Θεραπεία γενικευμένης αγχώδους διαταραχής

Θεραπεία Γενικευμένης Αγχώδους Διαταραχής

Αν και προσπαθούμε συνεχώς να το ξορκίσουμε από την καθημερινότητά μας, η αλήθεια είναι πως το άγχος έχει θέση σε μια υγιή ζωή. Σε μικρές "ποσότητες" μας κινητοποιεί! Όταν για παράδειγμα θέλουμε να πάρουμε προαγωγή στη δουλειά ή να αντιμετωπίσουμε μια δυσκολία, έχουμε άγχος. Αυτό μπορεί να είναι βοηθητικό, αλλά μπορεί και να μετατραπεί σε μια μεγάλη παγίδα. Το άγχος δεν είναι φυσιολογικό όταν κυριεύει τη ζωή σας, όταν προκαλεί σωματικά συμπτώματα, όταν σας εμποδίζει να κοιμηθείτε, και όταν εν τέλει σας εμποδίζει από το να απολαύσετε τη ζωή και να είστε πιο δημιουργικοί. Η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή (ΓΑΔ) είναι μια συχνή διαταραχή άγχους, όπου ο άνθρωπος έχει άγχος για τα πάντα, μικρά και μεγάλα θέματα.

Η ψυχοθεραπεία, αποτελεί μια τεκμηριωμένα θεραπευτική επιλογή πρώτης γραμμής για τη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή, με βάση διεθνή κλινικά πρωτόκολλα.³ National Institute for Health and Care Excellence (NICE). (2019). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management CG113.

Γενικευμένη αγχώδης διαταραχή

Είναι εύκολο κανείς να δώσει την "ταμπέλα" της γενικευμένης αγχώδους διαταραχής, αλλά αυτό συμβαίνει επειδή το άγχος είναι πολύ συχνό στις μέρες μας και πολλές φορές δεν είναι η σωστή διάγνωση. Όμως σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια DSM-V, υπάρχουν διάφορες διαταραχές άγχους, όπως η διαταραχή κοινωνικού άγχους, η κοινωνική φοβία, η διαταραχή πανικού (κρίσεις πανικού) και το μετατραυματικό στρες (PTSD). Η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή καλύπτει ένα ευρύ φάσμα εμπειριών άγχους (δεν είναι ειδική για μια κατάσταση ή στην εκδήλωσή της). Η κεντρική ιδέα στη ΓΑΔ είναι ότι πολλά μικρά πράγματα μπορεί να προκαλέσουν άγχος και είναι συχνά παρούσα σε ένα ευρύ φάσμα περιστάσεων.

Άγχος

Το άγχος δεν είναι μια εύκολη υπόθεση. Χρειάζεται προσοχή στη διάγνωση και στη θεραπεία, καθώς πολλοί άνθρωποι πραγματικά βιώνουν έντονο συναισθηματικό στρες και βασανίζονται. Ωστόσο η σωστή διάγνωση παίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της θεραπείας.

Το άγχος επηρεάζει το σώμα μας

Οι άνθρωποι με διαταραχή άγχους έχουν έντονα ψυχοσωματικά συμπτώματα. Συχνά αναφέρουν ότι νιώθουν απόγνωση, νιώθουν άρρωστοι, πονάει το στομάχι τους, είναι σε εγρήγορση, δεν μπορούν να συγκεντρωθούν, κατακλύζονται από ένα συναίσθημα επείγοντος. Όταν βιώνουμε έντονο άγχος και την εμφάνιση ψυχοσωματικών συμπτωμάτων, τότε αντιλαμβανόμαστε ότι το μυαλό και το σώμα μας είναι άρρηκτα συνδεδεμένα μεταξύ τους.

