disorder (CPR–DCD 2019). European Academy of Childhood Disability (EACD).

Τι είναι η δυσπραξία;

Η δυσπραξία, γνωστή και ως αναπτυξιακή διαταραχή συντονισμού (DCD), είναι μια χρόνια πάθηση που ξεκινά στην παιδική ηλικία και προκαλεί δυσκολίες στις κινητικές δεξιότητες και τον συντονισμό.

Η δυσπραξία μπορεί να προκαλέσει ένα ευρύ φάσμα προβλημάτων με την κίνηση και τον συντονισμό. Κάποια από αυτά μπορεί να είναι αισθητά σε νεαρή ηλικία, ενώ άλλα μπορεί να γίνουν εμφανή μόνο καθώς ένα παιδί μεγαλώνει. Η δυσπραξία μπορεί να επηρεάσει τις δεξιότητες συντονισμού του παιδιού, γεγονός που μπορεί να δυσκολέψει την οδήγηση ποδηλάτου ή την ενασχόληση με αθλήματα. Μπορεί επίσης να επηρεάσει τις λεπτές κινητικές του δεξιότητες, όπως το γράψιμο ή το κούμπωμα κουμπιών.

Σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια (DSM-5) της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας, η αναπτυξιακή διαταραχή συντονισμού υποκατηγοριοποιείται ως κινητική διαταραχή στην ευρύτερη κατηγορία των νευροαναπτυξιακών διαταραχών.¹ Blank, R., et al. (2019). International clinical practice recommendations on the definition, diagnosis, assessment, intervention, and psychosocial aspects of developmental coordination disorder. Developmental Medicine & Child Neurology, 61(3), 242–285.

Χρήση του όρου στους ενήλικες

Στην ενήλικη ζωή, ο όρος μπορεί άλλοτε να χρησιμοποιείται για επίκτητες δυσκολίες στον προγραμματισμό κινήσεων μετά από νευρολογική βλάβη. Αυτό δεν ταυτίζεται πάντοτε με την αναπτυξιακή διαταραχή συντονισμού της παιδικής ηλικίας, επομένως απαιτείται κλινική αξιολόγηση για σωστή διάκριση.

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ δυσπραξίας και απραξίας;

Πολλές φορές οι όροι «απραξία» και «δυσπραξία» χρησιμοποιούνται εναλλακτικά. Ωστόσο, η απραξία είναι συχνά πιο σοβαρή από τη δυσπραξία. Η απραξία σημαίνει ότι κάποιος χάνει εντελώς την ικανότητα να κάνει κάτι, παρόλο που κατανοεί την εντολή και έχει την προθυμία να εκτελέσει την κίνηση.

Η δυσπραξία σημαίνει ότι χάνει εν μέρει την ικανότητα να κάνει κάτι με ακρίβεια. Η απραξία έχει επίσης αρκετούς διαφορετικούς υποτύπους, όπως η παιδική απραξία ομιλίας, η κινητική απραξία των άκρων (η αδυναμία να κάνει κάποιος ακριβείς κινήσεις με το δάχτυλο, το χέρι ή το πόδι) και η κατασκευαστική απραξία (η αδυναμία να σχεδιάσει ή να αντιγράψει απλά διαγράμματα ή να κατασκευάσει απλά σχήματα).

Μπορεί η δυσπραξία να βελτιωθεί με τον καιρό;

Η δυσπραξία δεν εξαφανίζεται από μόνη της, ωστόσο πολλά παιδιά μαθαίνουν αποτελεσματικές στρατηγικές αντιμετώπισης με την κατάλληλη υποστήριξη. Μελέτες δείχνουν ότι 30–70% των παιδιών με DCD συνεχίζουν να εμφανίζουν δυσκολίες και στην ενηλικίωση . Η έγκαιρη παρέμβαση βελτιώνει τη λειτουργική συμμετοχή.

Ποιους επηρεάζει η δυσπραξία;

Τα πρώτα σημάδια δυσπραξίας ξεκινούν στην παιδική ηλικία κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης. Καθώς πρόκειται για χρόνια πάθηση, η δυσπραξία μπορεί να επιμείνει και στην ενήλικη ζωή.

