Μισοφωνία: τι είναι; Θεραπεία

Μισοφωνία- τι είναι, πως αντιμετωπίζεται 

Η μισοφωνία είναι διαταραχή μειωμένης ανοχής σε συγκεκριμένους ήχους ή σχετικά ερεθίσματα, που μπορεί να προκαλεί έντονη συναισθηματική, σωματική ή συμπεριφορική αντίδραση. Αν υπάρχουν συγκεκριμένοι «φυσιολογικοί» ήχοι που σας προκαλούν τεράστια ενόχληση ή δυσφορία, όπως το μάσημα της τροφής, το γάβγισμα των σκύλων, το ροχαλητό ή το κουδούνι του σπιτιού, αυτό μπορεί να συνδέεται με μισοφωνία και χρειάζεται προσεκτική κλινική αξιολόγηση, όχι αυτοδιάγνωση. Η μισοφωνία μαζί με την υπερακουσία και τη φωνοφοβία ανήκουν στις διαταραχές ευαισθησίας σε ήχους.

Όσοι άνθρωποι έχουν μισοφωνία συνήθως νιώθουν έντονη αναστάτωση, δυσφορία, πανικό ή ακόμη και θυμό στο άκουσμα συγκεκριμένων ήχων, υπό συγκεκριμένες συνθήκες. Όλες αυτές οι αντιδράσεις μπορεί να μοιάζουν ακατανόητες ή υπερβολικές στους άλλους.Η συχνότητα της μισοφωνίας δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως, καθώς οι μελέτες χρησιμοποιούν διαφορετικά κριτήρια και μεθόδους αξιολόγησης.

Τι ακριβώς είναι η μισοφωνία;

Η μισοφωνία είναι ένας όρος που δημιουργήθηκε το 2001 για να περιγράψει τις έντονες αρνητικές αντιδράσεις απέναντι σε συγκεκριμένους ήχους, χωρίς να αφορά αποκλειστικά «μίσος» για τους ήχους. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, πρόκειται για διαταραχή στην οποία ορισμένοι ήχοι ή σχετικά ερεθίσματα πυροδοτούν δυσανάλογη δυσφορία και έντονες αντιδράσεις σε ορισμένα άτομα.¹ Swedo, S. E., et al. (2022). Consensus definition of misophonia: A Delphi study.Frontiers in Neuroscience.

Η μισοφωνία είναι η έντονη σωματική ή συναισθηματική αντίδραση σε καθημερινούς ήχους που μπορεί να παράγονται από ανθρώπους ή όχι, όπως ο βήχας, το φτέρνισμα, ο ήχος των κλειδιών ή ο βόμβος του ψυγείου. Κάποιοι άνθρωποι μπορεί να νιώθουν δυσάρεστα σε διαφορετικούς ήχους, για παράδειγμα στην αναπνοή και το μάσημα, σε γενικά ενοχλητικούς ήχους όπως το κλάμα του μωρού και οι φωνές, ή ακόμη και σε ουδέτερους ήχους, ανάλογα με το πλαίσιο και το νόημα που αποδίδουν σε αυτούς. Όπως είναι αναμενόμενο, πολλά άτομα με μισοφωνία νιώθουν ιδιαίτερη ενόχληση σε ήχους όπως η αναπνοή και το μάσημα.

Η μισοφωνία είναι μια διαταραχή που αφορά κυρίως το νόημα και τη σημασία που αποδίδει το άτομο σε μια ακουστική πληροφορία, και όχι μόνο φυσικά χαρακτηριστικά του ήχου όπως η ένταση, όπως συμβαίνει συχνά στην υπερακουσία. Σημασία μπορεί να έχει ποιος παράγει τον ήχο, σε ποιο περιβάλλον ακούγεται και υπό ποιες συνθήκες εμφανίζεται. Η ακριβής ταξινόμηση της μισοφωνίας παραμένει υπό διερεύνηση και δεν υπάρχει πλήρης επιστημονική συναίνεση ως προς το αν πρέπει να ταξινομηθεί ως ψυχιατρική, νευροαναπτυξιακή ή άλλη διαταραχή.

Η μισοφωνία συχνά συνυπάρχει με υπερακουσία και εμβοές, και μπορεί επίσης να συνυπάρχει με άλλα θέματα ψυχικής υγείας, όπως η κατάθλιψη, το άγχος, η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή ή ο αυτισμός. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αναγνώριση και η φροντίδα συνυπαρχουσών δυσκολιών ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει έμμεσα στη συνολική επιβάρυνση που βιώνει το άτομο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι «θεραπεύεται» ειδικά η μισοφωνία.