Το άγχος δεν είναι αποσυνδεδεμένο από τη ζωή μας

Υπάρχουν πολλές αιτίες που προκαλούν άγχος και περιλαμβάνουν:

Ψυχικό τραύμα

Συχνά μιλάμε για τη διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD) καθώς ένα ψυχικό τραύμα μπορεί να είναι μια τεράστια πηγή άγχους. Η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή συχνά αποτυπώνει το άγχος που έχει τις ρίζες της σε ένα ψυχικό τραύμα ή επιδεινώνεται από αυτό, αλλά δεν καλύπτει τα κριτήρια για την ειδική διάγνωση της διαταραχής μετατραυματικού στρες.

Δυσκολίες

Όλοι μας αντιμετωπίζουμε περιόδους στη ζωή μας, ειδικά στην παιδική ηλικία, όπου πρέπει να διαχειριστούμε έντονα συναισθήματα αλλά δεν υπάρχει η δυνατότητα να τα διαχειριστούμε με υγιείς τρόπους. Αυτές οι καταστάσεις μπορεί να περιλαμβάνουν οικογενειακές δυσκολίες όπως το διαζύγιο ή προβλήματα στις σχέσεις, ο εκφοβισμός στο σχολείο, οι συνθήκες φτώχειας, η μετανάστευση ή η βία. Αυτές οι συνθήκες όπως είναι λογικό δημιουργούν έντονο άγχος, αλλά το άγχος μπορεί επίσης να είναι μια ασυνείδητη στρατηγική διαχείρισης, καθώς μας αποσπά από τα επώδυνα συναισθήματα (φόβο, θυμό, θλίψη).

Γενικευμένο άγχος

Το άγχος δεν είναι πάντα παράλογο. Όταν περνάμε δύσκολες περιόδους στη ζωή μας (χάνουμε τη δουλειά μας, χωρίζουμε από το σύντροφό μας, είμαστε θύματα μιας εγκληματικής πράξης, χάνουμε κάποιο αγαπημένο πρόσωπο) νιώθουμε έντονο άγχος. Αυτές οι περιπτώσεις δεν πληρούν τα κριτήρια για τη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή, όμως σίγουρα αποτελούν αφορμές για οξύ στρες που θα συμβάλλει στο ήδη μακροχρόνιο στρες.

Στρες

Το στρες και η ανησυχία είναι στενά συνδεδεμένα. Το στρες διεγείρει τα ίδια τμήματα του εγκεφάλου και του σώματος όπως όταν νιώθουμε ανησυχία.

Αντιμετώπιση γενικευμένης αγχώδους διαταραχής

Πρώτα από όλα, σκεφτείτε ότι η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή μπορεί να παρεμβαίνει στην καθημερινή σας λειτουργικότητα. Σίγουρα οι γενετικοί παράγοντες παίζουν ρόλο αλλά και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες συμβάλλουν στην εμφάνιση της διαταραχής.

Το άγχος εμπεριέχει στοιχεία μαθημένης συμπεριφοράς. Μέσω της νευροπλαστικότητας και της ψυχοθεραπείας, ο εγκέφαλος μπορεί να «ξεμάθει» τα μοτίβα δυσλειτουργικής ανησυχίας και να υιοθετήσει πιο υγιείς μηχανισμούς αντιμετώπισης.

Κάποιες καταστάσεις αποτελούν εξαιρετικό υπόβαθρο για την εμφάνιση του άγχους:

• Η αναβλητικότητα
• Η αδυναμία διαχείρισης δύσκολων καταστάσεων στη δουλειά
• Έχετε πολλά στο μυαλό σας χωρίς να ζητάτε βοήθεια
• Απομονώνεστε κοινωνικά
• Αγνοείτε ή προσπαθείτε να καταστείλετε συναισθήματα όπως η θλίψη

Οι συνθήκες που δεν δίνουν χώρο στο άγχος να αναπτυχθεί είναι :