Η αξιολόγηση βασίζεται στα συμπτώματα και στη λειτουργικότητα του παιδιού και όχι στο φύλο.

Ένα παιδί μπορεί να είναι πιο πιθανό να έχει δυσπραξία εάν:

• Γεννηθεί πρόωρα πριν από την 37η εβδομάδα της εγκυμοσύνης, ειδικά εάν γεννηθεί πριν από την 32η εβδομάδα της εγκυμοσύνης.
• Γεννηθεί με πολύ χαμηλό βάρος γέννησης.
• Έχει οικογενειακό ιστορικό διαταραχής αναπτυξιακού συντονισμού.

Πόσο συχνή είναι η δυσπραξία;

Θεωρείται σχετικά συχνή νευροαναπτυξιακή διαταραχή στην παιδική ηλικία.² Lingam, R., et al. (2009). Prevalence of developmental coordination disorder using the DSM-IV at 7 years of age: A UK population-based study. Pediatrics, 123(4), e693–e700.

Συμπτώματα και Αιτίες

Η δυσπραξία μπορεί να προκαλέσει ένα ευρύ φάσμα προβλημάτων με τον συντονισμό και τις κινητικές δεξιότητες. Ενώ τα περισσότερα άτομα με δυσπραξία εμφανίζουν σημάδια της πάθησης μέχρι την έναρξη του σχολείου, ορισμένα έχουν ήπιες μορφές της πάθησης που είναι πιο δύσκολο να εντοπιστούν.

1. Σημάδια δυσπραξίας σε βρέφη και νήπια

Οι καθυστερήσεις στην επίτευξη των αναμενόμενων αναπτυξιακών ορόσημων μπορεί να είναι ένα πρώιμο σημάδι δυσπραξίας σε βρέφη και νήπια. Για παράδειγμα, το παιδί μπορεί να χρειαστεί περισσότερο χρόνο από τον αναμενόμενο για να καθίσει, να μπουσουλήσει ή να περπατήσει.

Μπορεί επίσης να παρατηρήσετε ότι το παιδί σας:

• Έχει δυσκολία να παίξει με παιχνίδια που απαιτούν καλό συντονισμό, όπως το στοίβαγμα ποτηριών.
• Έχει κάποια δυσκολία να μάθει να τρώει με κουτάλια και πιρούνια.

2. Σημάδια δυσπραξίας σε μεγαλύτερα παιδιά

Τα σημάδια δυσπραξίας σε μεγαλύτερα παιδιά περιλαμβάνουν:

• Δυσκολία στο περπάτημα πάνω και κάτω από σκάλες.
• Δυσκολία στην ισορροπία, μπορεί να χτυπούν σε αντικείμενα, να πέφτουν συχνά ή να φαίνονται αδέξια.
• Δυσκολία με αθλήματα και δραστηριότητες, όπως η ποδηλασία, τα άλματα, η ρίψη ή η κλωτσιά μιας μπάλας. Μπορεί να αποφεύγουν τη συμμετοχή σε δραστηριότητες λόγω έλλειψης συντονισμού.
• Δυσκολία στη γραφή, το σχέδιο/χρωματισμό και τη χρήση ψαλιδιού σε σύγκριση με άλλα παιδιά της ηλικίας τους.
• Δυσκολία στο ντύσιμο, στο κούμπωμα κουμπιών, στο βούρτσισμα των δοντιών τους και στο δέσιμο κορδονιών.
• Ανησυχία, μπορεί να ταλαντεύονται ή να κινούν συχνά τα χέρια και τα πόδια τους.
• Το παιδί σας μπορεί να απογοητευτεί όταν προσπαθεί να εκτελέσει αυτές τις εργασίες.

Τα παιδιά με δυσπραξία είναι επίσης πιο πιθανό να έχουν υπερβολικό βάρος ή παχυσαρκία, καθώς μπορεί να διστάζουν να ασκηθούν λόγω δυσκολιών και απογοήτευσης με τον συντονισμό.

Πότε να ζητήσετε αξιολόγηση

Εάν οι δυσκολίες του παιδιού επηρεάζουν την αυτοεξυπηρέτηση, το σχολείο, το παιχνίδι, την κοινωνική συμμετοχή ή τη συναισθηματική του κατάσταση, είναι σκόπιμο να ζητήσετε κλινική αξιολόγηση.