Αιτίες μισοφωνίας

Το κέντρο ελέγχου των συναισθημάτων στον εγκέφαλο φαίνεται να ενεργοποιείται έντονα στο άκουσμα συγκεκριμένων ήχων στα άτομα με μισοφωνία. Όσοι άνθρωποι υποφέρουν από μισοφωνία μπορεί να νιώθουν έντονο θυμό ή αηδία όταν ακούνε συγκεκριμένους ήχους, ιδιαίτερα όταν αυτοί οι ήχοι έχουν συνδεθεί στο παρελθόν με αρνητικές εμπειρίες.

Μισοφωνία και υπερακουσία

Υπάρχουν άνθρωποι που αντιδρούν υπερβολικά σε συγκεκριμένους ήχους όπως το μασούλημα ή ο βήχας. Νιώθουν ανησυχία από ξαφνικούς, δυνατούς θορύβους. Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να αποτελούν ενδείξεις κάποιας διαταραχής ευαισθησίας στους ήχους, η οποία μπορεί να εμφανίζεται και σε ανθρώπους που ζουν με δυσκολίες ψυχικής υγείας όπως το άγχος, η κατάθλιψη ή τραυματικές εμπειρίες. Αν κάποιος έχει ευαισθησία στους ήχους, ίσως να έχει μισοφωνία, υπερακουσία ή και τα δύο.

Η μισοφωνία δεν είναι πάντοτε εύκολο να αναγνωριστεί έγκαιρα και πολλοί άνθρωποι σκέφτονται ότι κάτι δεν πάει καλά μέχρι να αναγνωρίσουν τα συμπτώματά της. Η λέξη μισοφωνία ουσιαστικά σημαίνει «μίσος ή απέχθεια για έναν ήχο», όμως η κλινική εμπειρία δείχνει ότι το φαινόμενο είναι πιο σύνθετο από τον ίδιο τον όρο. Δεν πρόκειται απλώς για «ευαισθησία», αλλά για αντίδραση που μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά την καθημερινή λειτουργικότητα, τις σχέσεις και την ποιότητα ζωής.

Κάποιοι τυπικοί ήχοι που οδηγούν σε αυτές τις αντιδράσεις περιλαμβάνουν: ήχους από συσκευασίες τροφίμων, το μάσημα ή την κατάποση τροφής ή ποτού, ρέψιμο, ρουθούνισμα, ήχους του περιβάλλοντος όπως μια βρύση που στάζει ή ο θόρυβος από οικιακές συσκευές, τον ήχο της κιμωλίας στον πίνακα, το χτύπημα των κλειδιών, επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές όπως το σφύριγμα, το βούρτσισμα των δοντιών, την αναπνοή, το ροχαλητό, το ρούφηγμα της μύτης, το γέλιο και τον βήχα.

Οι συναισθηματικές αντιδράσεις μπορεί να περιλαμβάνουν θυμό και οργή προς το άτομο που κάνει τον θόρυβο, πανικό ή επιθυμία να απομακρυνθεί κανείς από τον χώρο, άγχος, βαθιά απέχθεια και ενοχές για την έντονη αντίδραση στον ήχο, ειδικά όταν οι άλλοι δεν νιώθουν το ίδιο.

Η υπερακουσία από την άλλη πλευρά είναι μια κατάσταση στην οποία φυσιολογικοί, καθημερινοί ήχοι μπορεί να ακούγονται πολύ δυνατοί ή παραμορφωμένοι. Οι ξαφνικοί και δυνατοί ήχοι, όπως τα πυροτεχνήματα, τα ασθενοφόρα και ο ήχος από το τηλέφωνο, μπορεί να προκαλούν δυσφορία και κάποιες φορές να είναι επώδυνοι. Αυτό μπορεί να γίνει πρόβλημα σε δημόσιους χώρους, στα μέσα μαζικής μεταφοράς ή ακόμη και μέσα στο σπίτι με την οικογένεια.

