Αθηρωματικός Δείκτης

Ο αθηρωματικός δείκτης υπολογίζεται από την απλή μαθηματική διαίρεση της ολικής χοληστερόλης με την "καλή" (HDL) χοληστερόλη. Αποτελεί ένα δείκτη κινδύνου για αθηρωμάτωση.

Ο μαθηματικός τύπος υπολογισμού είναι: Ολική Χοληστερόλη ÷ HDL = Αθηρωματικός Δείκτης.

Δύο άνθρωποι με την ίδια ολική χοληστερόλη μπορεί να έχουν διαφορετικό αθηρωματικό δείκτη. Ο αθηρωματικός δείκτης υποδεικνύει τον κίνδυνο για νοσήματα του καρδιαγγειακού. Καλό είναι ο αθηρωματικός δείκτης να είναι κάτω από 5, με την ιδανική αναλογία να είναι 3.5 για μειωμένες πιθανότητες εμφάνισης αρτηριοσκλήρυνσης.

Για παράδειμα, αν η ολική σας χοληστερόλη είναι 200 και η HDL χοληστερόλη είναι 60, ο αθηρωματικός δείκτης είναι 3.3. Ωστόσο, αν η HDL χοληστερόλη είναι 35, τότε ο αθηρωματικός δείκτης είναι 5.7. Αυτή η τιμή υποδηλώνει υψηλό κίνδυνο. Είναι σημαντικό να θυμάστε ότι και οι δύο τιμές (Ολική και HDL) πρέπει να μετρώνται στην ίδια μονάδα (συνήθως mg/dL) για να είναι σωστός και αξιόπιστος ο υπολογισμός

Αθηρωματικός δείκτης - φυσιολογικές τιμές

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες, οι φυσιολογικές τιμές του αθηρωματικού δείκτη (Ολική Χοληστερόλη προς HDL) βοηθούν στην άμεση εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Οι πιο πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC) και της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης (EAS) του 2025 τονίζουν τη σημασία των λόγων χοληστερόλης στην πρόβλεψη του καρδιαγγειακού κινδύνου και συνιστούν συνδυαστική αξιολόγηση με την LDL για εξατομικευμένη προσέγγιση της θεραπείας.³

Τα γενικά εργαστηριακά όρια έχουν ως εξής:

Τιμή	Κατηγορία	Ερμηνεία αθηρωματικού δείκτη
< 3,5	Χαμηλός δείκτης	Υποδεικνύει ελάχιστο καρδιαγγειακό κίνδυνο.
3,5 – 5,0	Μέτριος κίνδυνος	Απαιτείται προσοχή, βελτίωση διατροφής και άσκηση.
> 5,0	Υψηλός κίνδυνος	Ισχυρή ένδειξη αυξημένης πιθανότητας για αθηροσκλήρωση.

Στις γυναίκες, λόγω της φυσιολογικά υψηλότερης HDL, τα όρια είναι συχνά αυστηρότερα.

Για την ασφαλή ερμηνεία των εξετάσεων σας, ο ιατρός θα συνεκτιμήσει την LDL χοληστερόλη και άλλους παράγοντες.

Τι σημαίνει ένας «χαμηλός» αθηρωματικός δείκτης;

Ένας χαμηλός αθηρωματικός δείκτης (ιδανικά κάτω από 3,5) θεωρείται ένα εξαιρετικά ευνοϊκό εύρημα. Υποδηλώνει ότι ο ασθενής έχει χαμηλή ολική χοληστερόλη, υψηλή προστατευτική HDL, ή και τα δύο, γεγονός που συνδέεται με αισθητά μειωμένο κίνδυνο αθηροσκλήρωσης. Ωστόσο, στην καρδιολογία ένας «καλός» δείκτης δεν μεταφράζεται ποτέ σε απόλυτα μηδενικό κίνδυνο.

Ένα άτομο με τέλειο αθηρωματικό δείκτη μπορεί να εξακολουθεί να κινδυνεύει από έμφραγμα ή εγκεφαλικό εάν είναι βαρύς καπνιστής, έχει αρρύθμιστη αρτηριακή πίεση, έντονο κληρονομικό ιστορικό ή πολύ υψηλά επίπεδα εξειδικευμένων δεικτών, όπως η λιποπρωτεΐνη-a Lp(a). Γι’ αυτό, τα εργαστηριακά αποτελέσματα πρέπει πάντα να αξιολογούνται κλινικά και συνολικά από τον θεράποντα ιατρό.

