Επιπλεγμένο πένθος
Ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου είναι μια από τις πιο επώδυνες εμπειρίες στη ζωή. Το πένθος είναι μια φυσιολογική αντίδραση και περιλαμβάνει πολλά ψυχολογικά και φυσιολογικά συμπτώματα τα οποία υποχωρούν με τον καιρό. Για παράδειγμα, είναι φυσιολογικό και αναμενόμενο να βιώνει κάποιος έντονα συναισθήματα αμέσως μετά την απώλεια ενός αγαπημένου του.
Τα συμπτώματα αμέσως μετά την απώλεια αναφέρονται ως οξύ πένθος και περιλαμβάνουν έντονη νοσταλγία, λαχτάρα και θλίψη. Οι σκέψεις και οι εικόνες του ανθρώπου που έχει πεθάνει είναι επίσης έντονες στη διάρκεια του οξύ πένθους. Συχνά υπάρχει δυσπιστία ή συναισθήματα σοκ μετά την απώλεια, έλλειψη ενδιαφέροντος για δραστηριότητες και συναισθήματα αποσύνδεσης από τους άλλους ανθρώπους. Κάποιοι άνθρωποι που πενθούν βιώνουν επιπλεγμένο πένθος.
Προσαρμογή στην απώλεια
Οι περισσότεροι άνθρωποι προσαρμόζονται ακόμη και στις πιο δύσκολες απώλειες, και η θλίψη ενσωματώνεται στη ζωή τους. Οι σκέψεις για τον θανόντα υπάρχουν αλλά δεν κυριαρχούν στο μυαλό των ανθρώπων που πενθούν, και η θλίψη και η λαχτάρα είναι λιγότερο συχνές και λιγότερο έντονες. Η επιτυχής προσαρμογή απαιτεί κατανόηση της οριστικότητας και των συνεπειών της απώλειας, την αναθεώρηση μελλοντικών σχεδίων και ελπίδων, και τον επαναπροσδιορισμό της σχέσης με τον θανόντα.
Επιπλέον, η προσαρμογή στην απώλεια είναι πιο εύκολη όταν κάποιος βιώνει θετικά συναισθήματα, αυτοσυμπόνια και έχει κοινωνική υποστήριξη. Ακόμη και με την επιτυχή προσαρμογή, η ένταση της θλίψης μπορεί να αυξάνεται και να μειώνεται. Για παράδειγμα, το πένθος μπορεί να είναι πιο έντονο στις γιορτές, στις επετείους, και σε ορόσημα ή άλλες απώλειες και ψυχοπιεστικές καταστάσεις. Καθώς η θλίψη και η απώλεια ενσωματώνονται στη ζωή και την κοσμοθεωρία ενός ατόμου, το πένθος είναι πιο διαχειρίσιμο.
Αν και οι περισσότεροι άνθρωποι που έχουν χάσει ένα αγαπημένο πρόσωπο προσαρμόζονται ενστικτωδώς στην απώλεια, υπάρχουν κάποιοι που προσαρμόζονται πιο αργά , εμφανίζουν επιπλοκές και τα συμπτώματα του οξύ πένθους επιμένουν επ' αόριστον. Αυτή η κατάσταση ονομάζεται επιπλεγμένο πένθος. Οι επιπλοκές μπορεί να περιλαμβάνουν μηρυκασμό των σκέψεων που έχουν σχέση με τις συνθήκες ή τις συνέπειες του θανάτου, σκέψεις για το τι θα μπορούσε να έχει γίνει διαφορετικά, συμπεριφορές όπως η αποφυγή, η δυσκολία στον έλεγχο των συναισθημάτων, τα προβλήματα όπως οι εθισμοί, ή οι καταστάσεις όπως οι εμμονές ή τα συναισθήματα απομόνωσης.
Πόσο συχνό είναι το επιπλεγμένο πένθος;
Το επιπλεγμένο πένθος επηρεάζει το 2-3% του πληθυσμού παγκοσμίως και το 7-10% των ανθρώπων που πενθούν.1 Αυτή η κατάσταση χαρακτηρίζεται από έντονο πένθος που διαρκεί περισσότερο από όσο είναι φυσιολογικά αναμενόμενο και επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα. Το επιπλεγμένο πένθος μπορεί να εμφανιστεί μετά από την απώλεια κάθε στενής σχέσης, ειδικά μετά από το θάνατο ενός συντρόφου και στους γονείς που χάνουν ένα παιδί.