Τα παιδιά και οι έφηβοι που έχουν ευαισθησία στους ήχους ίσως να έχουν μαθησιακές δυσκολίες στο σχολείο και να χρειάζονται προσαρμογές στο περιβάλλον τους. Η χρήση βοηθημάτων όπως ακουστικά ή άλλες παρεμβάσεις πρέπει να αξιολογείται εξατομικευμένα, ώστε να μην ενισχύεται η αποφυγή χωρίς κλινικό σχεδιασμό.

Η υπερακουσία επηρεάζει τους ανθρώπους με διαφορετικούς τρόπους. Για μερικούς ανθρώπους είναι μια μικρή ενόχληση, αλλά άλλοι δυσκολεύονται πολύ να ζήσουν με αυτή την κατάσταση. Μερικά άτομα με υπερακουσία αποσύρονται από κοινωνικές και επαγγελματικές δραστηριότητες και απομονώνονται. Αυτό μπορεί να επιδεινώσει το πρόβλημα καθώς γίνονται πιο φοβισμένοι και ανήσυχοι. Η κλινική υποστήριξη επικεντρώνεται συνήθως στη λειτουργικότητα, στη μείωση της αποφυγής και στη συνολική ψυχολογική επιβάρυνση.

Μισοφωνία και εγκέφαλος

Η ακριβής νευροβιολογική βάση της μισοφωνίας εξακολουθεί να μελετάται. Οι διαθέσιμες έρευνες υποστηρίζουν ότι η μισοφωνία δεν εξηγείται απλώς ως υπερευαισθησία στην ακοή, αλλά εμπλέκει και συστήματα που σχετίζονται με τη συναισθηματική επεξεργασία, την προσοχή και τη σωματική διέγερση.

Αυτό που ουσιαστικά συμβαίνει στη μισοφωνία είναι ότι το άτομο μπορεί να αντιδρά αυτόματα και δυσανάλογα σε ορισμένα ερεθίσματα, ακόμη κι όταν γνωρίζει λογικά ότι η αντίδραση είναι υπερβολική. Η αδυναμία ελέγχου δεν σημαίνει έλλειψη προσπάθειας ή «κακό χαρακτήρα», αλλά μια δυσκολία ρύθμισης που μπορεί να χρειάζεται εξειδικευμένη βοήθεια.

Η πάθηση μπορεί να αρχίσει στην παιδική ηλικία και να επηρεάζει την οικογενειακή, κοινωνική και επαγγελματική ζωή του ατόμου. Τραυματικές εμπειρίες και χρόνιο στρες μπορεί να συνδέονται με μεγαλύτερη δυσκολία ρύθμισης του στρες και, σε ορισμένους ανθρώπους, με αυξημένη ευαλωτότητα σε έντονες αντιδράσεις σε ήχους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι προκαλούν από μόνα τους μισοφωνία.

Μισοφωνία και θέματα ψυχικής υγείας

Για πολλούς ασθενείς με μισοφωνία, η ψυχική ταλαιπωρία είναι μεγάλη. Είναι δύσκολο κάποιος να ζει σε έναν κόσμο όπου οι άλλοι μοιάζουν να μη δίνουν σημασία σε ήχους που για τον ίδιο είναι σχεδόν αφόρητοι. Συχνά οι άνθρωποι υποφέρουν στη σιωπή, αναρωτιούνται τι πάει λάθος με τους ίδιους, νιώθουν ντροπή και φοβούνται να μιλήσουν ανοιχτά ή να ζητήσουν βοήθεια.

Ως ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής, διαπιστώνω συχνά στην κλινική μου πράξη ότι η μεγαλύτερη ανακούφιση για τους θεραπευόμενους έρχεται τη στιγμή που η εμπειρία τους επικυρώνεται επιστημονικά, αποενοχοποιώντας τους από την αίσθηση ότι "κάτι δεν πάει καλά με τον χαρακτήρα τους".

Ένα ασυνήθιστο χαρακτηριστικό της μισοφωνίας είναι ότι ένας ενοχλητικός ήχος συχνά μπορεί να προέρχεται από ένα συγκεκριμένο άτομο, συνήθως κάποιο κοντινό πρόσωπο. Μπορεί να ξεκινά ξαφνικά, χωρίς προειδοποίηση. Για παράδειγμα, ο ασθενής μπορεί να νιώθει αναστάτωση όταν ακούει τον πατέρα του να μασάει, αλλά όχι φίλους ή άλλους συγγενείς. Αυτό μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε παρεξηγήσεις στις σχέσεις.