Ο ρόλος της HDL και της VLDL

Για να κατανοήσουμε τον αθηρωματικό δείκτη, πρέπει να δούμε τι ακριβώς περιλαμβάνει η "ολική χοληστερόλη". Αποτελείται από την LDL («κακή»), την HDL («καλή») και τη VLDL (λιποπρωτεΐνη πολύ χαμηλής πυκνότητας, που σχετίζεται με τα τριγλυκερίδια).

Η HDL λειτουργεί προστατευτικά, καθώς απομακρύνει την περίσσεια χοληστερόλης από τα τοιχώματα των αρτηριών και τη μεταφέρει στο ήπαρ (συκώτι) για να αποβληθεί ή να επαναχρησιμοποιηθεί. Η λειτουργική ικανότητα της HDL να απομακρύνει τη χοληστερόλη (efflux capacity) είναι ισχυρότερος προγνωστικός δείκτης από τα επίπεδα HDL μόνα τους.² Όταν η HDL είναι υψηλή, ο παρονομαστής της διαίρεσης μεγαλώνει, μειώνοντας έτσι τον αθηρωματικό δείκτη.

Αντίθετα, αν αυξηθούν η LDL και η VLDL, αυξάνεται η συνολική χοληστερόλη, οδηγώντας σε υψηλότερο δείκτη και αυξημένο κίνδυνο συσσώρευσης αθηρωματικής πλάκας στα αγγεία.

Άλλοι σημαντικοί αθηρωματικοί δείκτες

Εκτός από τον κλασικό λόγο Ολικής Χοληστερόλης προς HDL, υπάρχουν και άλλοι σημαντικοί δείκτες που υπολογίζονται από τον λιπιδαιμικό έλεγχο:

Λόγος LDL προς HDL: Αποτελεί έναν εξαιρετικά ακριβή προγνωστικό δείκτη. Η ιδανική τιμή είναι κάτω από 3, ενώ υψηλότερες τιμές συνδέονται στενά με τη δημιουργία αθηρωματικής πλάκας.
Λόγος Τριγλυκεριδίων προς HDL: Ο δείκτης αυτός αξιολογεί την αντίσταση στην ινσουλίνη και τον μεταβολικό κίνδυνο. Ιδανικά, θα πρέπει να είναι μικρότερος από 2.

Ο θεράπων ιατρός αξιολογεί συνδυαστικά αυτούς τους δείκτες για να διαμορφώσει μια εξατομικευμένη εικόνα του καρδιαγγειακού σας κινδύνου.

Τι είναι η αθηροσκλήρωση;

Η αρτηριοσκλήρυνση παρατηρείται όταν τα αιμοφόρα αγγεία που μεταφέρουν οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά από την καρδιά στο υπόλοιπο σώμα (αρτηρίες) χάνουν την ελαστικότητά τους και γίνονται άκαμπτα, περιορίζοντας τη ροή του αίματος στα όργανα και στους ιστούς. Οι υγιείς αρτηρίες είναι ευέλικτες και ελαστικές, αλλά με την πάροδο του χρόνου τα τοιχώματα των αρτηριών σκληραίνουν, και αυτή η κατάσταση αποκαλείται αρτηριοσκλήρυνση.

Η αθηροσκλήρωση είναι ένας ειδικός τύπος αρτηριοσκλήρυνσης. Η αθηροσκλήρωση είναι η συσσώρευση λίπους, χοληστερόλης και άλλων ενώσεων του μεταβολισμού που συγκεντρώνονται στα τοιχώματα των αρτηριών. Από όλες αυτές τις ενώσεις σχηματίζονται οι αθηρωματικές πλάκες, οι οποίες οδηγούν στη στένωση των αρτηριών, μπλοκάροντας τη ροή του αίματος. Αυτές οι πλάκες μπορεί να σπάσουν και να οδηγήσουν στο σχηματισμό θρόμβου. Με τον αναφερόμαστε στις βλάβες μεγάλων αρτηριών ή μεσαίου μεγέθους αρτηριών από την ύπαρξη LDL χοληστερόλης στα τοιχώματά τους.

Αν και η αθηροσκλήρωση συχνά θεωρείται νόσημα του καρδιαγγειακού, μπορεί να επηρεάσει τις αρτηρίες σε όλο το σώμα. Η αθηροσκλήρωση μπορεί να αντιμετωπιστεί με την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή και αλλαγές στον τρόπο ζωής (όπως, την αεροβική άσκηση, την μείωση κατανάλωσης κορεσμένων λιπαρών και την κατανάλωση μονοακόρεστων και πολυακόρεστων λιπαρών οξέων).

