Τα άτομα με διπολική διαταραχή είναι πανέξυπνα;

Τα άτομα με διπολική διαταραχή είναι πανέξυπνα; Μύθοι και Πραγματικότητα

Στο ευρύ κοινό επικρατεί η αντίληψη ότι η διπολική διαταραχή είναι το "τίμημα της ιδιοφυΐας", συνδέοντας τη νόσο με διάσημους καλλιτέχνες και επιστήμονες. Ωστόσο, όταν εξετάζουμε το ερώτημα "τα άτομα με διπολική διαταραχή είναι πανέξυπνα;", η επιστημονική απάντηση είναι πιο σύνθετη από ένα απλό "ναι" ή "όχι".

Η ιστορική σύνδεση της νόσου με την ιδιοφυΐα βασίζεται συχνά σε αναδρομικές βιογραφικές μελέτες προσωπικοτήτων όπως ο Vincent van Gogh ή η Virginia Woolf. Η αλήθεια είναι πως η κοινή γνώμη εστιάζει σε μια ελάχιστη μειοψηφία ασθενών που διέπρεψαν, αγνοώντας την πλειοψηφία των ασθενών που βιώνουν μια σοβαρή επαγγελματική και κοινωνική δυσλειτουργία. Οι μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες, που εξετάζουν τον γενικό πληθυσμό και όχι επιλεγμένα ιστορικά πρόσωπα, αποκαλύπτουν μια πολύ πιο σύνθετη και λιγότερο ρομαντική πραγματικότητα.

Η σχέση IQ και Διπολικής Διαταραχής

Ο δείκτης IQ δεν συνδέεται άμεσα με την εμφάνιση της νόσου με τον τρόπο που πιστεύει ο κόσμος, δηλαδή δεν υπάρχει απόλυτη συσχέτιση.

Η σχέση αυτή φαίνεται να είναι σύνθετη και μη γραμμική. Έρευνες έχουν δείξει ότι ενώ η χαμηλή νοημοσύνη αυξάνει γενικά τον κίνδυνο,² Zammit, S., et al. (2004). A Longitudinal Study of Premorbid IQ Score and Risk of Developing Schizophrenia,Bipolar Disorder, Severe Depression, and Other Nonaffective Psychoses. Archives of General Psychiatry, 61(4), 354. η εξαιρετικά υψηλή νοημοσύνη (ιδίως η λεκτική και τεχνική ικανότητα στην εφηβεία) συνδέεται επίσης με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διπολικής διαταραχής.¹ Gale, C. R., et al. (2012). Is bipolar disorder more common in highly intelligent people? A cohort study of a million men. Molecular Psychiatry, 18(2), 190–194. Αυτό το φαινόμενο πιθανώς οφείλεται σε κοινούς γενετικούς παράγοντες που ρυθμίζουν τη διεγερσιμότητα του εγκεφάλου.

Η Κλινική Διαφορά: Διπολική Ι και ΙΙ

Η διπολική διαταραχή δεν είναι μια ενιαία κλινική οντότητα.

Η Διπολική Ι χαρακτηρίζεται από πλήρη μανιακά επεισόδια που συχνά περιλαμβάνουν ψυχωτικά στοιχεία και απαιτούν νοσηλεία, οδηγώντας μακροπρόθεσμα σε μεγαλύτερη λειτουργική και γνωστική έκπτωση.⁵ Yatham, L. N., et al. (2018). Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) and International Society for Bipolar Disorders (ISBD) 2018 guidelines for the management of patients with bipolar disorder. Bipolar Disorders, 20(2), 97–170.

Αντίθετα, η Διπολική ΙΙ χαρακτηρίζεται από υπομανία—μια ηπιότερη μορφή διέγερσης που δεν προκαλεί σημαντική λειτουργική έκπτωση. Ερευνητικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι η συσχέτιση με την "υψηλή δημιουργικότητα" αφορά κυρίως άτομα με υπομανιακά χαρακτηριστικά (Διπολική ΙΙ) ή κυκλοθυμική ιδιοσυγκρασία, καθώς η πλήρης μανία είναι αποδιοργανωτική και καταστροφική για την παραγωγική διαδικασία.