Τι συμβαίνει εάν η δυσπραξία δεν διαγνωστεί;

Η καθυστερημένη διάγνωση συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο δυσκολιών στο σχολείο, χαμηλή αυτοεκτίμηση, κοινωνική απομόνωση και ψυχολογική επιβάρυνση. Τα παιδιά με αδιάγνωστη δυσπραξία συχνά χαρακτηρίζονται «τεμπέληδες» ή «αδέξιοι», με αποτέλεσμα να μην λαμβάνουν την υποστήριξη που χρειάζονται.

Τι προκαλεί τη δυσπραξία;

Η εκτέλεση συντονισμένων κινήσεων είναι μια σύνθετη διαδικασία που περιλαμβάνει πολλά διαφορετικά νεύρα και μέρη του εγκεφάλου. Οποιοδήποτε πρόβλημα σε αυτή τη διαδικασία θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει σε δυσκολίες στην κίνηση και τον συντονισμό (δυσπραξία).

Οι ερευνητές δεν είναι σίγουροι για την ακριβή αιτία της δυσπραξίας. Αλλά η πρόωρη γέννηση (πριν από τις 37 εβδομάδες εγκυμοσύνης) και το χαμηλό βάρος γέννησης θέτουν τα παιδιά σε υψηλότερο κίνδυνο για δυσπραξία.

Διάγνωση και Εξετάσεις

Παρόλο που τα σημάδια της δυσπραξίας είναι παρόντα από νεαρή ηλικία, μπορεί εύκολα να μην γίνουν αντιληπτά, καθώς κάθε παιδί έχει το δικό του ρυθμό ανάπτυξης. Εξαιτίας αυτού, η οριστική διάγνωση της συνήθως δεν γίνεται μέχρι ένα παιδί να γίνει 5 ετών ή μεγαλύτερο.

Η δυσπραξία θα πρέπει να διαγιγνώσκεται από μια ομάδα ειδικών που είναι εξειδικευμένοι για να εξετάσουν τα συγκεκριμένα κριτήρια για την πάθηση, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει:

• Παιδίατρο.
• Εργοθεραπευτή ή φυσιοθεραπευτή.
• Παιδοψυχολόγο.
• Παιδονευρολόγο.
• Παιδοψυχίατρο ή ψυχίατρο παιδιών και εφήβων.

Δεν υπάρχουν ιατρικές εξετάσεις που μπορούν να διαγνώσουν οριστικά τη δυσπραξία. Αντ' αυτού, η ομάδα των ειδικών του παιδιού σας θα σας κάνει λεπτομερείς ερωτήσεις σχετικά με το ιατρικό ιστορικό, την ανάπτυξη και τα συμπτώματα του παιδιού σας. Θα αξιολογήσουν τις αδρές και λεπτές κινητικές δεξιότητες, τον συντονισμό και την ισορροπία του παιδιού σας. Θα αξιολογήσουν επίσης τη νοητική ικανότητα του παιδιού σας για να δουν εάν είναι εντός του αναμενόμενου εύρους για την ηλικία του.

Οι ειδικοί θα πρέπει επίσης να αποκλείσουν άλλες πιθανές αιτίες των κινητικών δυσκολιών του παιδιού σας, όπως η εγκεφαλική παράλυση ή η μυϊκή δυστροφία.

Για να διαγνωστεί ένα παιδί με δυσπραξία (διαταραχή αναπτυξιακού συντονισμού), συνήθως πρέπει να πληροί όλα τα ακόλουθα κριτήρια:

• Οι κινητικές του δεξιότητες είναι σημαντικά κάτω από το αναμενόμενο επίπεδο.
• Η έλλειψη κινητικών δεξιοτήτων και συντονισμού επηρεάζει τις καθημερινές του δραστηριότητες και τα επιτεύγματά του στο σχολείο.
• Τα συμπτώματα της δυσπραξίας αναπτύχθηκαν για πρώτη φορά σε ένα πρώιμο στάδιο της ανάπτυξής του.
• Η δυσκολία του με τις κινητικές δεξιότητες δεν εξηγείται καλύτερα από άλλες ιατρικές παθήσεις.

