Άτυπη κατάθλιψη
Η άτυπη κατάθλιψη αποτελεί έναν ξεχωριστό βιολογικό και κλινικό υπότυπο που χαρακτηρίζεται από υπερυπνία, αυξημένη όρεξη και έντονη ευαισθησία στην απόρριψη. Απαιτεί εξειδικευμένη ψυχιατρική διαχείριση, καθώς ανταποκρίνεται διαφορετικά σε ορισμένα αντικαταθλιπτικά και συνδέεται στενά με αυξημένο μεταβολικό κίνδυνο.
Η άτυπη κατάθλιψη είναι μία μορφή κατάθλιψης που δεν ταιριάζει πλήρως με αυτό που θεωρείται η συνηθισμένη, «τυπική» μορφή εκδήλωσης της κατάθλιψης. Γενικά, τα άτομα με άτυπη κατάθλιψη εμφανίζουν παρόμοια συμπτώματα με εκείνα της μείζονας κατάθλιψης, αλλά υπάρχουν ορισμένες κρίσιμες διαφορές.
Ο όρος "άτυπη κατάθλιψη" είναι κλινικός και σχετίζεται με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και συμπτώματα που περιγράφονται στο ψυχιατρικό ταξινομικό σύστημα DSM και δεν αφορά περιπτώσεις "κεκαλυμμένης" κατάθλιψης.
Άτυπη κατάθλιψη - συμπτώματα
Ποια είναι τα συμπτώματα της άτυπης κατάθλιψης; Στην άτυπη κατάθλιψη διαφοροποιούνται ορισμένα χαρακτηριστικά της τυπικής κατάθλιψης. Συγκεκριμένα:
- η αϋπνία (παρουσιάζεται υπερυπνία, δηλαδή διάθεση/ανάγκη για περισσότερο ύπνο. Η υπερυπνία μπορεί να περιλαμβάνει είτε παρατεταμένη περίοδο νυχτερινού ύπνου είτε ημερήσιο μεσημεριανό ύπνο που αντιστοιχεί συνολικά σε τουλάχιστον 10 ώρες ύπνου την ημέρα (ή τουλάχιστον 2 ώρες περισσότερες από ό,τι όταν δεν υπάρχει φάση κατάθλιψης).
- η ελάττωση της όρεξης και η απώλεια βάρους: παρουσιάζεται αυξημένη όρεξη για φαγητό (υπερφαγία αντί ανορεξίας) και αύξηση σωματικού βάρους
- η σταθερά καταθλιπτική διάθεση: η αντιδραστικότητα της διάθεσης στην άτυπη κατάθλιψη σημαίνει ότι είναι δυνατόν να βελτιωθεί η διάθεση όταν συμβαίνουν θετικά, ευχάριστα γεγονότα. Η διάθεση του ατόμου μπορεί να γίνει νορμοθυμική ακόμη και για παρατεταμένες χρονικές περιόδους, εάν οι εξωτερικές συνθήκες παραμένουν ευνοϊκές.
- εξουθενωτική κόπωση: εντοπίζεται στα χέρια ή/και στα πόδια. Πρόκειται για ένα εντονότατο αίσθημα βάρους, συχνά οι ασθενείς το περιγράφουν σαν "παράλυση". Αυτή η αίσθηση είναι γενικά παρούσα για τουλάχιστον μία ώρα την ημέρα, αλλά είναι συχνό να διαρκεί πολλές ώρες κάθε φορά.
| ΤΥΠΙΚΗ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ | ΑΤΥΠΗ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ | |
|---|---|---|
| ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ | Μειωμένη όρεξη Μειωμένο βάρος Αϋπνία Αυτοκτονικός ιδεασμός | Αυξημένη όρεξη Αυξημένο βάρος Υπερυπνία Εξουθενωτική κόπωση |
| ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΜΕ | Αρνητικά γεγονότα ζωής | Γυναικείο φύλο |
Επιδημιολογία και Χαρακτηριστικά
Η άτυπη κατάθλιψη έχει επίσης πρώιμη ηλικία έναρξης (στην εφηβική ηλικία) και είναι πολύ πιο συχνή στις γυναίκες. Οι πιθανότητες για εμφάνιση άτυπης κατάθλιψης σε νεαρά άτομα είναι υψηλότερες, σε σχέση με τα μεγαλύτερης ηλικίας άτομα. Τα καταθλιπτικά επεισόδια στην άτυπη κατάθλιψη τείνουν να είναι πιο χρόνια από αυτά της μείζονος κατάθλιψης, και έχουν μόνο μερική ύφεση μεταξύ των επεισοδίων. Η άτυπη κατάθλιψη έχει υψηλή συννοσηρότητα με αγχώδεις διαταραχές, ενέχει μεγαλύτερο κίνδυνο αυτοκτονικής συμπεριφοράς και έχει ξεχωριστή ψυχοπαθολογία προσωπικότητας και βιολογικά χαρακτηριστικά.1
Άτυπη κατάθλιψη - διάγνωση
Στην καθημερινή κλινική μου πρακτική ως ψυχίατρος, παρατηρώ συχνά πως οι ασθενείς νιώθουν τεράστια ανακούφιση όταν κατανοούν ότι η εξουθενωτική τους κόπωση έχει σαφή ιατρική εξήγηση και δεν αποτελεί προσωπική αδυναμία.
