Νέα αντιψυχωσικά φάρμακα (για σχιζοφρένεια)

Νέα αντιψυχωσικά φάρμακα (για σχιζοφρένεια)

Τα τελευταία χρόνια ορισμένα νέα αντιψυχωσικά φάρμακα εξετάζονται ακόμα σε κλινικές δοκιμές για την θεραπεία της σχιζοφρένειας (ψύχωση), που ίσως εμφανίζουν κάποια πλεονεκτήματα συγκριτικά με τα υπόλοιπα αντιψυχωσικά φάρμακα. Ορισμένα από τα παρακάτω νέα αντιψυχωσικά φάρμακα έχουν ήδη λάβει έγκριση (FDA ή/και EMA) και κυκλοφορούν στο εμπόριο, ενώ άλλα παραμένουν υπό κλινική διερεύνηση.

BITOPERTIN

Η Bitopertin (μπιτοπερτίνη) είναι ένας αναστολέας επαναπρόσληψης γλυκίνης που έχει μελετηθεί ως συμπληρωματική θεραπεία για τη σχιζοφρένεια, ιδιαίτερα για ασθενείς που εμφανίζουν επίμονα αρνητικά συμπτώματα ή συμπτώματα που δεν ελέγχονται ικανοποιητικά, παρά την λήψη άλλων αντιψυχωσικών. Ενώ προσφέρει μια νέα προσέγγιση στοχεύοντας την επαναπρόσληψη γλυκίνης για την ενίσχυση της λειτουργίας των υποδοχέων NMDA, η κλινική της αποτελεσματικότητα φαίνεται περιορισμένη σε σύγκριση με τα υπάρχοντα αντιψυχωσικά.

COBENFY

Το Cobenfy (ή αλλιώς KarXT) αντιπροσωπεύει μια νέα προσέγγιση για τη θεραπεία της σχιζοφρένειας στοχεύοντας τους μουσκαρινικούς υποδοχείς. Πρόκειται για ένα συνδυασμό δύο ουσιών, ξανομελίνης (Xanomeline) και χλωριούχου τρόσπιου (Trospium). Το Cobenfy έλαβε έγκριση από τον FDA τον Σεπτέμβριο 2024 για τη θεραπεία της σχιζοφρένειας σε ενήλικες. Βρίσκεται επίσης υπό διερεύνηση για την ψύχωση που σχετίζεται με τη άνοια Αλτσχάιμερ.

• Xanomeline: είναι ένας μουσκαρινικός αγωνιστής υποδοχέων που στοχεύει τους υποδοχείς Μ1 και Μ4, οι οποίοι πιστεύεται ότι παίζουν ρόλο στη νοητική λειτουργία και στα αρνητικά συμπτωμάτα στη σχιζοφρένεια. Η ζανομελίνη μπορεί να διεισδύσει στον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, επιτρέποντάς της να δρα απευθείας στο κεντρικό νευρικό σύστημα.¹ Kaul, I., et al. (2024). Efficacy and Safety of Xanomeline-Trospium Chloride in Schizophrenia. JAMA Psychiatry, 81(8), 749. Η λήψη της σχετίζεται με ορισμένες γαστρεντερικές παρενέργειες, όπως ναυτία και έμετο. Ωστόσο έχει το πλεονέκτημα ότι δεν οδηγεί σε σημαντική αύξηση βάρους ή εξωπυραμιδικά συμπτώματα, τα οποία είναι κοινές παρενέργειες πολλών αντιψυχωσικών φαρμάκων.
• Trospium: είναι ένας μη εκλεκτικός αντιμουσκαρινικός παράγοντας που δεν διαπερνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό. Ο ρόλος του τρόσπιου είναι στο να ελαττώνει τις περιφερικές χολινεργικές παρενέργειες που σχετίζονται με την ξανομελίνη, όπως γαστρεντερικές διαταραχές.

REAGILA

Το Reagila είναι εμπορική ονομασία της καριπραζίνης. Η καριπραζίνη ταξινομείται ως άτυπο αντιψυχωσικό. Είναι αποτελεσματικό στη θεραπεία τόσο των θετικών συμπτωμάτων (όπως οι παραληρητικές ιδέες και οι ψευδαισθήσεις) όσο και των αρνητικών συμπτωμάτων (όπως η έλλειψη κινήτρου και η κοινωνική απόσυρση) της σχιζοφρένειας.² Németh, G., et al. (2017). Cariprazine versus risperidone monotherapy for treatment of predominant negative symptoms in patients with schizophrenia: a randomised, double-blind, controlled trial. The Lancet, 389(10074), 1103–1113. Το Reagila έχει αποδειχθεί ότι μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο υποτροπής σε μακροχρόνια θεραπεία. Χρησιμοποιείται και στην Διπολική Διαταραχή τύπου Ι.

SARCOSINE

Η σαρκοσίνη, επίσης γνωστή ως Ν-μεθυλογλυκίνη, είναι ένα παράγωγο αμινοξέων που εξετάζεται σε κλινικές δοκιμές για την πιθανή χρήση της στη θεραπεία της σχιζοφρένειας, ιδιαίτερα ως συμπληρωματική θεραπεία παράλληλα με τα άλλα αντιψυχωσικά φάρμακα.

Η σαρκοσίνη λειτουργεί κυρίως ως αναστολέας μεταφορέα γλυκίνης-1 (GlyT-1). Αναστέλλοντας αυτόν τον μεταφορέα, η σαρκοσίνη αυξάνει τη διαθεσιμότητα της γλυκίνης, επηρεάζοντας τον υποδοχέα NMDA. Αυτή η ρύθμιση της δραστηριότητας του υποδοχέα NMDA πιστεύεται ότι είναι ευεργετική για την αντιμετώπιση της γλουταμινεργικής δυσλειτουργίας που σχετίζεται με τη σχιζοφρένεια.