Συμπτώματα υψηλού αθηρωματικού δείκτη

Ένας αυξημένος αθηρωματικός δείκτης, όπως και η υψηλή χοληστερόλη, δεν προκαλεί κανένα απολύτως σύμπτωμα. Πρόκειται για έναν «σιωπηλό» παράγοντα κινδύνου, ο οποίος ανακαλύπτεται συνήθως μέσω ενός προληπτικού ελέγχου αίματος.

Συμπτώματα εμφανίζονται μόνο όταν η αθηροσκλήρωση προχωρήσει σημαντικά και προκαλέσει στένωση των αρτηριών. Τότε, ενδέχεται να παρατηρηθεί πόνος στο στήθος, δύσπνοια, ή κράμπες στα πόδια κατά το περπάτημα. Για αυτό τον λόγο, ο τακτικός εργαστηριακός έλεγχος είναι επιβεβλημένος, ειδικά σε άτομα άνω των 40 ετών ή με οικογενειακό ιστορικό καρδιοπάθειας.

Αθηροσκλήρωση και νοσήματα

Όταν σχηματίζονται οι αθηρωματικές πλάκες στις αρτηρίες, μειώνεται η διάμετρος των αρτηριών και των αγγείων και προκαλούνται στενώσεις, με αποτέλεσμα η ροή του αίματος να μειώνεται ή να σταματάει εντελώς, και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε καταστάσεις όπως:

Εμφάνιση καρδιακών εμφραγμάτων ή ισχαιμικών εγκεφαλικών.
Στεφανιαία νόσο (πλάκες στις αρτηρίες της καρδιάς)
Στηθάγχη (πόνος στο στήθος από τη μειωμένη ροή του αίματος στην καρδιά)
Καρωτιδική νόσο (πλάκες στις καρωτιδικές αρτηρίες που τροφοδοτούν με αίμα τον εγκέφαλο)
Περιφερική αρτηριακή νόσο (πλάκες στις αρτηρίες των άκρων, ειδικά στα πόδια)
Χρόνια νεφρική νόσο

Αθηροσκλήρωση και χοληστερόλη

Τα επίπεδα της χοληστερόλης παίζουν κύριο ρόλο στην αθηροσκλήρωση. Είναι σημαντικό να κάνετε εργαστηριακές εξετάσεις και να ελέγχετε τα επίπεδα της χοληστερόλης:

την λιποπρωτεΐνη υψηλής πυκνότητας (HDL) ή καλή χοληστερόλη
την λιποπρωτεΐνη χαμηλής πυκνότητας (LDL) ή κακή χοληστερόλη
τα τριγλυκερίδια

Γιατί ο αθηρωματικός δείκτης είναι τόσο σημαντικός;

Ο συγκεκριμένος δείκτης είναι σημαντικός για την πρόβλεψη των νοσημάτων του καρδιαγγειακού και οι μελέτες έχουν δείξει ότι η αναλογία ολικής χοληστερόλης/HDL χοληστερόλης και LDL/HDL χοληστερόλης σχετίζεται με τα νοσήματα του καρδιαγγειακού και είναι πολύ ισχυροί δείκτες.

Η συγκέντρωση της LDL χοληστερόλης είναι ο κύριος δείκτης για τα νοσήματα του καρδιαγγειακού και ο κύριος στόχος της θεραπείας. Μεγάλες κλινικές μελέτες έχουν αποδείξει ότι η μείωση της LDL χοληστερόλης κάτω από τους παραδοσιακούς στόχους μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο καρδιαγγειακών συμβαμάτων. Ωστόσο, τα δεδομένα δείχνουν ότι η αναλογία ολικής χοληστερόλης/HDL χοληστερόλης και LDL/HDL χοληστερόλης έχουν ισχυρότερη προβλεπτική αξία από τις μεμονωμένες παραμέτρους.⁴

Πότε ζητείται ο έλεγχος του αθηρωματικού δείκτη;

Ο υπολογισμός του αθηρωματικού δείκτη δεν ζητείται ως αυτόνομη εξέταση, αλλά αξιολογείται πάντα στο πλαίσιο ενός πλήρους λιπιδαιμικού ελέγχου. Η συνδυαστική αξιολόγηση της χοληστερόλης, των φλεγμονωδών δεικτών και της λιποπρωτεΐνης(a) προβλέπει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο για περιόδους έως και 30 ετών.¹ Ο γιατρός σας θα τον ελέγξει κατά τον ετήσιο προληπτικό έλεγχο (check-up) ή εάν ανήκετε σε ομάδες υψηλού κινδύνου.

Συγκεκριμένα, κρίνεται απαραίτητος σε άτομα με υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη, παχυσαρκία (μεταβολικό σύνδρομο) ή θετικό οικογενειακό ιστορικό για πρώιμη καρδιαγγειακή νόσο.

