Τι είναι η εξέταση Strep Test

Το Strep test (ταχύ τεστ ανίχνευσης στρεπτόκοκκου) είναι μια γρήγορη διαγνωστική εξέταση που ελέγχει την παρουσία του στρεπτόκοκκου της ομάδας Α (Group A Streptococcus) στον φάρυγγα. Ο συγκεκριμένος μικροοργανισμός είναι ένα βακτήριο που αποτελεί την πιο συχνή αιτία βακτηριακής αμυγδαλίτιδας και φαρυγγίτιδας σε παιδιά και ενήλικες.

Η εξέταση λειτουργεί ανιχνεύοντας ειδικά αντιγόνα (πρωτεΐνες) στην επιφάνεια του μικροβίου, προσφέροντας αποτελέσματα μέσα σε λίγα λεπτά. Με αυτόν τον τρόπο, παρέχει στον ιατρό την απαραίτητη πληροφορία για να διακρίνει εάν η φαρυγγίτιδα οφείλεται σε στρεπτόκοκκο της ομάδας Α ή σε ιογενή αίτια.

Πότε γίνεται η εξέταση

Ο γιατρός ζητά το Strep test όταν ο ασθενής εμφανίζει συμπτώματα που παραπέμπουν σε στρεπτοκοκκική λοίμωξη, όπως ξαφνικός και έντονος πόνος στον λαιμό, δυσκολία στην κατάποση, υψηλός πυρετός και διογκωμένοι λεμφαδένες στον τράχηλο. Συνιστάται επίσης όταν κατά την εξέταση παρατηρούνται λευκά επιχρίσματα (πύον) στις αμυγδαλές ή πετέχειες (μικρά κόκκινα στίγματα) στην υπερώα.

Πρέπει να διευκρινιστεί, ωστόσο, ότι το τεστ δεν έχει διαγνωστική αξία όταν υπάρχουν ξεκάθαρα συμπτώματα ιογενούς λοίμωξης, όπως βήχας, καταρροή, βραχνάδα ή επιπεφυκίτιδα. Η άσκοπη χρήση του τεστ σε περιπτώσεις απλού κρυολογήματος συχνά οδηγεί σε παρερμηνείες και αδικαιολόγητη χρήση αντιβιοτικών.³

Το Strep test έχει μεγαλύτερη αξία όταν ο πονόλαιμος συνοδεύεται από στοιχεία συμβατά με στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, όπως πυρετό, απουσία βήχα, επώδυνους τραχηλικούς λεμφαδένες και αμυγδαλές με εξίδρωμα.

Αντίθετα, όταν κυριαρχούν βήχας, καταρροή, βραχνάδα, επιπεφυκίτιδα ή στοματικά έλκη, η πιθανότητα ιογενούς λοίμωξης είναι μεγαλύτερη και το τεστ συχνά δεν προσφέρει ουσιαστική πληροφορία.

Η αδιάκριτη χρήση του σε ασυμπτωματικά άτομα ή μετά από απλή επαφή με κρούσμα μπορεί να εντοπίσει φορείς και όχι πραγματικά νοσούντες, οδηγώντας σε περιττή ανησυχία και άσκοπη αντιβίωση.

Πώς γίνεται η εξέταση και προετοιμασία

Η λήψη του δείγματος είναι μια γρήγορη και απλή διαδικασία, αν και μπορεί να προκαλέσει παροδική δυσφορία ή ενεργοποίηση του αντανακλαστικού του εμέτου. Ο γιατρός χρησιμοποιεί έναν ειδικό βαμβακοφόρο στυλεό (μια μακριά μπατονέτα) για να πάρει επίχρισμα τρίβοντάς το στο πίσω μέρος του λαιμού και επάνω στις αμυγδαλές.

Δεν απαιτείται νηστεία από φαγητό ή νερό πριν από την εξέταση και μπορεί να πραγματοποιηθεί οποιαδήποτε ώρα της ημέρας. Ωστόσο, είναι κρίσιμο να αποφεύγεται η χρήση στοματικών διαλυμάτων, αντισηπτικών σπρέι ή παστίλιων για τον λαιμό λίγες ώρες πριν το τεστ. Η παρουσία αυτών των αντιμικροβιακών ουσιών στον βλεννογόνο μπορεί να μειώσει προσωρινά το μικροβιακό φορτίο, οδηγώντας σε ένα ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα.

