Νευρική ταχυκαρδία
Πολλά ψυχοσωματικά συμπτώματα του άγχους μπορεί να μοιάζουν με σοβαρά προβλήματα υγείας. Ένα από τα πιο συχνά, είναι η ταχυκαρδία ή ταχυπαλμία. Η ταχυκαρδία συχνά προκαλεί φόβο επειδή όταν συμβαίνει τυχαία μπορεί κάποιος να νιώθει ότι κάτι δεν πάει καλά με την καρδιά του. Αλλά ισχύει και το αντίστροφο, δηλαδή συχνά το άγχος συνοδεύεται από ταχυκαρδία (νευρική ταχυκαρδία), και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν υπάρχει κάποιο σοβαρό πρόβλημα υγείας.
Η ταχυκαρδία που έχει σχέση με το άγχος είναι επικίνδυνη;
Οι φυσιολογικοί παλμοί της καρδιάς είναι μεταξύ 60-100 το λεπτό. Η ταχυκαρδία είναι μια κατάσταση στην οποία οι παλμοί ξεπερνούν τους 100 το λεπτό σε έναν υγιή ενήλικα, και ίσως να προκαλεί και άλλα συμπτώματα καθώς η ταχυκαρδία επηρεάζει όλο το σώμα.
Συμπτώματα που μπορεί να συνοδεύουν τη νευρική ταχυκαρδία:
Αίσθημα έντονων παλμών/“φτερουγίσματος”.
- Τρέμουλο, εφίδρωση, εσωτερική ανησυχία.
- Δύσπνοια ή “κόμπος” στον λαιμό (συχνά με υπεραερισμό).
- Ζάλη/αστάθεια, μούδιασμα, αίσθημα αποπραγματοποίησης (σε κρίσεις πανικού).
Είναι δύσκολο να καθορίσουμε πότε και αν μια ταχυκαρδία είναι επικίνδυνη. Συνήθως η ταχυκαρδία λόγω άγχους δεν θεωρείται επικίνδυνη σε άτομα χωρίς προϋπάρχουσα καρδιακή νόσο, αλλά η διάγνωση πρέπει πάντα να γίνεται από ιατρό. Ο μηχανισμός πάλης ή φυγής είναι μια φυσιολογική αντίδραση του σώματος που σχετίζεται με την απάντηση σε στρεσογόνες καταστάσεις, έτσι το σώμα μπορεί να διαχειριστεί την αύξηση στα επίπεδα της αδρεναλίνης σχετικά εύκολα. Η επιστημονική έρευνα έχει επιβεβαιώσει τη σύνδεση μεταξύ χρόνιου άγχους και καρδιαγγειακών αντιδράσεων.1
Η ταχυκαρδία μπορεί να είναι επικίνδυνη όταν κάποιος έχει ήδη κάποιο πρόβλημα με την καρδιά του. Για αυτό, ακόμη και αν το άγχος είναι η αιτία της ταχυκαρδίας, καλό είναι να μιλήσετε με το γιατρό σας και να κάνετε έναν καρδιολογικό έλεγχο. Αν η καρδιά σας είναι υγιής, τότε πιθανόν η ταχυκαρδία να μην είναι επικίνδυνη.
Είναι σημαντικό να υπάρχει εμπιστοσύνη στην ιατρική αξιολόγηση. Οι καρδιολόγοι διαθέτουν την εξειδίκευση για την ακριβή διάγνωση καρδιακών παθήσεων και τη διαφοροδιάγνωση από καταστάσεις που σχετίζονται με το άγχος.
Πώς το άγχος προκαλεί ταχυκαρδία;
Υπάρχουν αρκετοί τύποι ταχυκαρδίας, και πολλές αιτίες έχουν σχέση με το άγχος και την ανησυχία. Παρακάτω αναλύουμε τους δύο κύριους τύπους ταχυκαρδίας που έχουν σχέση με το άγχος.
1. Φλεβοκομβική ταχυκαρδία
Η φλεβοκομβική ταχυκαρδία είναι ο κύριος τύπους ταχυκαρδίας που έχει άμεση σχέση με το άγχος καθώς η κύρια αιτία του είναι η ενεργοποίηση του μηχανισμού πάλης ή φυγής. Αυτός ο μηχανισμός ενεργοποιείται σε καταστάσεις στρες, και κινητοποιεί την αντίδραση του νευρικού συστήματος. Φυσιολογικά, το σώμα απελευθερώνει αδρεναλίνη στη διάρκεια έντονου φόβου ώστε να προετοιμάσει το σώμα να αντιμετωπίσει ή να τρέξει μακριά από τον κίνδυνο.
