Σεξουαλική αγωγή – διαπαιδαγώγηση

Σεξουαλική αγωγή - διαπαιδαγώγηση

Η συζήτηση για το σεξ με τα παιδιά προκαλεί πονοκέφαλο σε πολλούς γονείς. Βέβαια, η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση είναι πολύ σημαντική και πρέπει όλοι οι γονείς να κάνουν συζητήσεις με τα παιδιά τους. Φυσικά, η σεξουαλική αγωγή δεν αφορά τη συζήτηση μόνο για το σεξ, αλλά περιλαμβάνει κουβέντες για την εφηβεία, την εμμηναρχή, το άγγιγμα, το σεβασμό προς το αντίθετο φύλο, την ταυτότητα φύλου, και τις υγιείς και ασφαλείς σεξουαλικές πρακτικές.

Τι είναι η σεξουαλική αγωγή;

Η σεξουαλική αγωγή είναι μια διαδικασία εκπαίδευσης των παιδιών και των εφήβων για την ανθρώπινη σεξουαλικότητα. Περιλαμβάνει σωματικές, συναισθηματικές και κοινωνικές πτυχές. Στόχος της είναι να προσφέρει ακριβείς πληροφορίες, αξίες και δεξιότητες ώστε να μπορούν τα παιδιά στο μέλλον να πάρουν σωστές αποφάσεις για τις σχέσεις τους, τη σεξουαλική συμπεριφορά και την αναπαραγωγική τους υγεία.³ Starrs et al. (2018). Accelerate progress—sexual and reproductive health and rights for all: report of the Guttmacher–Lancet Commission. The Lancet, 391(10140), 2642-2692. ⁴ Comprehensive sexuality education (World Health Organization).

Το περιεχόμενο και η προσέγγιση της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης μπορεί να ποικίλει ανάλογα με τις πολιτισμικές, κοινωνικές και θρησκευτικές πεποιθήσεις, αλλά τυπικά καλύπτει θέματα όπως η εμμηναρχή, η εφηβεία, η ανατομία, η αντισύλληψη, τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (AIDS, κονδυλώματα, κα) και οι υγιείς σχέσεις. Ο στόχος της σεξουαλικής αγωγής είναι να βοηθήσει τους νέους ανθρώπους να έχουν υγιείς στάσεις και συμπεριφορές προς την σεξουαλικότητα.² Rosemary Claire Roden et al. (2020). Sexual health education for adolescents and young adults with intellectual and developmental disabilities. The Lancet Child & Adolescent Health.

Σημασία της σεξουαλικής αγωγής

Τα παιδιά και οι έφηβοι είναι περίεργοι και έχουν πολλά ερωτηματικά για τις σχέσεις. Προσπαθούν να συλλέξουν πληροφορίες από διαφορετικές πηγές που μπορεί να μην είναι αξιόπιστες. Αυτό σημαίνει ότι εκτίθενται σε πολλές πληροφορίες που δεν είναι αξιόπιστες και δημιουργούν λανθασμένες αντιλήψεις για το σεξ. Η πρώιμη έκθεση στις λάθος πληροφορίες μπορεί να οδηγεί σε φοβίες, ενοχές και σε ανθυγιεινές πρακτικές στο σεξ. Όλα αυτά επηρεάζουν τις σχέσεις όσο μεγαλώνουν.

Όταν όμως τα παιδιά έχουν την κατάλληλη ενημέρωση και πληροφόρηση τότε δεν ψάχνουν να μάθουν πράγματα από το διαδίκτυο και τις λάθος πηγές. Είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζουν τις ορμονικές και σωματικές αλλαγές που κάνουν την εμφάνισή τους στην έναρξη της εφηβείας.

Ο ρόλος γονιών στη σεξουαλική αγωγή

Οι γονείς παίζουν καθοριστικό ρόλο στη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση των παιδιών και των εφήβων. Μπορούν να δίνουν ακριβείς πληροφορίες και να δημιουργούν ένα υποστηρικτικό περιβάλλον ώστε να μιλούν ανοιχτά με τα παιδιά τους για το σεξ και τις σχέσεις.¹ Widman et al. (2019). Assessment of Parent-Based Interventions for Adolescent Sexual Health: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Pediatrics, 173(9), 866-877.