Θεωρητικά μοντέλα

Έχουν προταθεί διαφορετικά θεωρητικά μοντέλα για να εξηγήσουν τη μισοφωνία, συμπεριλαμβανομένων νευροβιολογικών, μαθησιακών και ψυχοφυσιολογικών προσεγγίσεων. Κανένα μεμονωμένο μοντέλο δεν εξηγεί πλήρως όλες τις περιπτώσεις, γι’ αυτό και η κλινική αξιολόγηση πρέπει να παραμένει εξατομικευμένη και προσεκτική.

Διαχείριση της μισοφωνίας και πότε χρειάζεται επαγγελματική αξιολόγηση

Αν και η μισοφωνία δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως ως ξεχωριστή διάγνωση στα κύρια διαγνωστικά συστήματα, πολλοί άνθρωποι περιγράφουν πραγματική και σημαντική επιβάρυνση στην καθημερινότητά τους. Η αλήθεια είναι πως ο σημερινός κόσμος είναι γεμάτος ήχους και ένα άτομο που βασανίζεται από μισοφωνία συχνά αναζητά στρατηγικές διαχείρισης, όπως να φορά ακουστικά και να ακούει μουσική, να χρησιμοποιεί ωτοασπίδες, να απομακρύνεται από έναν χώρο όταν δυσφορεί ή να προσπαθεί να οργανώνει το περιβάλλον του. Οι στρατηγικές αυτές μπορεί να προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση, αλλά όταν η αποφυγή γίνεται ο βασικός τρόπος αντιμετώπισης, καλό είναι να ζητείται επαγγελματική αξιολόγηση.

Πιθανές προσεγγίσεις που μπορούν να συζητηθούν με επαγγελματία υγείας περιλαμβάνουν:

• Η  ψυχοθεραπεία είναι από τις πιο μελετημένες προσεγγίσεις μέχρι σήμερα, με ενθαρρυντικά αλλά ακόμη περιορισμένα ερευνητικά δεδομένα.² Jager, I., et al. (2021). Cognitive behavioral therapy for misophonia: A randomized clinical trial.Depression and Anxiety. Στόχος της ψυχοθεραπείας είναι να βοηθήσει το άτομο να κατανοήσει τα ερεθίσματα, να μειώσει τη λειτουργική επιβάρυνση και να αναπτύξει πιο ασφαλείς στρατηγικές διαχείρισης.³ American Psychiatric Association. Misophonia: When Certain Sounds Trigger Emotional Distress.
• Η θεραπεία επανεκπαίδευσης εμβοών (TRT) έχει χρησιμοποιηθεί σε ορισμένα πλαίσια για δυσανεξία σε ήχους, αλλά τα διαθέσιμα δεδομένα ειδικά για τη μισοφωνία παραμένουν περιορισμένα και δεν επιτρέπουν ασφαλή συμπεράσματα για προβλέψιμη αποτελεσματικότητα ή συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ανταπόκρισης.
• Δεν υπάρχει σήμερα καθιερωμένη φαρμακευτική αγωγή ειδικά εγκεκριμένη για τη μισοφωνία. Οποιαδήποτε φαρμακευτική παρέμβαση εξετάζεται μόνο μετά από εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση, καθώς τα διαθέσιμα δεδομένα είναι περιορισμένα και σε ορισμένες περιπτώσεις προέρχονται από μεμονωμένες αναφορές περιστατικών.
• Τεχνικές ενσυνειδητότητας, χαλάρωσης και ρύθμισης του στρες μπορεί να βοηθούν ορισμένους ανθρώπους ως συμπληρωματικά εργαλεία, κυρίως για τη διαχείριση της έντασης και της δυσφορίας, χωρίς να αποτελούν ειδική θεραπεία της μισοφωνίας.
• Η βιοανάδραση ή νευροανάδραση έχει προταθεί σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά τα διαθέσιμα ερευνητικά δεδομένα για ειδική αποτελεσματικότητα στη μισοφωνία παραμένουν ανεπαρκή.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Swedo, S. E., et al. (2022). Consensus definition of misophonia: A Delphi study.Frontiers in Neuroscience. [link]
2. ↸2.Jager, I., et al. (2021). Cognitive behavioral therapy for misophonia: A randomized clinical trial.Depression and Anxiety. [link]
3. ↸3.American Psychiatric Association. Misophonia: When Certain Sounds Trigger Emotional Distress. [link]