Πολλοί άνθρωποι που έχουν άγχος έχουν ένα υπερδραστήριο μηχανισμό του στρες που είναι ενεργός στη διάρκεια της ημέρας. Αυτό συμβαίνει ακόμη και όταν δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος. Έτσι, η κυκλοφορία του αίματος πλημμυρίζει με αδρεναλίνη και αυτό έχει ως αποτέλεσμα η καρδιά να χτυπά πιο δυνατά για να ανταποκριθεί στις ανάγκες του οργανισμού. Οι άνθρωποι με σοβαρό άγχος και κρίσεις άγχους ίσως να έχουν αυτό το συναίσθημα ακόμη και αν δεν υπάρχει λόγος.
2. Υπερκοιλιακή ταχυκαρδία
Ένας ακόμη τύπος ταχυκαρδίας που έχει σχέση με το στρες είναι η υπερκοιλιακή ταχυκαρδία, μια αρρυθμία της καρδιάς που προκαλεί ταχυκαρδία στην διάρκεια περιόδων στρες, ειδικά όταν το άγχος συνοδεύεται από υπεραερισμό.
Η γρήγορη αναπνοή είναι κάτι πολύ σύνηθες στους ανθρώπους με άγχος. Επίσης, ο υπεραερισμός από μόνος του παίζει σημαντικό ρόλο στις κρίσεις πανικού. Μερικοί άνθρωποι εμφανίζουν το σύνδρομο υπεραερισμού, μια κατάσταση στην οποία εισπνέουν περισσότερο αέρα ακόμη και όταν δεν έχουν στρες.
Στις περιπτώσεις υπεραερισμού, ένα άτομο εκπνέει πολύ διοξείδιο του άνθρακα και εισπνέει πολύ οξυγόνο. Αυτό αλλάζει την ισορροπία του σώματος και προκαλεί συστολή των αιμοφόρων αγγείων. Όταν τα αιμοφόρα αγγεία συστέλλονται, αυτό έχει ως αποτέλεσμα η καρδιά να δουλεύει πιο σκληρά ώστε να τροφοδοτεί με αίμα όλο το σώμα, και αυτό προκαλεί ταχυκαρδία.
Ταχυκαρδία και φόβος για έμφραγμα του μυοκαρδίου
Ένα ακόμη θέμα είναι ότι πολλοί άνθρωποι νιώθουν έντονο φόβο σε περιπτώσεις ταχυκαρδίας. Δεν είναι ασυνήθιστο για τους ανθρώπους που παθαίνουν κρίσεις πανικού να γνωρίζουν ότι η καρδιά τους είναι μια χαρά, αλλά όταν νιώθουν ταχυκαρδία πιστεύουν ότι παθαίνουν έμφραγμα.
Αυτό συμβαίνει επειδή μαζί με το γρήγορο ρυθμό της καρδιάς, οι κρίσεις πανικού προκαλούν καταστροφολογικές σκέψεις, όπου οι άνθρωποι πιστεύουν ότι κάτι φοβερό θα συμβεί (για παράδειγμα ένα έμφραγμα). Ο υπεραερισμός επίσης προκαλεί συμπτώματα που μιμούνται το έμφραγμα, όπως ο πόνος στο στήθος και η αδυναμία στα πόδια.
Είναι ανάγκη κάθε άνθρωπος να αναγνωρίζει τον τρόπο με τον οποίο αντιδρά στην ταχυκαρδία. Επειδή το άγχος μπορεί να γίνει πιο έντονο αν πάτε στο τμήμα επειγόντων περιστατικών ενός νοσοκομείου. Η νευρική ταχυκαρδία δεν σημαίνει ότι παθαίνετε έμφραγμα, και είναι πολύ σημαντικό να αναγνωρίζετε τη διαφορά.
Στην κλινική πράξη, ο φόβος για έμφραγμα κατά την κρίση πανικού συχνά λειτουργεί ως “καύσιμο” του φαύλου κύκλου: σύμπτωμα → ερμηνεία κινδύνου → περισσότερο άγχος → περισσότερα συμπτώματα.
Η ψυχοεκπαίδευση και η καταγραφή του ρυθμού (όπου χρειάζεται) μειώνουν την αβεβαιότητα.
Διαχείριση της νευρικής ταχυκαρδίας με ιατρική καθοδήγηση
Η αντιμετώπιση της νευρικής ταχυκαρδίας απαιτεί υπομονή, καθώς ο καρδιακός ρυθμός φυσιολογικά επανέρχεται σταδιακά μετά την επίλυση της στρεσογόνου κατάστασης και την αποκλιμάκωση της αδρεναλίνης.
