Γαϊδουράγκαθο
Το γαϊδουράγκαθο (Silybum marianum) ανήκει στην οικογένεια Asteraceae, η οποία περιλαμβάνει τα ηλιοτρόπια και τις μαργαρίτες. Το όνομα του φυτού προκύπτει από το λευκό, γαλακτώδη χυμό από τα θρυμματισμένα φύλλα του. Έχει αντιοξειδωτική δράση και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, με πολλά οφέλη στα διαφορετικά συστήματα του οργανισμού μας.
Το γαϊδουράγκαθο έχει πολλαπλά οφέλη στην υγεία όπως η υποστήριξη της λειτουργίας του ήπατος, η ενίσχυση του ανοσοποιητικού και η υγεία του δέρματος. Οι μοναδικές ιδιότητες του γαϊδουράγκαθου οφείλονται στο φυτοθρεπτικό συστατικό σιλυμαρίνη. Η σιλυμαρίνη είναι ένα δραστικό (βιοενεργό) συστατικό, το οποίο είναι υπεύθυνο για τα οφέλη του γαϊδουράγκαθου.
Στις μέρες μας υπάρχουν πολλά διαθέσιμα συμπληρώματα διατροφής με γαϊδουράγκαθο, τα οποία περιέχουν σιλυμαρίνη.
Επειδή είναι ένα φυτό, το γαϊδουράγκαθο μπορεί να συνδυαστεί και με άλλα βότανα για τη δημιουργία πολύπλοκων φόρμουλων που ενισχύουν τη δράση και την αποτελεσματικότητά του. Η σιλυμαρίνη ταιριάζει με τη γλυκόριζα, τον κουρκουμά, και άλλα βότανα.
Αν και τα συμπληρώματα τυπικά, περιέχουν τους σπόρους του γαϊδουράγκαθου, τα πικρά φύλλα του έχουν παραδοσιακή χρήση στη διατροφή. Μπορούμε να συμπεριλάβουμε τα φύλλα και τα άνθη του γαϊδουράγκαθου στη διατροφή μας, με τη μορφή σαλάτας.
Ποια είναι τα οφέλη του γαϊδουράγκαθου;
Οι περισσότερες μελέτες είναι προκλινικές ή σε μικρό αριθμό ασθενών, και απαιτείται περαιτέρω έρευνα για την επιβεβαίωση των ωφελειών στον άνθρωπο.
Γενικά, το γαϊδουράγκαθο συμβάλλει στην καλή λειτουργία του ήπατος αλλά και σε πολλά άλλα, όπως μπορεί να επηρεάζει τα επίπεδα γλυκόζης, αν και τα δεδομένα σε ανθρώπους με διαβήτη είναι περιορισμένα.
1. Καλή λειτουργία του ήπατος
Το γαϊδουράγκαθο έχει σημαντική επίδραση στη λειτουργία του ήπατος. Σύμφωνα με προκλινικές μελέτες, μπορεί να συμβάλλει στην εξουδετέρωση ελεύθερων ριζών που παράγονται κατά τις φυσιολογικές διεργασίες του ήπατος.
Επίσης, το γαϊδουράγκαθο συμβάλλει στην αποτοξίνωση του ήπατος και στην αναγέννησή του. Το ήπαρ είναι το κύριο όργανο αποτοξίνωσης στο σώμα μας, αλλά παίζει σημαντικό ρόλο στην συνολική μας υγεία, ειδικά την ορμονική ισορροπία, τις δερματικές παθήσεις και την ομοιόσταση.
Οι μελέτες δείχνουν ότι η σιλυμαρίνη που υπάρχει στο γαϊδουράγκαθο συμβάλλει στην παραγωγή της γλουταθειόνης (του κυριότερου αντιοξειδωτικού). 1 Η γλουταθειόνη παίζει κύριο ρόλο στην αποτοξίνωση του οργανισμού.
Το γαϊδουράγκαθο μπορεί να υποστηρίξει τις φυσιολογικές διεργασίες αποτοξίνωσης του ήπατος, ενώ ταυτόχρονα βοηθά στην επανόρθωση των κυττάρων του ήπατος που εμφανίζουν βλάβες. Η σιλυμαρίνη, σύμφωνα με πειραματικές μελέτες, φαίνεται να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ορισμένες τοξίνες αλληλεπιδρούν με τα κύτταρα του ήπατος.
Και επειδή μιλάμε για τοξίνες, κάποιοι άνθρωποι το χρησιμοποιούν ως συμπλήρωμα, αν και δεν υπάρχουν επαρκή κλινικά δεδομένα για αυτή τη χρήση. Το γαϊδουράγκαθο βοηθά το σώμα μας σε πολλές διαδικασίες. Ο τρόπος δράσης του ρυθμίζει τα ένζυμα του ήπατος και έτσι επιτρέπει στο σώμα να αντιμετωπίζει τις περιβαλλοντικές τοξίνες.
