Μιμίδια - τι σημαίνει Meme
Ο όρος μιμίδιο επινοήθηκε, κατά αναλογία με το "γονίδιο", για να περιγράψει τον τρόπο με τον οποίο οι αρχές του Δαρβίνου μπορούσαν να επεκταθούν για να εξηγήσουν τη διάδοση των ιδεών και των φαινομένων, δηλαδή των μιμιδίων. Τα μιμίδια (meme) είναι το πολιτιστικό ισοδύναμο, η βασική μονάδα, όπως είναι τα γονίδια για την βιολογία.
Ο βιολόγος και ζωολόγος Richard Dawkins εισήγαγε στο δοκίμιο εξελικτικής βιολογίας "Το εγωιστικό Γονίδιο" την έννοια των μιμιδίων (meme). Ο Dawkins υποστήριξε ότι ένα μιμίδιο είναι μια ομάδα πληροφοριών που μένει στον εγκέφαλο που συμβάλλουν στην ανθρώπινη πολιτισμική εξέλιξη, ένα μοτίβο ικανό να επηρεάσει το περιβάλλον του και να εξαπλωθεί.
Σίγουρα, βέβαια τα μιμητικά φαινόμενα είναι πολύ πιο γρήγορα από τα γενετικά φαινόμενα. Αυτό συμβαίνει επειδή τα γονίδια μεταφέρονται με την αναπαραγωγή, ενώ τα μιμίδια μεταδίδονται με τη μίμηση.1
Internet memes, ένα φαινόμενο του 21ου αιώνα
Η εξέλιξη των μιμιδίων στο Internet είναι αναμφίβολα συνδεδεμένη με την εξέλιξη του ίδιου του διαδικτύου, ένα τεχνολογικό φαινόμενο που έχει αλλάξει τελείως τις ζωές μας τις τελευταίες δεκαετίες.
Πλέον τα μιμίδια έχουν γίνει μια πολιτιστική μονάδα που είναι πλήρως αναγνωρίσιμη. Για παράδειγμα, πολλές εταιρείες σχεδιάζουν στρατηγικές μάρκετινγκ με βάση τα μιμίδια.
Η Ψυχολογία πίσω από τα Μιμίδια: Γιατί τα Κοινοποιούμε;
Τα μιμίδια δεν είναι απλώς ψηφιακά αστεία, αλλά ένας ισχυρός μηχανισμός ρύθμισης των συναισθημάτων. Έρευνες δείχνουν ότι η κοινοποίηση χιουμοριστικού υλικού στο διαδίκτυο λειτουργεί ως αγχολυτικό, ενισχύοντας τους κοινωνικούς δεσμούς, ενώ παράλληλα η συνεχής έκθεση σε αρνητικό ψηφιακό περιεχόμενο συνδέεται με επιδείνωση της ψυχικής υγείας στους νέους.
Γιατί είναι δημοφιλή τα μιμίδια;
Στις μέρες μας είναι ασύλληπτο να μην υπάρχουν μιμίδια στο διαδίκτυο. Όμως , από πού προέρχονται και πώς γίνονται τόσο δημοφιλή;
Στο διαδίκτυο βλέπουμε συχνά μωρά να χορεύουν, χαρακτήρες από καρτούν με κείμενα, τα μιμίδια είναι αναπόσπαστο κομμάτι του διαδικτύου. Ένα μιμίδιο που το μοιράζεται κάποιος στα social media συνήθως είναι μια εικόνα με σύντομο, εύστοχο κείμενο.
Τα μιμίδια δεν είναι πάντα εικόνες. Μπορεί να είναι βίντεο, σύμβολα. GIFs (κινούμενες εικόνες), λέξεις ή ακόμη και χειρονομίες και τελετουργικά. Αλλά συνήθως χρησιμοποιούνται για να διαδώσουν ένα συγκεκριμένο μήνυμα. Μπορεί να είναι ένα αστείο ή ένα πολιτικό σχόλιο. Πριν από το διαδίκτυο, τα μιμίδια συχνά περιλαμβάνονταν σε σχέδια κόμικ ή γκράφιτι που διαδίδονταν σε όλο τον κόσμο.
Δεν υπάρχουν περιορισμοί στην φαντασία
Το διαδίκτυο καθιστά πιο εύκολη τη δημιουργία και την διάδοση των μιμιδίων. Τα περισσότερα μιμίδια σχεδιάζονται από τους χρήστες στον υπολογιστή τους. Παίρνουν μια φωτογραφία ή ένα βίντεο και βάζουν το δικό τους κείμενο. Εναλλακτικά, μπορεί να φτιάχνουν γραφικά και να δημιουργούν νέα μιμίδια. Από τη στιγμή που θα δημιουργηθεί ένα μιμίδιο στη συνέχεια θα ανέβει στα social media.
Καθώς αποτελούν πηγή χιούμορ στο διαδίκτυο, μπορεί να χρησιμοποιηθούν για την διάδοση μηνυμάτων μίσους ή ρατσισμού.2 Μπορεί να έχουν θετική ή αρνητική επίδραση. Ως ψυχίατρος, παρατηρώ συχνά στην κλινική πράξη ότι τα μιμίδια λειτουργούν ως ένας άτυπος μηχανισμός άμυνας. Πολλοί θεραπευόμενοι χρησιμοποιούν το "μαύρο χιούμορ" των memes για να εκφράσουν επώδυνα συναισθήματα άγχους ή θλίψης τα οποία δυσκολεύονται να διατυπώσουν λεκτικά, καθιστώντας τα ένα σύγχρονο εργαλείο επικοινωνίας στο ασφαλές περιβάλλον του διαδικτύου.
Τα μιμίδια έχουν μια υποσυνείδητη επίδραση στους ανθρώπους καθώς συνδυάζουν το χιούμορ και τα μηνύματα.3
Μηνύματα και Κίνδυνοι πίσω από τα Μιμίδια
Τα μιμίδια αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ψηφιακής μας ζωής, ωστόσο ενδέχεται να υποκρύπτουν σοβαρούς κινδύνους. Η καθημερινότητά μας κατακλύζεται από το διαδίκτυο, επομένως απαιτείται αυτεπίγνωση και κριτική σκέψη πριν την κοινοποίησή τους στα κοινωνικά δίκτυα.4
Η ψυχική ανθεκτικότητα στο ψηφιακό περιβάλλον χτίζεται με την κριτική κατανάλωση περιεχομένου. Εάν αισθάνεστε ότι η συνεχής έκθεση σε τοξικό ψηφιακό υλικό σας προκαλεί δυσφορία ή αυξάνει τα επίπεδα άγχους σας, η αναζήτηση καθοδήγησης από έναν ειδικό ψυχικής υγείας αποτελεί πάντοτε ένα ασφαλές και ανακουφιστικό βήμα.
Βιβλιογραφία
- 1.Muthukrishna, M. (2019). Cultural evolutionary public policy. Nature Human Behaviour, 4(1), 12–13. [Cultural Evolution Of Meme Transmission]
- 2.Baker et al. (2024). “Memes Save Lives”: stigma and the production of antivaccination memes during the COVID-19 pandemic. The Lancet Psychiatry, 11(2), 88-89. [Stigma In Harmful Digital Memes]
- 3.Dacher Keltner et al. (2014). The Sociocultural Appraisals, Values, and Emotions (SAVE) framework. Annual Review of Psychology, 65(1), 425-460. [Sociocultural Emotional Impact Of Memes]
- 4.American Psychological Association (2023). Health advisory on social media use in adolescence. [APA Adolescent Social Media Health Advisory]