Η ψευδής εικόνα της μανιακής φάσης

Συχνά, η εντύπωση της "υπερ-ευφυΐας" προέρχεται από τη συμπτωματολογία της νόσου. Στη φάση της μανίας, όπου υπάρχει:

• Ιδεόρροια (καταιγισμός σκέψεων)
• Αυξημένη ενέργεια
• Υπερδραστηριότητα και γρήγορος λόγος

ο ασθενής μπορεί να φαίνεται ιδιαίτερα ευφυής, ετοιμόλογος ή δημιουργικός. Αυτό όμως είναι μια ψυχοπαθολογική κατάσταση υπερδιέγερσης και όχι αποτέλεσμα ενός πραγματικά υψηλού IQ.

Δημιουργικότητα vs Ευφυΐα

Είναι σημαντικό να διαχωρίσουμε την ευφυΐα από τη δημιουργικότητα. Μελέτες έχουν δείξει ότι συγγενείς ατόμων με διπολική διαταραχή (και μερικές φορές οι ίδιοι οι ασθενείς σε υπομανιακές φάσεις) παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα δημιουργικότητας, αλλά αυτό δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε υψηλότερο IQ στα τεστ νοημοσύνης.

Μύθος: "Η Θεραπεία σκοτώνει τη Δημιουργικότητα"

Πολλοί ασθενείς φοβούνται ότι η φαρμακευτική αγωγή (όπως τα σταθεροποιητικά) θα "ισοπεδώσει" το δημιουργικό τους πνεύμα. Αυτό είναι ένας επικίνδυνος μύθος. Ενώ η μανία μπορεί να γεννήσει πολλές ιδέες, η αποδιοργάνωση που προκαλεί συνήθως εμποδίζει την ολοκλήρωσή τους. Η σωστή θεραπεία δεν εξαλείφει το ταλέντο, αλλά προσφέρει τη σταθερότητα που απαιτείται για να υλοποιηθούν οι ιδέες αυτές με συνέπεια.

Ο κίνδυνος της γνωσιακής έκπτωσης

Αντίθετα με τον μύθο της "ανώτερης νοημοσύνης", η ψυχιατρική πραγματικότητα είναι συχνά διαφορετική. Σε ένα ποσοστό περίπου 30-40% των ασθενών, μακροπρόθεσμα παρατηρείται μερική έκπτωση των γνωσιακών ικανοτήτων (μνήμη, προσοχή, εκτελεστικές λειτουργίες), ιδιαίτερα αν η νόσος δεν αντιμετωπιστεί φαρμακευτικά εγκαίρως,³ Burdick, K. E., et al. (2014). Empirical evidence for discrete neurocognitive subgroups in bipolar disorder: clinical implications. Psychological Medicine, 44(14), 3083–3096. γεγονός που καθιστά την αξιολόγηση της μνήμης επιβεβλημένη σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες.⁴ National Institute for Health and Care Excellence (NICE). (2014, Updated 2023). Bipolar disorder: assessment and management (Clinical guideline [CG185]) [Section 1.2 Assessment]

Τα άτομα με διπολική διαταραχή δεν είναι εξ'ορισμού "πανέξυπνα". Η νόσος προσβάλλει άτομα όλου του φάσματος νοημοσύνης. Η ρομαντικοποίηση της ασθένειας ως σημάδι ευφυΐας μπορεί να είναι επικίνδυνη, καθώς αποτρέπει την αναζήτηση θεραπείας για τα σοβαρά γνωστικά ελλείμματα που μπορεί να προκαλέσει.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Gale, C. R., et al. (2012). Is bipolar disorder more common in highly intelligent people? A cohort study of a million men. Molecular Psychiatry, 18(2), 190–194. [High IQ Bipolar Risk Cohort]
2. ↸2.Zammit, S., et al. (2004). A Longitudinal Study of Premorbid IQ Score and Risk of Developing Schizophrenia,Bipolar Disorder, Severe Depression, and Other Nonaffective Psychoses. Archives of General Psychiatry, 61(4), 354. [IQ and Bipolar Disorder]
3. ↸3.Burdick, K. E., et al. (2014). Empirical evidence for discrete neurocognitive subgroups in bipolar disorder: clinical implications. Psychological Medicine, 44(14), 3083–3096. [Neurocognitive subgroups in BD]
4. ↸4.National Institute for Health and Care Excellence (NICE). (2014, Updated 2023). Bipolar disorder: assessment and management (Clinical guideline [CG185]) [Section 1.2 Assessment] [NICE Cognitive Assessment Guidelines]
5. ↸5.Yatham, L. N., et al. (2018). Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) and International Society for Bipolar Disorders (ISBD) 2018 guidelines for the management of patients with bipolar disorder. Bipolar Disorders, 20(2), 97–170. [CANMAT/ISBD Clinical Management Standards]