Συμπτώματα επιπλεγμένου πένθους
Όπως και στο οξύ πένθος, το κύριο χαρακτηριστικό του επιλεγμένου πένθους είναι η επίμονη λαχτάρα, νοσταλγία και θλίψη. Αυτά τα συμπτώματα συνήθως συνοδεύονται από επίμονες σκέψεις ή εικόνες του θανόντα και μια αίσθηση δυσπιστίας ή αδυναμίας αποδοχής της οδυνηρής πραγματικότητας για το θάνατο του προσώπου. Ο μηρυκασμός είναι συχνός και επικεντρώνεται σε σκέψεις θυμού ή ενοχών που έχουν σχέση με τις συνθήκες του θανάτου. Η αποφυγή καταστάσεων που υπενθυμίζουν την απώλεια είναι επίσης κάτι σύνηθες, όπως και η τάση αναπόλησης του θανόντα καθώς προσπαθούν να κρατήσουν κοντά την ανάμνηση του αγγίζοντας, μυρίζοντας τα υπάρχοντα του. Οι άνθρωποι με επιπλεγμένο πένθος συχνά νιώθουν σοκ ή συναισθηματικό μούδιασμα, και μπορεί να αποξενωθούν από τους άλλους λόγω της πεποίθησης ότι η ευτυχία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το άτομο που πέθανε.
Μπορεί να αλλάζει η αίσθηση του εαυτού τους ή να νιώθουν δυσφορία με τους κοινωνικούς τους ρόλους και συχνά μπερδεύονται από τη φαινομενικά ατελείωτη θλίψη τους. Γενικά, το επιπλεγμένο πένθος διαρκεί τουλάχιστον 6 μήνες μετά το θάνατο και μερικές φορές περισσότερο αν υπάρχουν άλλοι κοινωνικοί, πολιτιστικοί ή θρησκευτικοί δεσμοί με το άτομο.2
Διαφοροδιάγνωση από άλλες καταστάσεις
Το επιπλεγμένο πένθος διαφέρει από την κατάθλιψη και τη διαταραχή μετατραυματικού στρες. Αν και μπορεί να συνυπάρχουν σε κάποιες περιπτώσεις, και όλα να περιλαμβάνουν συμπτώματα κακής διάθεσης, άγχους, αποφυγής, στο επιπλεγμένο πένθος αυτά τα συμπτώματα επικεντρώνονται συγκεκριμένα γύρω από τις συνθήκες της απώλειας. Ο μηρυκασμός ή η αποφυγή επίσης σχετίζονται με όλα όσα θυμίζουν τον θανόντα.
- Κατάθλιψη: η κακή διάθεση είναι διάχυτη και οι αρνητικές σκέψεις αφορούν τον εαυτό, τους άλλους ή τον κόσμο, ενώ η αποφυγή αφορά τη γενική κοινωνική απόσυρση, και όχι την αποφυγή των συνθηκών που έχουν σχέση με τον θάνατο του αγαπημένου.
- Διαταραχή μετατραυματικού στρες: το άγχος αφορά κυρίως το φόβο ενός επαναλαμβανόμενου κινδύνου, σε αντίθεση με την ανασφάλεια που νιώθει κάποιος στο επιπλεγμένο πένθος. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να συνυπάρχουν και με την κατάλληλη υποστήριξη μπορεί να υπάρξει σημαντική βελτίωση.