Το καλύτερο πράγμα που μπορείτε να κάνετε για τον εαυτό σας είναι να μάθετε να ελέγχετε το άγχος σας και την ανησυχία σας. Υπάρχουν αρκετές τεχνικές χαλάρωσης που μπορούν να σας βοηθήσουν να μείνετε ήρεμοι, και τρόποι για να ξεπεράσετε το άγχος σας.
Για παράδειγμα, οι βαθιές αναπνοές είναι ένας καλός τρόπος για να ηρεμήσει το σώμα σας όταν νιώθετε άγχος. Η επιβράδυνση της αναπνοής μπορεί να συμβάλει στον έλεγχο του υπεραερισμού και του άγχους την ίδια στιγμή.
Η επιλογή της θεραπείας για το άγχος έχει σχέση με πολλούς παράγοντες, όπως η σοβαρότητα των συμπτωμάτων, αν αυτά παρεμβαίνουν στη λειτουργικότητα ενός ατόμου και αν υπάρχουν άλλα προβλήματα υγείας. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά ψυχολογικές παρεμβάσεις βασισμένες στη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία ως πρώτη γραμμή θεραπείας για ενήλικες με γενικευμένη αγχώδη διαταραχή, καθώς και επιλεκτικούς αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs) όταν ενδείκνυται φαρμακευτική αγωγή.3 Η ψυχοθεραπεία αποτελεί θεραπεία πρώτης γραμμής για τις αγχώδεις διαταραχές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί φαρμακευτική αγωγή υπό στενή ιατρική επίβλεψη. Τα αγχολυτικά όπως οι βενζοδιαζεπίνες (π.χ. αλπραζολάμη) χρησιμοποιούνται μόνο βραχυπρόθεσμα λόγω κινδύνου εξάρτησης. Το άγχος μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά με κατάλληλη θεραπευτική προσέγγιση, για αυτό είναι καλό να κάνουμε βήματα ώστε να ανακτήσουμε τον έλεγχο των συναισθημάτων μας.
Οποιαδήποτε φαρμακευτική θεραπεία πρέπει να συνταγογραφείται και να παρακολουθείται από ψυχίατρο ή ιατρό.
Οι επιλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs) όπως η φλουοξετίνη και η σερτραλίνη, καθώς και τα φάρμακα διπλής δράσης SNRI (αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης-νοραδρεναλίνης) όπως η βενλαφαξίνη και η ντουλοξετίνη, έχουν δείξει αποτελεσματικότητα σε κλινικές μελέτες για αγχώδεις διαταραχές. Όλα αυτά τα φάρμακα απαιτούν ιατρική συνταγή, παρακολούθηση και ενδέχεται να έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες. Ωστόσο, πριν αναζητήσει κάποιος βοήθεια για την διαχείριση του άγχους καλό είναι να κάνει έναν καρδιολογικό έλεγχο.
Ρόλος του τρόπου ζωής
Η τακτική άσκηση και η υγιεινή διατροφή συνδέονται με βελτίωση της καρδιαγγειακής υγείας, της διάθεσης και μείωση των συμπτωμάτων άγχους, σύμφωνα με την επιστημονική έρευνα.
Αποτελεσματική αντιμετώπιση του άγχους
Μέχρι στιγμής, όλα τα στοιχεία δείχνουν ότι ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας και φαρμακευτικής αγωγής έχει τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα στη θεραπεία του άγχους. Συστηματικές μετα-αναλύσεις επιβεβαιώνουν την αποτελεσματικότητα του συνδυασμού ψυχοθεραπείας και φαρμακοθεραπείας για τη μακροπρόθεσμη διαχείριση του άγχους. Η ψυχοθεραπεία βοηθά τους ασθενείς να αναγνωρίζουν τις αυτόματες αρνητικές σκέψεις, να κατανοούν γιατί δεν είναι λογικές και να μάθουν τρόπους να περιορίζουν τις καταστροφικές σκέψεις και να ενισχύουν τις θετικές.2
Ανάλογα με τις ανάγκες και την προσωπικότητα του κάθε ατόμου υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις: οι ασκήσεις χαλάρωσης, η βιοανάδραση, ο διαλογισμός είναι τεχνικές που συμπληρωματικά βοηθούν στην καταπολέμηση του άγχους.
Βιβλιογραφία
- 1.Reiner, I. C., et al. (2020). The association of chronic anxiousness with cardiovascular disease risk factors and health behaviours. Nature Scientific Reports, 10, 12459. [link]
- 2.D. Papola et al. (2024). Psychotherapies for generalized anxiety disorder in adults: A systematic review and network meta-analysis of randomized clinical trials. JAMA Psychiatry, 80(11), 1151-1161. [link]
- 3.World Health Organization. (2023). WHO issues new and updated recommendations on treatment of mental, neurological and substance use conditions. [link]