Επίσης, είναι εξίσου σημαντικό οι γονείς να ακούνε τις ερωτήσεις και τις ανησυχίες των παιδιών, να συζητούν τις λανθασμένες αντιλήψεις. Και φυσικά, να δίνουν έμφαση στις σωστές αποφάσεις. Τα παιδιά και οι έφηβοι μπορεί να περνούν μια φάση στρες, ανησυχίας και κατάθλιψης εξαιτίας των ορμονικών αλλαγών, και να δυσκολεύονται να ανακαλύψουν τη σεξουαλικότητά τους, αυτό μπορεί να δημιουργεί θέματα στη συμπεριφορά.

Κάποια παιδιά μπορεί να βιώνουν κρίσεις πανικού ή κρίσεις άγχους χωρίς λόγο, να έχουν κακή διάθεση ή να πεισμώνουν. Φυσικά, η υποστήριξη, η υπομονή και η συμπόνια των γονιών είναι πολύ σημαντική αυτές τις στιγμές. Μόνο έτσι τα παιδιά θα νιώθουν άνετα να μιλούν για τα συναισθήματά τους και να ηρεμούν. Το σπίτι πρέπει να είναι ένα υποστηρικτικό περιβάλλον για την συζήτηση ευαίσθητων θεμάτων.

Πως μπορούν να μιλήσουν οι γονείς για τη σεξουαλική αγωγή

Η σεξουαλική αγωγή πρέπει να είναι κατάλληλη για την ηλικία των παιδιών. Οι γονείς μπορούν να κάνουν τα εξής:

• Να ξεκινούν νωρίς την ενημέρωση: τα παιδιά στην ηλικία των 4 ετών καλό είναι να αρχίζουν να μαθαίνουν το σώμα τους, ενώ στην εφηβεία μπορούν να μάθουν πιο βαθιές πληροφορίες.
• Να χρησιμοποιούν σωστά την ορολογία: να χρησιμοποιούν τους κατάλληλους όρους για τα γεννητικά όργανα και τις σεξουαλικές πράξεις. Έτσι, ένα παιδί και ένας έφηβος μπορεί να κατανοεί καλύτερα τα πράγματα.
• Να ενθαρρύνουν τις ερωτήσεις: τα παιδιά έχουν πολλές αμφιβολίες και κάνουν πολλές ερωτήσεις. Οι γονείς πρέπει να απαντούν ειλικρινά στις ερωτήσεις των παιδιών και να δίνουν επιπλέον πληροφορίες. Αυτό δημιουργεί ένα ανοιχτό και άνετο περιβάλλον για συζήτηση.
• Να μιλούν για τις σωματικές και συναισθηματικές πτυχές: οι γονείς καλό είναι να μιλούν όχι μόνο για τις βιολογικές πτυχές του σεξ αλλά και για τις συναισθηματικές και κοινωνικές πτυχές, όπως η συναίνεση, οι υγιείς σχέσεις και η επικοινωνία.
• Να κάνουν συζητήσεις για η σημασία του ασφαλούς σεξ: οι γονείς πρέπει να κάνουν συζητήσεις με τα έφηβα παιδιά τους για την αντισύλληψη, τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα και τη σημασία της προφύλαξής τους. Τα παιδιά πρέπει να γνωρίζουν για τις ορμονικές αλλαγές.

Τα ΠΩΣ και τα ΓΙΑΤΙ του σεξ

Από την επαγγελματική μου εμπειρία, θεωρώ ότι οι γονείς είναι καλύτεροι στο να μιλούν για τα ΠΩΣ του σεξ. Μέσα από την κλινική μου πρακτική, έχω παρατηρήσει πως συχνά η αμηχανία των γονέων πηγάζει από δικά τους άλυτα ταμπού, παρά από την έλλειψη πληροφοριών.Είναι πολύ πιο δύσκολο να μιλούν για τα ΓΙΑΤΙ του σεξ. Τα ΓΙΑΤΙ του σεξ είναι ένα σύνολο προσωπικών αξιών που βασίζονται στην εμπειρία, τον πολιτισμό και την οικογένεια.