Τα self-tests για στρεπτόκοκκο μπορούν να δώσουν μια πρώτη ένδειξη, αλλά δεν έχουν την ίδια αξιοπιστία όταν η λήψη του δείγματος δεν γίνεται σωστά. Η μπατονέτα πρέπει να έρθει σε επαφή με τις αμυγδαλές και το οπίσθιο τοίχωμα του φάρυγγα χωρίς να επιμολυνθεί από γλώσσα ή παρειές, κάτι που είναι συχνά δύσκολο στο σπίτι, ιδιαίτερα στα παιδιά.

Γι' αυτό ένα αρνητικό self-test δεν αποκλείει στρεπτόκοκκο όταν ο πυρετός, ο έντονος πόνος ή η δυσκολία στην κατάποση είναι σημαντικά, ενώ και ένα θετικό αποτέλεσμα χρειάζεται ιατρική ερμηνεία.

Φυσιολογικές τιμές

Στην περίπτωση του Strep test, δεν αναζητούμε αριθμητικές τιμές όπως στις αιματολογικές εξετάσεις, αλλά ένα ποιοτικό αποτέλεσμα που δηλώνει την απουσία ή την παρουσία του μικροβίου. Οι φυσιολογικές τιμές αφορούν πρακτικά σε ένα αρνητικό αποτέλεσμα, όμως οι κατηγορίες ασθενών μπορεί να διαφέρουν ως προς την κλινική σημασία.

Κατηγορία	Ενδεικτικές φυσιολογικές τιμές*
Υγιείς Ενήλικες	Αρνητικό (Μη ανιχνεύσιμο)
Υγιή Παιδιά	Αρνητικό (Μη ανιχνεύσιμο)
Ασυμπτωματικοί Φορείς	Θετικό (Χωρίς ενδείξεις νόσου)

Οι ακριβείς προδιαγραφές ευαισθησίας εξαρτώνται από το συγκεκριμένο εργαστήριο και το διαγνωστικό κιτ που χρησιμοποιείται, και η ερμηνεία γίνεται πάντα σε συνδυασμό με το κλινικό ιστορικό του ασθενούς.

Αυξημένες τιμές (Θετικό αποτέλεσμα) Strep test

Δεδομένου ότι το Strep test αποτελεί ποιοτική εξέταση, η έννοια της "αυξημένης τιμής" αντιστοιχεί απλώς σε ένα θετικό αποτέλεσμα, το οποίο επιβεβαιώνει την παρουσία του στρεπτόκοκκου ομάδας Α στον φάρυγγα. Κλινικά, εάν το άτομο έχει συμπτώματα, αυτό μεταφράζεται σε οξεία βακτηριακή φαρυγγοαμυγδαλίτιδα και συνήθως απαιτεί την έναρξη στοχευμένης αντιβιοτικής αγωγής για την πρόληψη επιπλοκών.

Είναι όμως εξαιρετικά σημαντικό να γνωρίζετε ότι ένα θετικό αποτέλεσμα δεν ισοδυναμεί από μόνο του με διάγνωση ενεργού λοίμωξης. Ένα αξιοσημείωτο ποσοστό ανθρώπων, ιδιαίτερα παιδιά σχολικής ηλικίας, είναι χρόνιοι "ασυμπτωματικοί φορείς" του μικροβίου.² Σε αυτούς τους φορείς, ένα θετικό τεστ εν μέσω μιας απλής ιογενούς λοίμωξης μπορεί να παραπλανήσει τον γιατρό και να οδηγήσει στη χορήγηση άσκοπης αντιβίωσης.

Ένα θετικό αποτέλεσμα είναι πολύ χρήσιμο όταν ταιριάζει με την κλινική εικόνα, όμως δεν ξεχωρίζει πάντοτε την ενεργό λοίμωξη από το να είναι κάποιος φορέας του στρεπτοκόκκου. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στα παιδιά σχολικής ηλικίας, όπου μπορεί να υπάρχει θετικό τεστ ενώ ο τρέχων πονόλαιμος οφείλεται σε ιό.

