Long covid σύνδρομο – Κορωνοϊος

Long covid σύνδρομο κορωνοϊού

Οι περισσότεροι άνθρωποι που έχουν νοσήσει με κορωνοϊό covid-19 αναρρώνουν πλήρως μέσα σε μερικές εβδομάδες. Αλλά μερικοί άνθρωποι, ακόμη και αυτοί που νοσούν με κάποια ήπια μορφή covid-19, συνεχίζουν να έχουν συμπτώματα μετά την αρχική ανάρρωση. Όμως τα συμπτώματα του covid-19 κάποιες φορές επιμένουν για μήνες. Ο κορωνοϊός σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσει βλάβη στους πνεύμονες, στην καρδιά και στον εγκέφαλο. Αυτοί οι άνθρωποι έχουν μετά-COVID-19-σύνδρομο (post-COVID-19 syndrome) ή long covid σύνδρομο. Γενικά σε αυτές τις περιπτώσεις τα συμπτώματα εμμένουν για περισσότερες από 12 εβδομάδες μετά την λοίμωξη με τον κορωνοϊό SARS-CoV-2.¹ Thaweethai, T., et al. (2023). Development of a definition of postacute sequelae of SARS-CoV-2 infection. Jama, 329(22), 1934-1946. ⁴ World Health Organization. (2021). A clinical case definition of post COVID-19 condition by a Delphi consensus.

Οι ηλικιωμένοι άνθρωποι και όσοι έχουν υποκείμενα προβλήματα υγείας είναι πιο πιθανό να έχουν συμπτώματα που εμμένουν, αλλά ακόμη και νέοι άνθρωποι, υγιείς μπορεί να μην αισθάνονται καλά για εβδομάδες μέχρι και μήνες μετά την αρχική λοίμωξη. Συχνά συμπτώματα που επιμένουν περιλαμβάνουν:

• Κόπωση
• Δύσπνοια ή δυσκολία στην αναπνοή
• Βήχα
• Πόνο στις αρθρώσεις
• Πόνο στο στήθος
• Προβλήματα στη μνήμη, στη συγκέντρωση ή στον ύπνο
• Μυϊκούς πόνους ή πονοκέφαλο
• Αίσθημα παλμών
• Απώλεια γεύσης ή όσφρησης
• Κατάθλιψη ή άγχος
• Μόνιμη θολούρα στο κεφάλι
• Πυρετός
• Ορθοστατική υπόταση
• Επιδείνωση των συμπτωμάτων μετά από σωματική ή πνευματική δραστηριότητα

Ποιοι είναι οι τρεις τύποι του long-covid συνδρόμου; 

Το σύνδρομο long covid μπορεί να χωριστεί σε τρεις κατηγορίες και περιλαμβάνει συμπτώματα που επιμένουν.

1. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν άνθρωποι που έχουν νοσήσει με covid-19 και δεν αναρρώνουν τελείως, έχουν συμπτώματα που επιμένουν λόγω της άμεσης βλάβης στα κύτταρα από τον κορωνοϊό.
2. Η δεύτερη κατηγορία του long covid συνδρόμου παρατηρείται όταν τα συμπτώματα ενός ατόμου σχετίζονται με την χρόνια νοσηλεία. Αυτό συμβαίνει όταν κάποιος είναι στο νοσοκομείο, στη μονάδα εντατική θεραπείας για εβδομάδες. Υπάρχει εγγενής μυϊκή αδυναμία και γνωστική δυσλειτουργία. Υπάρχει εγγενές ψυχοκοινωνικό άγχος που οδηγεί σε μια κατάσταση που μοιάζει με το μετατραυματικό στρες, που συχνά ονομάζεται σύνδρομο μετά την νοσηλεία σε ΜΕΘ. Αυτή είναι η μορφή που εμφανίζεται μετά από χρόνια νοσηλεία.
3. Επίσης υπάρχει και η τρίτη κατηγορία του post covid στην οποία ανήκουν εκείνες οι περιπτώσεις στις οποίες τα συμπτώματα κάνουν την εμφάνισή τους μετά την ανάρρωση. Ο covid-19 μπορεί να προκαλέσει ένα εύρος συμπτωμάτων και επηρεάζει το ανοσοποιητικό σύστημα. Σε αυτές τις περιπτώσεις υπάρχει μια αλληλεπίδραση ανάμεσα στους δείκτες της φλεγμονής και στο ανοσοποιητικό σύστημα. Η παθοφυσιολογία πιθανόν περιλαμβάνει ανοσολογικούς, αγγειακούς και νευρολογικούς μηχανισμούς που βρίσκονται ακόμη υπό διερεύνηση.