Ένα συχνό κλινικό ερώτημα είναι εάν η δυσπραξία και η ΔΕΠΥ μπορούν να συνυπάρχουν ,  η απάντηση είναι ναι, και η ταυτόχρονη παρουσία των δύο παθήσεων απαιτεί διαφοροποιημένο θεραπευτικό σχεδιασμό, καθώς οι κινητικές δυσκολίες της δυσπραξίας και οι δυσκολίες εκτελεστικής λειτουργίας της ΔΕΠΥ επικαλύπτονται στην καθημερινή λειτουργικότητα.

Διαχείριση και Υποστήριξη

Δεν υπάρχει οριστική θεραπεία που να εξαλείφει τη δυσπραξία. Η υποστήριξη επικεντρώνεται στη λειτουργικότητα, στην προσαρμογή της καθημερινότητας και στην εξατομικευμένη ενίσχυση δεξιοτήτων από κατάλληλους επαγγελματίες υγείας.

Καθώς η δυσπραξία επηρεάζει κάθε άτομο διαφορετικά, συνήθως χρειάζεται εξατομικευμένο πλάνο υποστήριξης με βάση τις λειτουργικές δυσκολίες, το αναπτυξιακό στάδιο και το περιβάλλον του παιδιού.

Μια συχνά χρησιμοποιούμενη κλινική προσέγγιση είναι η παρέμβαση προσανατολισμένη στην εργασία.³ Smits-Engelsman, B., et al. (2013). Efficacy of interventions to improve motor performance in children with developmental coordination disorder: A combined systematic review and meta-analysis. Developmental Medicine & Child Neurology, 55(3), 229–237. Περιλαμβάνει τη συνεργασία με το παιδί για τον εντοπισμό συγκεκριμένων εργασιών που προκαλούν δυσκολίες και την εύρεση τρόπων για την αντιμετώπισή τους.

Για παράδειγμα, ο εργοθεραπευτής μπορεί, μετά από αξιολόγηση, να δουλέψει μαζί με το παιδί πάνω σε συγκεκριμένες καθημερινές δραστηριότητες, αναλύοντας τις απαιτούμενες κινήσεις σε μικρότερα και πιο διαχειρίσιμα βήματα. Στη συνέχεια, διδάσκει στο παιδί σας να χρησιμοποιεί αυτές τις μεμονωμένες κινήσεις και να τις εξασκεί τακτικά.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η προσαρμογή μιας δραστηριότητας ή του εξοπλισμού μπορεί να διευκολύνει την εκτέλεσή της στην καθημερινότητα. Για παράδειγμα, η προσθήκη ειδικών λαβών σε στυλό και μολύβια μπορεί να τα κάνει πιο εύκολα στο κράτημα.

Συνυπάρχουσες δυσκολίες

Άλλες καταστάσεις που συχνά συνυπάρχουν ή έχουν κοινά συμπτώματα με τη δυσπραξία περιλαμβάνουν:

• Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), η οποία μπορεί να συνυπάρχει σε ορισμένα παιδιά.
• Γλωσσικές δυσκολίες.
• Δυσγραφία.
• Θέματα ψυχικής υγείας, όπως άγχος και κατάθλιψη.
• Διαταραχή στο φάσμα του αυτισμού.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Blank, R., et al. (2019). International clinical practice recommendations on the definition, diagnosis, assessment, intervention, and psychosocial aspects of developmental coordination disorder. Developmental Medicine & Child Neurology, 61(3), 242–285. [link]
2. ↸2.Lingam, R., et al. (2009). Prevalence of developmental coordination disorder using the DSM-IV at 7 years of age: A UK population-based study. Pediatrics, 123(4), e693–e700. [link]
3. ↸3.Smits-Engelsman, B., et al. (2013). Efficacy of interventions to improve motor performance in children with developmental coordination disorder: A combined systematic review and meta-analysis. Developmental Medicine & Child Neurology, 55(3), 229–237. [link]
4. ↸4.International clinical practice recommendations on the definition, diagnosis, assessment, intervention, and psychosocial aspects of developmental coordination disorder (CPR–DCD 2019). European Academy of Childhood Disability (EACD). [link]