Η σαρκοσίνη είναι γενικά καλά ανεκτή, με τις παρενέργειες να είναι ήπιες και παροδικές. Οι συχνά αναφερόμενες ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν καταστολή και γαστρεντερικές διαταραχές.

BREXPIPRAZOLE

Η Brexpiprazole (μπρεξπιπραζόλη) είναι ένα άτυπο αντιψυχωσικό φάρμακο που χρησιμοποιείται στη θεραπεία της σχιζοφρένειας και της μείζων καταθλιπτικής διαταραχής.

Η Brexpiprazole είναι μερικός αγωνιστής των υποδοχέων ντοπαμίνης D2. Δρα επίσης στους υποδοχείς σεροτονίνης, συγκεκριμένα ως μερικός αγωνιστής στο 5-HT1A και ως ανταγωνιστής στο 5-HT2A. Αυτή η διπλή δράση τόσο στην ντοπαμίνη όσο και στη σεροτονίνη θεωρείται ότι συμβάλλει στα θεραπευτικά της αποτελέσματα και μπορεί να σχετίζεται με χαμηλότερη συχνότητα εξωπυραμιδικών συμπτωμάτων. Ωστόσο, η αύξηση βάρους παραμένει πιθανή παρενέργεια που χρήζει παρακολούθησης.

BRILAROXAZINE

Είναι ένας νέος σταθεροποιητής του συστήματος ντοπαμίνης-σεροτονίνης, που στοχεύει στα συμπτώματα σχιζοφρένειας. Στις κλινικές δοκιμές φαίνεται να προσφέρει σημαντική βελτίωση των θετικών συμπτωμάτων, με χαμηλά ποσοστά παρενεργειών όπως η ακαθησία και τα εξωπυραμιδικά συμπτώματα. Οι συχνότερες παρενέργειες είναι η υπνηλία & η υπόταση.

ERZOFRI

Έχει εγκριθεί η κυκλοφορία του, πρόκειται για μια ενέσιμο φάρμακο μακράς δράσης της παλιπεριδόνης (Invega), για τη θεραπεία ενηλίκων με σχιζοφρένεια ή σχιζοσυναισθηματική διαταραχή. Οι ενέσιμες μορφές χορήγησης γενικά προτιμούνται σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης στη φαρμακευτική αγωγή.

Άλλα φάρμακα σε κλινικές δοκιμές

Άλλα νέα φάρμακα για τη σχιζοφρένεια στις τελευταίες φάσεις κλινικών δοκιμών που πιθανόν να οδηγήσουν σε έγκριση και κυκλοφορία είναι τα παρακάτω:

• Evenamide: ένας αναστολέας τασεοελεγχόμενων διαύλων νατρίου. Στοχεύει σε μακροχρόνιες περιπτώσεις σχιζοφρένειας και στην ανθεκτική στη θεραπεία σχιζοφρένεια.
• Ulotaront: αγωνιστής του TAAR1 και 5-HT1A. Η κλινική δοκιμή φάσης 3 (DIAMOND) δεν πέτυχε τα πρωτεύοντα σημεία (2023) και η ανάπτυξή του διακόπηκε.
• Pimavanserin: αντίστροφος αγωνιστής/ανταγωνιστής 5-HT2A και 5-HT2C. Εγκεκριμένο (ως Nuplazid) για ψύχωση νόσου Πάρκινσον. Η αίτηση επέκτασης για σχιζοφρένεια έλαβε αρνητική απάντηση (Complete Response Letter) από τον FDA το 2021.

Η σχιζοφρένεια είναι μία χρόνια νόσος

Οι μελέτες για νέα αντιψυχωσικά φάρμακα με καλή αποτελεσματικότητα και μειωμένες παρενέργειες συνεχίζονται.

Είναι πολύ σημαντικό να καταλάβει τόσο ο ασθενής όσο και η οικογένειά του, ότι η σχιζοφρένεια μία χρόνια νόσος. Θα πρέπει γίνει κατανοητή η αναγκαιότητα της χρόνιας λήψης αντιψυχωσικών φαρμάκων και να υποστηρίζουν την τακτική λήψη της φαρμακευτικής αγωγής από τον ασθενή.³ National Institute for Health and Care Excellence. (2014, updated 2025). Psychosis and schizophrenia in adults: Prevention and management (NICE Guideline CG178). ⁴ McCutcheon, R. A., et al. (2025). INTEGRATE: international guidelines for the algorithmic treatment of schizophrenia. The Lancet Psychiatry, 12(5), 384–394.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Kaul, I., et al. (2024). Efficacy and Safety of Xanomeline-Trospium Chloride in Schizophrenia. JAMA Psychiatry, 81(8), 749. [Muscarinic Agonist Schizophrenia Efficacy Trial]
2. ↸2.Németh, G., et al. (2017). Cariprazine versus risperidone monotherapy for treatment of predominant negative symptoms in patients with schizophrenia: a randomised, double-blind, controlled trial. The Lancet, 389(10074), 1103–1113. [Cariprazine Negative Symptoms Landmark Trial]
3. ↸3.National Institute for Health and Care Excellence. (2014, updated 2025). Psychosis and schizophrenia in adults: Prevention and management (NICE Guideline CG178). [NICE Schizophrenia Long-Term Management]
4. ↸4.McCutcheon, R. A., et al. (2025). INTEGRATE: international guidelines for the algorithmic treatment of schizophrenia. The Lancet Psychiatry, 12(5), 384–394. [INTEGRATE International Schizophrenia Treatment Guidelines]