Επίσης, χρησιμοποιείται πολύ συχνά για την παρακολούθηση της προόδου του ασθενούς μετά από αλλαγές στη διατροφή, απώλεια βάρους ή τη λήψη υπολιπιδαιμικής αγωγής (όπως οι στατίνες), ώστε να διαπιστωθεί εάν βελτιώνεται ουσιαστικά το καρδιομεταβολικό προφίλ.

Προετοιμασία και νηστεία πριν την εξέταση

Για τον ακριβή υπολογισμό του αθηρωματικού δείκτη, απαιτείται μια απλή εξέταση αίματος (λιπιδαιμικός έλεγχος). Αν και ορισμένες νεότερες κατευθυντήριες οδηγίες επιτρέπουν τη μέτρηση χωρίς αυστηρή νηστεία, η βέλτιστη πρακτική παραμένει η αποχή από το φαγητό για 8 έως 12 ώρες πριν την πρωινή αιμοληψία.

Αυτό διασφαλίζει τη σωστή μέτρηση των τριγλυκεριδίων, τα οποία επηρεάζουν τη VLDL και, κατ' επέκταση, την ολική χοληστερόλη. Επιτρέπεται μόνο η κατανάλωση νερού.

Παράλληλα, συστήνεται να αποφύγετε την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και την πολύ έντονη σωματική άσκηση το προηγούμενο 24ωρο, καθώς μπορούν να αλλοιώσουν παροδικά την εικόνα των λιπιδίων.

Τέλος, ενημερώστε πάντα τον γιατρό σας για τυχόν φάρμακα που λαμβάνετε.

Μείωση του αθηρωματικού δείκτη

Η βελτίωση του αθηρωματικού δείκτη απαιτεί ταυτόχρονη μείωση της «κακής» LDL και αύξηση της «καλής» HDL χοληστερόλης. Οι πιο αποτελεσματικές ιατρικές παρεμβάσεις περιλαμβάνουν:

Αλλαγές στη διατροφή: Αποφύγετε τα trans λιπαρά που βρίσκονται σε τηγανητά και επεξεργασμένα κρέατα. Αυξήστε τις φυτικές ίνες (όσπρια, λαχανικά) και τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα (από λιπαρά ψάρια, ελαιόλαδο).
Σωματική άσκηση: Η τακτική αερόβια άσκηση για τουλάχιστον 150 λεπτά την εβδομάδα είναι ο ισχυρότερος φυσικός τρόπος αύξησης της HDL.
Διακοπή καπνίσματος: Η απώλεια περιττών κιλών και η διακοπή του καπνίσματος βελτιώνουν άμεσα το λιπιδαιμικό προφίλ.

Συχνές ερωτήσεις (FAQ)

Είναι ο αθηρωματικός δείκτης πιο σημαντικός από τη LDL;

Η LDL χοληστερόλη παραμένει ο κύριος θεραπευτικός στόχος, επειδή η μείωσή της μειώνει τα καρδιαγγειακά συμβάματα. Στην πράξη, ο καρδιολόγος αξιολογεί συνδυαστικά LDL, αθηρωματικό δείκτη και άλλους δείκτες (LDL/HDL, Τριγλυκερίδια/HDL) για όσο το δυνατόν ακριβέστερη εκτίμηση του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου.

Κάθε πότε πρέπει να ελέγχω τον αθηρωματικό δείκτη;

Για τους υγιείς ενήλικες, ο προληπτικός έλεγχος της χοληστερόλης και του αθηρωματικού δείκτη συνιστάται τουλάχιστον κάθε πενταετία. Ωστόσο, για άτομα άνω των 40 ετών, καπνιστές, διαβητικούς ή όσους έχουν οικογενειακό ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου, ο πλήρης λιπιδαιμικός έλεγχος πρέπει να επαναλαμβάνεται αυστηρά σε ετήσια βάση από τον θεράποντα ιατρό.

Βιβλιογραφία

1.Ridker, P. M., et al. (2024). Inflammation, Cholesterol, Lipoprotein(a), and 30-Year Cardiovascular Outcomes in Women. New England Journal of Medicine, 391(22), 2087–2097. [Long-term Cardiovascular Risk Prediction]
2.Saleheen, D., et al. (2015). Association of HDL cholesterol efflux capacity with incident coronary heart disease events: a prospective case-control study. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 3(7), 507–513. [HDL Functional Capacity Matters]
3.European Society of Cardiology & European Atherosclerosis Society. (2025). ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: 2025 focused update. [ESC/EAS Guidelines Lipid Ratios]
4.Mach, F., et al. (2019). 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. European Heart Journal, 41(1), 111–188. [Lipid Ratios Superior Prediction]