Για τον λόγο αυτό, ο γιατρός συνεκτιμά αν υπάρχουν τυπικά συμπτώματα όπως ξαφνικός πυρετός, έντονος πόνος στον λαιμό και απουσία βήχα πριν αποφασίσει θεραπεία. Το θετικό Strep test δεν σημαίνει αυτόματα ότι κάθε πονόλαιμος χρειάζεται αντιβίωση.

Χαμηλές τιμές (Αρνητικό αποτέλεσμα) Strep test

Οι "χαμηλές τιμές" αντιστοιχούν σε ένα αρνητικό αποτέλεσμα, το οποίο υποδεικνύει ότι δεν ανιχνεύτηκε επαρκής ποσότητα στρεπτοκοκκικού αντιγόνου στο δείγμα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτό επιβεβαιώνει ότι ο πόνος στον λαιμό οφείλεται σε κάποιον ιό, γεγονός που καθιστά τα αντιβιοτικά μη απαραίτητα και αναποτελεσματικά.

Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι ένα αρνητικό ταχύ τεστ δεν αποκλείει με 100% βεβαιότητα τη βακτηριακή λοίμωξη, λόγω της πιθανότητας ψευδώς αρνητικού αποτελέσματος. Αν το τεστ είναι αρνητικό αλλά η κλινική εικόνα παραμένει ισχυρά ύποπτη για στρεπτόκοκκο, ιδίως στα παιδιά, συνιστάται η λήψη φαρυγγικής καλλιέργειας για την οριστική επιβεβαίωση στο εργαστήριο.

Ένα αρνητικό rapid Strep test μειώνει την πιθανότητα στρεπτοκοκκικής λοίμωξης, αλλά δεν την αποκλείει απόλυτα σε κάθε περίπτωση. Ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα μπορεί να εμφανιστεί όταν η λήψη δεν έγινε σωστά από αμυγδαλές και οπίσθιο φάρυγγα, όταν έχει προηγηθεί αντιβίωση ή όταν το τεστ γίνεται πολύ νωρίς ή αργά στην πορεία της λοίμωξης.

Σε παιδιά και εφήβους με έντονα συμβατή κλινική εικόνα, ένας αρνητικός έλεγχος συχνά χρειάζεται επιβεβαίωση με καλλιέργεια φαρυγγικού για μεγαλύτερη διαγνωστική ασφάλεια.¹

Φάρμακα και άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν την εξέταση

Η ακρίβεια του Strep test εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από παρεμβάσεις πριν από τη λήψη του δείγματος. Η λήψη αντιβιοτικών φαρμάκων, ακόμα και αν έχουν χορηγηθεί μόνο για μία ή δύο ημέρες, μπορεί να καταστείλει προσωρινά την ανάπτυξη του βακτηρίου στον φάρυγγα και να δώσει ένα λανθασμένα αρνητικό αποτέλεσμα.

Η χρήση τοπικών θεραπειών, όπως στοματικά αντισηπτικά διαλύματα ή παστίλιες με αντιβακτηριακή δράση, επηρεάζει επίσης την αξιοπιστία της μεθόδου εάν χρησιμοποιηθούν λίγο πριν την εξέταση. Τέλος, η κακή τεχνική κατά τη λήψη, όπως αν η μπατονέτα ακουμπήσει μόνο τη γλώσσα και όχι την επιφάνεια των αμυγδαλών, αποτελεί τον συχνότερο τεχνικό παράγοντα που αλλοιώνει την εξέταση.

Πότε πρέπει να ανησυχήσω και τι να κάνω

Συνήθως, το αποτέλεσμα του Strep test, είτε θετικό είτε αρνητικό, είναι μια πληροφορία ρουτίνας που απλώς καθοδηγεί τον θεράποντα ιατρό στο να επιλέξει αν θα συνταγογραφήσει αντιβιοτικά.

Επανάληψη της εξέτασης ή εργαστηριακή καλλιέργεια συνιστάται μόνο εάν τα συμπτώματα επιμένουν ή χειροτερεύουν παρά το αρνητικό αρχικό τεστ. Θα πρέπει να αναζητήσετε άμεση ιατρική περίθαλψη εάν ο πονόλαιμος συνοδεύεται από ακραία δυσκολία στην αναπνοή, αδυναμία κατάποσης του ίδιου σας του σάλιου, υπερβολικό οίδημα στον τράχηλο ή ανεξήγητο εξάνθημα.