• Να παραμένετε δραστήριοι
• Να λύνετε άμεσα τα προβλήματα και να ζητάτε τη βοήθεια των άλλων όταν νιώθετε ότι έχετε κολλήσει
• Να δημιουργείτε μια ζωή πλήρη με υγιείς σχέσεις
• Να αναγνωρίζετε τα συναισθήματα σας και να δημιουργείτε σχέσεις στις οποίες θα μοιράζεστε τα συναισθήματά σας
• Οικειότητα

Φάρμακα και Ψυχοθεραπεία

Σύμφωνα με τις σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες, η φαρμακευτική αγωγή πρώτης γραμμής περιλαμβάνει τα αντικαταθλιπτικά (κυρίως SSRIs και SNRIs), τα οποία συμβάλλουν στη σταδιακή ύφεση των συμπτωμάτων της ΓΑΔ.¹ Slee, A., et al. (2019). Pharmacological treatments for generalised anxiety disorder: a systematic review and network meta-analysis. The Lancet, 393(10173), 768–777. Ηρεμιστικά χάπια, όπως οι βενζοδιαζεπίνες (πχ Ζαναξ), συνιστώνται αυστηρά μόνο για βραχυχρόνια χρήση λόγω του κινδύνου εξάρτησης. Επιπλέον, σε περιπτώσεις που τα παραπάνω ψυχιατρικά φάρμακα δεν επαρκούν ή δεν είναι ανεκτά, η πρεγκαμπαλίνη (Lyrica) αποτελεί μια ακόμα επιλογή για την διαχείριση της ΓΑΔ.

Ωστόσο είναι πολύ σημαντικό να μην μείνετε μονάχα σε αυτό. Εάν αντιμετωπίσετε τις πραγματικές ψυχολογικές αιτίες του άγχους σας με τη βοήθεια της ψυχοθεραπείας, δεν θα είσαστε εξαρτημένοι από φάρμακα για μια ζωή.

Μεταξύ των άλλων, η ψυχοθεραπεία στοχεύει στην τροποποίηση των δυσλειτουργικών πεποιθήσεων, μειώνοντας συχνά την ανάγκη για μακροχρόνια φαρμακοθεραπεία.² Szuhany, K. L., et al. (2022). Anxiety Disorders. JAMA, 328(24), 2431.

Ο ρόλος της ψυχοθεραπείας στη ΓΑΔ

Το άγχος συνδέεται με το "σήμερα", δηλαδή όλα όσα συμβαίνουν στη ζωή σας και τη στάση/πεποιθήσεις σας απέναντι σε αυτά, αλλά και με τα όσα σας έχουν συμβεί στο "χτες" (στο παρελθόν, στην παιδική ηλικία, αλλά και σε όλη την υπόλοιπη ενήλικη ζωή). Η στοχευμένη ψυχοθεραπευτική παρέμβαση οδηγεί στην δυνατότητα να δημιουργήσετε μια ζωή όπου το άγχος να μην αποτελεί εμπόδιο στην καθημερινότητά σας.⁴ Penninx, B. W., et al. (2021). Anxiety disorders. The Lancet, 397(10277), 914–927.

Η ψυχοθεραπεία λοιπόν είναι ο κύριος άξονας της θεραπείας. Θα σας βοηθήσει να αναγνωρίσετε τις ρίζες του άγχους και να τις αντιμετωπίσετε.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Slee, A., et al. (2019). Pharmacological treatments for generalised anxiety disorder: a systematic review and network meta-analysis. The Lancet, 393(10173), 768–777. [Evidence-Based GAD Pharmacotherapy Guidelines]
2. ↸2.Szuhany, K. L., et al. (2022). Anxiety Disorders. JAMA, 328(24), 2431. [CBT Reducing Long-Term Medication]
3. ↸3.National Institute for Health and Care Excellence (NICE). (2019). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management CG113. [Clinical Consensus On CBT Guidelines]
4. ↸4.Penninx, B. W., et al. (2021). Anxiety disorders. The Lancet, 397(10277), 914–927. [Anxiety Management And Daily Functioning]