2. Ρύθμιση των επιπέδων της γλυκόζης στο αίμα
Το γαϊδουράγκαθο παίζει σημαντικό ρόλο στο μεταβολισμό καθώς ρυθμίζει τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα και την ευαισθησία στην ινσουλίνη. Το ένζυμο αναγωγάση της αλδόζης μπορεί να προκαλεί συσσώρευση της σορβιτόλης όταν τα επίπεδα της γλυκόζης είναι υψηλά σε συγκεκριμένα όργανα (όπως ο αμφιβληστροειδής και οι νεφροί). Η έρευνα υποδεικνύει ότι η σιλυμαρίνη μπορεί να επηρεάζει το ένζυμο της αναγωγάσης της αλδόζης in vitro.
Τα οφέλη από την εξισορρόπηση των επιπέδων της γλυκόζης είναι πολλά, αλλά δεν είναι ξεκάθαρο αν τα συμπληρώματα με γαϊδουράγκαθο έχουν την ίδια επίδραση σε ανθρώπους με διαβήτη. 3
3. Υγεία των νεφρών
Το ήπαρ δεν είναι το μοναδικό όργανο που έχει οφέλη από την σιλυμαρίνη. Η σιλυμαρίνη συμβάλλει στην υγεία των νεφρών, καθώς μπορεί να υποστηρίξει τη φυσιολογική λειτουργία των κυττάρων και προάγει την πρωτεϊνοσύνθεση και την σύνθεση των νουκλεϊκών οξέων.
Επιπλέον, η σιλυμαρίνη έχει καθαριστικές ιδιότητες που συμβάλλουν στην βέλτιστη νεφρική λειτουργία και υποστηρίζει τους φυσιολογικούς μηχανισμούς αποτοξίνωσης του σώματος, πράγμα το οποίο με τη σειρά του ενισχύει τη συνολική μας υγεία.
4. Πνευματική απόδοση
Η αποτοξίνωση των οργάνων δεν είναι το μοναδικό όφελος του γαϊδουράγκαθου. Οι νευροπροστατευτικές ιδιότητες της σιλυμαρίνης επίσης ενισχύουν τις νοητικές λειτουργίες και συμβάλλουν στην καλή υγεία του εγκεφάλου. 2 Η σιλυμαρίνη έχει μελετηθεί για τη δυνατότητά της να μειώνει το οξειδωτικό στρες στον εγκέφαλο. Επιπλέον, έρευνες σε ζωικά πρότυπα δείχνουν πιθανή αύξηση νευροτροφικών παραγόντων όπως ο BDNF, που είναι κρίσιμος για τη νευροπλαστικότητα. Όλα αυτά είναι σημαντικά για την υγεία και τη λειτουργία του εγκεφάλου, ειδικά όσο μεγαλώνουμε.
Στην κλινική πράξη, η "ομίχλη εγκεφάλου" (brain fog) και η κόπωση συχνά συνυπάρχουν με μεταβολική επιβάρυνση. Η υποστήριξη των φυσιολογικών μηχανισμών αποτοξίνωσης μπορεί να αποτελέσει μέρος μιας στρατηγικής για τη βελτίωση της ψυχικής ευεξίας.
5. Υγεία του δέρματος
Το γαϊδουράγκαθο καταπολεμά τις επιδράσεις του οξειδωτικού στρες και αυτό έχει σημαντικά οφέλη στο δέρμα μας. Η σιλυμαρίνη έχει δράση αντι-κολλαγενάσης και αντι-ελαστάσης, πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να επηρεάζει τις διεργασίες που σχετίζονται με το κολλαγόνο και την ελαστικότητα του δέρματος.
Επιπλέον, προκαταρκτικές μελέτες υποδεικνύουν ότι η σιλυμαρίνη μπορεί να έχει αντιοξειδωτικές ιδιότητες που σχετίζονται με το δέρμα (UV ακτινοβολία από τον ήλιο). Το βάμμα από τους σπόρους του μαζί με τους σπόρους κολιτσίδας και τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα ενυδατώνει το δέρμα. Για αυτό και υπάρχει σε πολλά προϊόντα περιποίησης του δέρματος.
6. Ενίσχυση του ανοσοποιητικού
Σύμφωνα με μελέτες το γαϊδουράγκαθο έχει ισχυρή ανοσοτροποποιητική επίδραση, και την ικανότητα να διεγείρει ή να καταστέλλει το ανοσοποιητικό σύστημα. Αυτές οι ιδιότητες οφείλονται στη σιλυμαρίνη και στις αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητές της που συμβάλλουν στην υγιή φλεγμονώδη απόκριση σε κυτταρικό επίπεδο όταν είναι ανάγκη.