Υπενθυμίζεται ότι η τελική ερμηνεία της εξέτασης γίνεται πάντα από γιατρό με βάση το ιστορικό, την κλινική εικόνα και τις υπόλοιπες εξετάσεις. Ο συχνός αυτοέλεγχος με αλλεπάλληλα τεστ στο σπίτι χωρίς ιατρική καθοδήγηση είναι μη πρακτική και μπορεί να αυξήσει αδικαιολόγητα το άγχος του ασθενούς.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Το strep test δείχνει αν έχω σίγουρα στρεπτόκοκκο;

Όχι, το strep test πρέπει πάντα να ερμηνεύεται μαζί με τα συμπτώματα και την εξέταση από γιατρό. Ένα θετικό αποτέλεσμα σε άτομο με τυπικό πονόλαιμο είναι πολύ χρήσιμο, αλλά σε ασυμπτωματικό ή σε πιθανό φορέα μπορεί να μη σημαίνει ενεργή λοίμωξη.

Αν βγει αρνητικό, αποκλείεται ο στρεπτόκοκκος;

Όχι, ένα αρνητικό rapid strep δεν αποκλείει απόλυτα τον στρεπτόκοκκο, ιδιαίτερα στα παιδιά και στους εφήβους. Όταν η κλινική εικόνα είναι πολύ ύποπτη, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει καλλιέργεια φαρυγγικού, επειδή η λήψη δείγματος, η πρόσφατη αντιβίωση ή ο χρόνος εξέτασης μπορούν να δώσουν ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα.

Χρειάζεται αντιβίωση μετά από θετικό strep test;

Συνήθως ναι, όταν το θετικό αποτέλεσμα ταιριάζει με τα συμπτώματα και την ιατρική εκτίμηση. Η θεραπεία αποφασίζεται από γιατρό, γιατί άλλο είναι η ενεργή στρεπτοκοκκική λοίμωξη και άλλο η απλή φορεία, ενώ η άσκοπη αντιβίωση δεν βοηθά και αυξάνει τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών και αντοχής.

Χρειάζεται νηστεία ή ειδική διατροφή πριν από το strep test;

Όχι, δεν χρειάζεται νηστεία ούτε ειδική διατροφή πριν από το strep test. Καλό είναι όμως να αποφύγετε λίγο πριν τη λήψη αντισηπτικά στοματικά διαλύματα, σπρέι ή παστίλιες για τον λαιμό, γιατί μπορούν να επηρεάσουν το δείγμα και να μειώσουν την αξιοπιστία του αποτελέσματος.

Μπορεί να κάνω strep test χωρίς συμπτώματα ή μετά από επαφή;

Συνήθως όχι, γιατί το strep test δεν προορίζεται για προληπτικό έλεγχο σε άτομα χωρίς συμπτώματα. Όταν γίνεται χωρίς σαφή κλινική ένδειξη, αυξάνει η πιθανότητα να βρεθεί φορεία και να δοθεί περιττή αντιβίωση, ενώ σε επαφή με κρούσμα προέχει η παρακολούθηση για πυρετό, έντονο πονόλαιμο και δυσκολία στην κατάποση.

Το strep test μπορεί να δείξει καρκίνο ή άλλη σοβαρή νόσο;

Όχι, το strep test ανιχνεύει μόνο στρεπτόκοκκο ομάδας Α και δεν είναι εξέταση για καρκίνο ή άλλες χρόνιες παθήσεις του λαιμού. Αν ο πονόλαιμος επιμένει, υποτροπιάζει ή συνοδεύεται από βραχνάδα και διογκωμένους λεμφαδένες που δεν υποχωρούν, χρειάζεται έγκαιρη ιατρική εκτίμηση για άλλη πιθανή αιτία στον λαιμό.

Βιβλιογραφία

1.Cohen, J. F., et al. (2016). Rapid antigen detection test for group A streptococcus in children with pharyngitis. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2016(7), Art. No.: CD010502. [link]
2.Shaikh, N., et al. (2010). Prevalence of streptococcal pharyngitis and streptococcal carriage in children: A meta-analysis. Pediatrics, 126(3), e557-e564. [link]
3.Shulman, S. T., et al. (2012). Clinical practice guideline for the diagnosis and management of group A streptococcal pharyngitis: 2012 update by the Infectious Diseases Society of America. Clinical Infectious Diseases, 55(10), e86-e102. [link]