Για να το βάλουμε αυτό σε ένα πλαίσιο, η σεξουαλική αγωγή εξηγεί πως μπορεί να γίνει η σεξουαλική επαφή και πως είναι το σώμα. Δεν εξηγεί γιατί όλα αυτά τα πράγματα είναι σημαντικά. Τις απαντήσεις στα ΓΙΑΤΙ πρέπει να τις δίνουν οι γονείς. Ως γονείς, διδάσκουμε πράγματα στα παιδιά μας για την πίστη, το ήθος και τις αρχές, σύμφωνα με το δικό μας κώδικα αξιών. Παραδείγματα προσωπικών σεξουαλικών αξιών περιλαμβάνουν τον αυνανισμό, το σεξ εκτός γάμου, και την πορνογραφία. Είτε κάποιος έχει ή όχι αυτές τις συμπεριφορές, έχει σχέση με τις αξίες του.

Με ποιο τρόπο όμως συμβαίνει η διαμόρφωση αυτών των αξιών και πώς επικοινωνείτε αυτές τις αξίες με τα παιδιά σας;

Κάθε γονιός πρέπει να γνωρίζει τις σεξουαλικές του αξίες και να ζυγίζει τα υπέρ και τα κατά κάθε αξίας. Τα παιδιά, όπως οι ενήλικες, αναπτύσσουν τις δικές τους σεξουαλικές αξίες και αυτή η διαδικασία μπορεί να συμβεί με ή χωρίς τους γονείς. Η επίγνωση των αξιών δίνει στους γονείς τη δυνατότητα να δίνουν απαντήσεις στις ερωτήσεις των παιδιών ειλικρινά.

Ο ρόλος των δασκάλων στη σεξουαλική αγωγή

Οι δάσκαλοι παίζουν σημαντικό ρόλο στην σεξουαλική αγωγή στο σχολείο. Είναι υπεύθυνοι να δημιουργούν ένα ασφαλές περιβάλλον, στο οποίο οι μαθητές μπορούν να κάνουν ερωτήσεις, να μάθουν πράγματα για το σώμα τους και τις σχέσεις, και να κατανοήσουν τη σημασία της σεξουαλικής υγείας.

Οι δάσκαλοι επίσης φροντίζουν οι μαθητές να λαμβάνουν ακριβείς πληροφορίες για την ανθρώπινη σεξουαλικότητα, τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, τις υγιείς σχέσεις και τη συναίνεση. Με αυτό τον τρόπο, οι δάσκαλοι βοηθούν τους μαθητές να πάρουν σωστές αποφάσεις για την σεξουαλική τους υγεία και τις σχέσεις, ώστε να περιοριστεί η πιθανότητα για ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες. Παίζουν σημαντικό ρόλο στην κατάρριψη μύθων σχετικά με το σεξ.

Ο ρόλος ενός ψυχοθεραπευτή στη σεξουαλική αγωγή

Ως ειδικός ψυχικής υγείας, συχνά διαπιστώνω στο γραφείο μου ότι οι έφηβοι αποζητούν την αντικειμενική και απαλλαγμένη από κριτική  ματιά ενός επαγγελματία.

Η ουσία του θέματος είναι πως οι γονείς μπορούν να κάνουν συζητήσεις για αυτά τα ευαίσθητα θέματα με τα παιδιά. Ένας ψυχοθεραπευτής κάνει πιο εύκολα τα πράγματα. Ο ρόλος του ψυχοθεραπευτή είναι να παρέχει ακριβείς πληροφορίες για την σεξουαλική υγεία και τις σχέσεις, ενώ παράλληλα αναλύει τις ψυχολογικές και συναισθηματικές πτυχές αυτών των θεμάτων. Αυτό βοηθά τα παιδιά να κατανοούν τις δικές τους σεξουαλικές επιθυμίες και την ταυτότητά τους. Φυσικά, ένας ψυχοθεραπευτής μπορεί να απαντήσει στις ερωτήσεις και στις ανησυχίες των παιδιών.

