Η θεωρία της προσκόλλησης

Θεωρία Προσκόλλησης

Η θεωρία της προσκόλλησης ("attachment theory" του John Bowlby) δεν είναι μια θεραπευτική προσέγγιση από μόνη της, αλλά θέτει ένα πλαίσιο για την θεωρία, την έρευνα και την ψυχοθεραπεία στην πράξη. Η θεωρία της προσκόλλησης είναι μια ουσιαστική εξήγηση για τις συναισθηματικές ανάγκες των μικρών παιδιών και των μωρών.⁴ Attachment bonds: Understanding our closest relationships (American Psychological Association). Βοηθά στην κατανόηση των τραυμάτων της παιδικής ηλικίας και τι σημαίνει να είναι ένας γονέας καλός.

Η θεωρία της προσκόλλησης επικεντρώνεται στις σχέσεις και στο δεσμό μεταξύ των ανθρώπων, ειδικά στις μακροχρόνιες σχέσεις περιλαμβανομένων αυτών μεταξύ ενός γονέα και ενός παιδιού και μεταξύ των συντρόφων. Στον πυρήνα αυτής της θεωρίας είναι ότι οι πρώιμες σχέσεις επηρεάζουν όλες τις μεταγενέστερες σχέσεις, και την ψυχική μας υγεία ως έφηβοι και ενήλικες. Η θεωρία της προσκόλλησης αποτελεί ένα χρήσιμο πρίσμα κατανόησης των δυσκολιών στην αυτοεκτίμηση, καθώς και των προδιαθεσικών παραγόντων για την εμφάνιση άγχους ή καταθλιπτικού συναισθήματος.¹ Xing Zhang et al. (2022). The relationship between adult attachment and mental health: A meta-analysis. Journal of Personality and Social Psychology, 123(5), 1089-1137.

Είναι επιστημονικά αποδεκτό πως η παροχή ενός ασφαλούς περιβάλλοντος υποστηρίζει την υγιή ανάπτυξη των παιδιών. Αν αυτά δεν πληρούνται, δημιουργούνται βαθιές συναισθηματικές πληγές που μπορεί να εκδηλωθούν αργότερα στη ζωή με πολλούς τρόπους.

Στην κλινική μου πράξη, παρατηρώ συχνά πως αυτές οι ασυνείδητες καταγραφές της παιδικής ηλικίας αναδύονται με ένταση στην ενήλικη ζωή, συχνά με τη μορφή σωματικών συμπτωμάτων ή ανερμήνευτων κρίσεων άγχους που φαινομενικά δεν συνδέονται με το παρόν.

Τι είναι η προσκόλληση;

Η προσκόλληση αφορά το συναισθηματικό δέσιμο με ένα άλλο άτομο.

Η κεντρική ιδέα είναι ότι οι διαθέσιμοι φροντιστές επιτρέπουν στο παιδί να αναπτύξει μια ασφαλή βάση για την εξερεύνηση του κόσμου.

Οι δεσμοί που αναπτύσσονται κατά την παιδική μας ηλικία με τους ανθρώπους που μας φροντίζουν έχουν τεράστια επίδραση στην μετέπειτα ζωή μας. Η προσκόλληση εξυπηρετεί το δέσιμο μεταξύ βρέφους και μητέρας, έτσι ενισχύονται οι πιθανότητες για την επιβίωση του παιδιού.

Ακόμα και άτομα που βίωσαν έντονα ανασφαλή μοτίβα προσκόλλησης στην παιδική ηλικία, διαθέτουν την ικανότητα να αναπτύξουν αυτό που στη σύγχρονη βιβλιογραφία ονομάζεται «κερδισμένη ασφάλεια». Πρόκειται για την ανάπτυξη ενός ασφαλούς εσωτερικού μοντέλου δεσμού, το οποίο επιτυγχάνεται μέσα από την επεξεργασία των πρώιμων τραυμάτων και τη σύναψη διορθωτικών, σταθερών σχέσεων κατά την ενήλικη ζωή.

Η σημασία της προσκόλλησης

Οι ερευνητές έχουν βρει ότι τα πρότυπα προσκόλλησης δημιουργούνται στην πρώιμη παιδική ηλικία και μπορεί να οδηγήσουν σε έναν αριθμό συμπερασμάτων. Για παράδειγμα, τα παιδιά που έχουν αναπτύξει ασφαλή σύνδεση με τους γονείς τείνουν να αναπτύσσουν υψηλή αυτοεκτίμηση και καλύτερη αυτοπεποίθηση όσο μεγαλώνουν. Αυτά τα παιδιά επίσης τείνουν να είναι πιο ανεξάρτητα, να έχουν καλύτερη απόδοση στο σχολείο, να έχουν επιτυχημένες κοινωνικές σχέσεις και να νιώθουν λιγότερη κατάθλιψη και άγχος.

Οι άνθρωποι που έχουν ασφαλή προσκόλληση με τους φροντιστές τους ως μωρά και μικρά παιδιά, νιώθουν ικανοί να στηριχτούν σε άλλους και έχουν αίσθηση της αξίας τους.² Verhage, M. L. et al. (2016). Narrowing the transmission gap: A synthesis of three decades of research on intergenerational transmission of attachment. Psychological Bulletin, 142(4), 337-366. Εξελίσσονται σε ενήλικες που έχουν αυτοπεποίθηση, ψυχική ανθεκτικότητα, είναι ανεξάρτητοι και επιτυχημένοι. Έχουν πιο ευτυχισμένες και υγιείς σχέσεις.  Όταν οι φροντιστές ανταποκρίνονται γρήγορα και με συνέπεια στις ανάγκες των παιδιών, τα παιδιά μαθαίνουν ότι μπορούν να εξαρτώνται από ανθρώπους που είναι υπεύθυνοι για τη φροντίδα τους, πράγμα που είναι θεμελιώδες για τη σύνδεση και το αίσθημα ασφάλειας.

Προβλήματα προσκόλλησης

Τι συμβαίνει όμως με τα παιδιά που δεν έχουν αναπτύξει ασφαλή προσκόλληση με τους φροντιστές τους; Οι μελέτες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι που αποτυγχάνουν να δημιουργήσουν ασφαλείς συνδέσεις στην πρώιμη ζωή τους βιώνουν δυσκολίες στην ενήλικη ζωή τους.³ Fraley, R. C. et al. (2019). Attachment in Adulthood: Recent Developments, Emerging Debates, and Future Directions. Annual Review of Psychology. Αυτό μπορεί να εκδηλωθεί με πολλούς τρόπους, από θέματα εθισμού, προβληματικών σχέσεων, δυσκολία δέσμευσης (πχ situationship) και έλλειψη ψυχικής αντοχής.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Xing Zhang et al. (2022). The relationship between adult attachment and mental health: A meta-analysis. Journal of Personality and Social Psychology, 123(5), 1089-1137. [link]
2. ↸2.Verhage, M. L. et al. (2016). Narrowing the transmission gap: A synthesis of three decades of research on intergenerational transmission of attachment. Psychological Bulletin, 142(4), 337-366. [link]
3. ↸3.Fraley, R. C. et al. (2019). Attachment in Adulthood: Recent Developments, Emerging Debates, and Future Directions. Annual Review of Psychology. [link]
4. ↸4.Attachment bonds: Understanding our closest relationships (American Psychological Association). [link]