- c-PTSD: το σύνθετο τραύμα (complex PTSD, ή Σύνθετη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες) παρατηρείται όταν κάποιος εκτίθεται σε πολλαπλά, παρατεταμένα, επαναλαμβανόμενα ή αθροιστικά τραυματικά γεγονότα σε ένα πλαίσιο στο οποίο το άτομο έχει ελάχιστο ή καθόλου έλεγχο. Σε αντίθεση με το απλό μετατραυματικό στρες που εστιάζει στον φόβο, η C-PTSD περιλαμβάνει επιπλέον σοβαρή διαταραχή στη συναισθηματική ρύθμιση και μια βαθιά αρνητική εικόνα για τον εαυτό (αίσθημα ντροπής ή ενοχής).4 Στο επιπλεγμένο πένθος κυριαρχεί η λαχτάρα για τον θανόντα, ενώ στην C-PTSD ο ασθενής συχνά παλεύει με την αίσθηση ότι είναι "κατεστραμμένος" ή "μειωμένος" ως προσωπικότητα.
Παράγοντες κινδύνου για το επιπλεγμένο πένθος
Οι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν το ιστορικό διαταραχών άγχους ή διαταραχών της διάθεσης, τον εθισμό στο αλκοόλ , τις πολλαπλές απώλειες. Η κατάθλιψη των ανθρώπων που φρόντιζαν τους αγαπημένους τους με ανίατες ασθένειες μπορεί να κάνει το πένθος πιο πολύπλοκο. Προσωπικοί παράγοντες μπορεί να αλληλεπιδρούν με τα χαρακτηριστικά της σχέσης με τον θανόντα ή με τις συνθήκες ή τις συνέπειες του θανάτου και να αυξάνουν τον κίνδυνο. Η απώλεια ενός ανθρώπου με τον οποίο υπήρχε μια στενή σχέση είναι μια πολύ δύσκολη συνθήκη.
Διαχείριση και Θεραπευτικές Προσεγγίσεις
Το ταξίδι μέσα στο πένθος είναι προσωπικό και ενίοτε δύσκολο, ωστόσο η αναζήτηση βοήθειας είναι ένδειξη δύναμης. Αν δεν νιώθετε έτοιμοι να προχωρήσετε στη ζωή σας , η ψυχοθεραπεία μπορεί να σας υποστηρίξει ουσιαστικά. Η ψυχοθεραπεία αποτελεί τεκμηριωμένη παρέμβαση για την αντιμετώπιση της κατάστασης.3 Μέθοδοι όπως το EMDR μπορούν επίσης να φανούν χρήσιμες, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν στοιχεία τραύματος, βοηθώντας στην επεξεργασία των τραυματικών εμπειριών.
Επεξεργασία επιπλεγμένου πένθους
Να θυμάστε ότι το πένθος που βιώνετε είναι μοναδικό για εσάς. Θα το αφήσετε να φύγει μόνο όταν θα νιώσετε έτοιμοι. Το ταξίδι μέσα στο πένθος είναι απρόβλεπτο και δύσκολο, δεν είναι ανάγκη να το περάσετε όλο αυτό μόνοι σας. Αυτό το μονοπάτι έχει εμπόδια. Πολλοί άνθρωποι χάνουν τον εαυτό τους σε αυτό το μονοπάτι, μπορεί να μείνουν κολλημένοι στο πένθος και στην κατάθλιψη. Αν δεν νιώθετε έτοιμοι να προχωρήσετε στη ζωή σας, η ψυχοθεραπεία μπορεί να σας βοηθήσει.
Το EMDR είναι μια καλή επιλογή για την αντιμετώπιση του πένθους, καθώς αντιμετωπίζει τα ψυχικά τραύματα.
Βιβλιογραφία
- 1.Lundorff, M., et al. (2017). Prevalence of prolonged grief disorder in adult bereavement: A systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 212, 138–149. [Global Prolonged Grief Prevalence]
- 2.Prigerson, H. G., et al. (2021). Prolonged Grief Disorder Diagnostic Criteria—Helping Those With Maladaptive Grief Responses. JAMA Psychiatry, 78(4), 359–360. [Prolonged Grief Diagnostic Criteria]
- 3.Shear, M. K., et al. (2016). Optimizing Treatment of Complicated Grief: A Randomized Clinical Trial. JAMA Psychiatry, 73(7), 685–694. [Complicated Grief Treatment Efficacy]
- 4.Maercker, A., et al. (2022). Complex post-traumatic stress disorder. The Lancet, 400(10345), 60–72. [Complex PTSD criteria]