Ένας ψυχοθεραπευτής βοηθά τα παιδιά να διαχειρίζονται το άγχος, την ανησυχία και τις συναισθηματικές διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια των ορμονικών αλλαγών. Μέσω της καθοδήγησης και της αποδοχής, τα παιδιά μαθαίνουν θετικούς τρόπους διαχείρισης.

Η διερεύνηση της σεξουαλικής ταυτότητας και του προσανατολισμού αποτελεί μέρος της ανάπτυξης. Συχνά η διαδικασία αυτή μπορεί να συνοδεύεται από στρες και δυσκολίες επικοινωνίας με τους γονείς. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο ψυχοθεραπευτής μπορεί να προσφέρει μεγάλη βοήθεια.

Επιπτώσεις της έλλειψης σεξουαλικής αγωγής

Μια αναφορά της UNESCO δείχνει ότι η σεξουαλική αγωγή υπάρχει μόνο στο 20% των χωρών και μόνο το 39% έχουν πολιτικές για αυτή. Στην πραγματικότητα, στην Ινδία, το σεξ είναι θέμα ταμπού που μερικές από τις πολιτείες, συμπεριλαμβανομένων των Μαχαράστρα, Γκουτζαράτ και Καρνατάκα, μεταξύ άλλων, έχουν απαγορεύσει την σεξουαλική αγωγή. Περισσότερες συζητήσεις είναι ανάγκη να γίνουν ώστε να σπάσουν τα ταμπού γύρω από το σεξ.

Αν ένα παιδί δεν μάθει από τους γονείς του για το σεξ, από πού θα μάθει; Η απάντηση είναι ότι θα μάθει από τα social media και τους συμμαθητές του.

Η περιέργεια αυξάνεται όσο τα παιδιά μεγαλώνουν. Τα παιδιά στις ήμερες μας έχουν social media, και λαμβάνουν μεγάλο όγκο πληροφοριών από το διαδίκτυο. Όμως, τα παιδιά δεν έχουν την κριτική ικανότητα να αναγνωρίσουν τι είναι σωστό. Επίσης, πολλά παιδιά βλέπουν τις τέλειες εικόνες στα social media, συγκρίνουν τον εαυτό τους και αυτό μπορεί να οδηγεί σε πολλά θέματα σχετικά με την εικόνα του εαυτού.

Πολλά παιδιά επίσης κάνουν διαδικτυακά ραντεβού, και τελικά κάνουν πράξεις όπως το διαδικτυακό σεξ, το οποίο κρύβει πολλούς κινδύνους. Η σεξουαλική αγωγή και η ενημέρωση των παιδιών είναι πολύ σημαντική, ώστε να διαφυλάσσουν τον εαυτό τους, την ψυχική και την σωματική τους υγεία. Όταν οι γονείς δεν κάνουν συζητήσεις για το σεξ με τα παιδιά τους αυτό δημιουργεί φραγμούς στη σχέση τους. Έτσι, τα παιδιά δεν μιλούν στους γονείς όταν αντιμετωπίζουν θέματα.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Widman et al. (2019). Assessment of Parent-Based Interventions for Adolescent Sexual Health: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Pediatrics, 173(9), 866-877. [link]
2. ↸2.Rosemary Claire Roden et al. (2020). Sexual health education for adolescents and young adults with intellectual and developmental disabilities. The Lancet Child & Adolescent Health. [link]
3. ↸3.Starrs et al. (2018). Accelerate progress—sexual and reproductive health and rights for all: report of the Guttmacher–Lancet Commission. The Lancet, 391(10140), 2642-2692. [link]
4. ↸4.Comprehensive sexuality education (World Health Organization). [link]