Ο υπερβολικός ύπνος και η υπερφαγία είναι τα πιο σημαντικά συμπτώματα για τη διάγνωση της άτυπης κατάθλιψης, όμως και η ευαισθησία στην απόρριψη είναι πολύ συχνή. Η διάγνωση της "άτυπης κατάθλιψης" γίνεται με βάση την αξιολόγηση των συμπτωμάτων. Ο ψυχίατρος μπορεί να ζητήσει εξετάσεις και εργαστηριακό έλεγχο για να αποκλείσει διάφορες άλλες πιθανές αιτίες καταθλιπτικών συμπτωμάτων, όπως μια διαταραχή του θυρεοειδούς.
Οι ασθενείς με άτυπη κατάθλιψη έχουν υψηλότερα ποσοστά ψυχικών τραυμάτων στην παιδική ηλικία, όπως κακοποίηση και παραμέληση, καθώς και διαταραχές αλκοόλ και ναρκωτικών στην οικογένειά τους.
Η άτυπη κατάθλιψη, η οποία σήμερα αναφέρεται ως μείζονα καταθλιπτική διαταραχή με άτυπα χαρακτηριστικά, είναι στην πραγματικότητα αρκετά συχνή. Αυτό το είδος κατάθλιψης είναι λιγότερο κατανοητό από τη μείζονα κατάθλιψη.
Προσεγγίσεις διαχείρισης για την άτυπη κατάθλιψη
Αξίζει να σημειωθεί το γεγονός ότι η κατάθλιψη με άτυπα χαρακτηριστικά είναι συχνά μια χρόνια διαταραχή, με πολλούς ασθενείς να περιγράφουν την έναρξη στην παιδική ηλικία και να υποδεικνύουν ότι «πάντα» ένιωθαν έτσι. Παρά το γεγονός ότι αυτό φαίνεται να είναι ένας δυσπροσαρμοστικός, επίμονος τρόπος συμπεριφοράς, χαρακτηριστικός μιας διαταραχής προσωπικότητας, αυτοί οι ασθενείς πράγματι ωφελούνται από τα αντικαταθλιπτικά.
Σήμερα χρησιμοποιούνται τα νεότερα αντικαταθλιπτικά, όπως SSRI και SNRI, για τη διαχείριση της άτυπης κατάθλιψης, λόγω των ευνοϊκών προφίλ παρενεργειών τους.3 Παλιότερα χρησιμοποιούνταν τα αντικαταθλιπτικά ΜΑΟΙ αλλά λόγω των παρενεργειών, δεν χρησιμοποιούνται (τουλάχιστον στην Ελλάδα), ενώ σε ανθεκτικές περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθούν και τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά.
Η άτυπη κατάθλιψη παρουσιάζει ιδιαιτερότητες όσον αφορά στη διάγνωση και την αντιμετώπιση, για παράδειγμα, πρέπει να αποφεύγεται οτιδήποτε προκαλεί επιπλέον καταστολή ή αύξηση σωματικού βάρους.
Η θεραπευτική συμμαχία είναι το κλειδί. Επειδή κάθε οργανισμός είναι μοναδικός, η επιλογή της κατάλληλης προσέγγισης απαιτεί χρόνο, υπομονή και στενή παρακολούθηση από τον ειδικό, ώστε να προσαρμοστεί στις δικές σας ανάγκες. Αν τα αντικαταθλιπτικά δεν έχουν τα επιθυμητά αποτελέσματα, θα πρέπει να μιλήσετε με τον ψυχίατρο σας για τις εναλλακτικές επιλογές σας. Μελέτες δείχνουν ότι η ψυχοθεραπεία έχει καλή αποτελεσματικότητα στη διαχείριση της άτυπης κατάθλιψης.2
Η διαχείριση της άτυπης κατάθλιψης
Συζητήστε με τον ιατρό σας εάν το τρέχον θεραπευτικό πλάνο δεν προσφέρει την επιθυμητή διαχείριση των συμπτωμάτων ή αν εμφανίζονται ανεπιθύμητες ενέργειες. Είναι σημαντικό να μιλήσετε με τον ψυχίατρο σας για να βρείτε την κατάλληλη προσέγγιση που μπορεί να περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή ή/και ψυχοθεραπεία.
Βιβλιογραφία
- 1.Williams, L. M., et al. (2016). Precision psychiatry: a neural circuit taxonomy for depression and anxiety. The Lancet Psychiatry, 3(5), 472-480. [link]
- 2.Jarrett, R. B., et al. (1999). Treatment of Atypical Depression With Cognitive Therapy or Phenelzine. Archives of General Psychiatry, 56(5), 431-437. [link]
- 3.NICE (National Institute for Health and Care Excellence). (2022). Depression in adults: treatment and management. [link]