Ποιες είναι οι παρενέργειες του γαϊδουράγκαθου;
Το γαϊδουράγκαθο μπορεί να προκαλεί αρκετές παρενέργειες, όπως ο πονοκέφαλος, η ναυτία, η διάρροια, το φούσκωμα, και τα αέρια. Λιγότερο συχνά μπορεί να προκαλεί μυαλγίες, αρθραλγίες και σεξουαλική δυσλειτουργία. Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι, αν και σπάνια, οποιαδήποτε αλλαγή στη σωματική ομοιόσταση μπορεί να επηρεάσει παροδικά την ψυχολογική κατάσταση ευαίσθητων ατόμων.
Επίσης, οι αλλεργικές αντιδράσεις είναι ένα πιθανό σενάριο. Οι άνθρωποι με αλλεργία στις μαργαρίτες, στις αγκινάρες, στο kiwi ή σε φυτά που ανήκουν στην οικογένεια των μαργαριτοειδών μπορεί να είναι αλλεργικοί στο γαϊδουράγκαθο. Σε σπάνιες περιπτώσεις, μπορεί να προκαλεί αλλεργικό σοκ ή αναφυλαξία. Η αναφυλαξία είναι μια σοβαρή κατάσταση που μπορεί να οδηγεί σε κώμα, καρδιακή ή αναπνευστική ανεπάρκεια ή ακόμη και θάνατο.
Το γαϊδουράγκαθο μπορεί να αλληλεπιδρά με άλλα φάρμακα;
Το γαϊδουράγκαθο μπορεί να προκαλεί σημαντική πτώση των επιπέδων της γλυκόζης στο αίμα, υπογλυκαιμία, για αυτό και χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή σε ασθενείς που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή για το διαβήτη.
Επιπρόσθετα, απαιτείται προσοχή σε συγχορήγηση με φάρμακα που μεταβολίζονται από το ένζυμο CYP3A4, καθώς η σιλυμαρίνη μπορεί να επηρεάσει τα επίπεδά τους στο αίμα.
Επιπλέον, το γαϊδουράγκαθο μπορεί να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο το σώμα μεταβολίζει συγκεκριμένα φάρμακα στο ήπαρ. Μπορεί να αλληλεπιδρά με:
- Αντιβιοτικά όπως η κλαριθρομυκίνη
- Αντιπηκτικά όπως η βαρφαρίνη
- Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα όπως η ιβουπροφαίνη
- Στατίνες όπως η λοβαστατίνη και η φλουβαστατίνη
Επίσης, είναι πιθανή η αλληλεπίδραση και με άλλα φάρμακα. Για την αποφυγή των επιπλοκών, καλό είναι να συζητάτε με το γιατρό σας πριν πάρετε οποιοδήποτε συμπλήρωμα διατροφής.
Προστασία του οργανισμού
Το γαϊδουράγκαθο έχει πολλαπλά οφέλη στην υγεία μας όπως η υποστήριξη της λειτουργίας του ήπατος, η ενίσχυση του ανοσοποιητικού και η υγεία του δέρματος. Υπάρχει σε αρκετά συμπληρώματα διατροφής, ωστόσο μπορεί να έχει ανεπιθύμητες παρενέργειες και να αλληλεπιδρά με κάποια φάρμακα. Ορισμένες συμπληρωματικές προσεγγίσεις μπορούν να βοηθήσουν επικουρικά στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού, υπό τις οδηγίες ενός εξειδικευμένου γιατρού,.
Η φροντίδα του ήπατος δεν είναι μόνο ζήτημα πέψης, αλλά θεμέλιος λίθος για τη συνολική ψυχοσωματική ισορροπία. Ένας "καθαρός" οργανισμός συχνά φιλοξενεί έναν πιο διαυγή νου.
Βιβλιογραφία
- 1.Abenavoli et al. (2018). Milk thistle (Silybum marianum): A concise overview on its chemistry, pharmacological, and nutraceutical uses in liver diseases. Phytotherapy Research, 32(11), 2202-2213. [link]
- 2.Borah et al. (2013). Neuroprotective potential of silymarin against CNS disorders: insight into the pathways and molecular mechanisms of action. CNS Neuroscience & Therapeutics, 19(11), 847-853. [link]
- 3.Fried et al. (2012). Effect of silymarin (milk thistle) on liver disease in patients with chronic hepatitis C unsuccessfully treated with interferon therapy: a randomized controlled trial. JAMA, 308(3), 274-282. [link ]