Επιπλοκές που προκαλεί ο covid-19

Αν και ο covid-19 επηρεάζει κυρίως τους πνεύμονες, μπορεί να προκαλέσει βλάβη και σε πολλά άλλα όργανα, όπως η καρδιά, οι νεφροί και ο εγκέφαλος.² Xu, E., et al. (2023). Risks and burdens of incident dyslipidaemia in long COVID: a cohort study. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 11(2), 120–128. Οι επιπλοκές μετά τη λοίμωξη δεν είναι σπάνιες. Σε κάποιους ανθρώπους, οι εμμένουσες επιδράσεις μπορεί να περιλαμβάνουν μακροχρόνια προβλήματα στην αναπνοή, επιπλοκές στην καρδιά, χρόνια νεφροπάθεια, εγκεφαλικό επεισόδιο, σύνδρομο Guillain-Barré, μια νευρολογική διαταραχή που μπορεί να προκαλέσει παράλυση, η οποία στις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρεί αλλά μπορεί σε σοβαρές περιπτώσεις να αφήσει μόνιμες επιπτώσεις.

Αιματολογικές επιπλοκές

Ο covid-19 μπορεί να προκαλέσει θρομβοεμβολικά επεισόδια. Ενώ οι μεγάλοι θρόμβοι μπορούν να προκαλέσουν αρτηριακή θρόμβωση και εγκεφαλικό επεισόδιο, η μεγαλύτερη βλάβη στην καρδιά προκαλείται από μικρούς θρόμβους που μπλοκάρουν τα μικροσκοπικά αιμοφόρα αγγεία στην καρδιά.

Τα όργανα που είναι ευάλωτα στις θρομβώσεις είναι οι πνεύμονες, τα πόδια, το ήπαρ και οι νεφροί. Ο covid-19 επίσης αποδυναμώνει τα αιμοφόρα αγγεία και αυτό συμβάλλει στα πιθανά μακροχρόνια προβλήματα στο ήπαρ και στους νεφρούς.

Προβλήματα με τη διάθεση και την κόπωση

Οι άνθρωποι με σοβαρά συμπτώματα της covid-19 συχνά χρειάζονται νοσοκομειακή περίθαλψη, υψηλής ροής οξυγόνο, μη επεμβατική ή επεμβατική μηχανική υποστήριξη αναπνοής. Αυτή η εμπειρία κάνει το άτομο πιο ευάλωτο στο μετατραυματικό στρες (PTSD), την κατάθλιψη και το άγχος υγείας.

Είναι δύσκολο να προβλέψει κάποιος τις μακροχρόνιες επιδράσεις του covid-19, αν και οι επιστήμονες καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια για να βγάλουν συμπεράσματα για τις επιπλοκές του ιού.

Πολλοί άνθρωποι που έχουν αναρρώσει από ιούς SARS εμφανίζουν χρόνια κόπωση, κόπωση που χειροτερεύει μετά από έντονη σωματική ή πνευματική άσκηση, αλλά δεν υποχωρεί με την ξεκούραση. Το ίδιο μπορεί να ισχύει και για τους ασθενείς με covid-19.

Ποιοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για long covid σύνδρομο;

Δεν γνωρίζουμε ακόμη γιατί κάποιοι άνθρωποι έχουν εμμένοντα συμπτώματα μετά τη λοίμωξη με SARS-CoV-2.⁵ National Institutes of Health. (2023). RECOVER: Researching COVID to Enhance Recovery. Φαίνεται να υπάρχει κάποια συσχέτιση με τις μεγαλύτερες ηλικίες και τα συμπτώματα που είχε το άτομο στην αρχική λοίμωξη. Σύμφωνα με ορισμένες μελέτες, οι άνθρωποι που έχουν μπει στο νοσοκομείο, όσοι έχουν μεγάλο δείκτη μάζας σώματος ΔΜΣ ή άσθμα είναι πιο πιθανό να έχουν συμπτώματα που επιμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ωστόσο, ακόμη και οι άνθρωποι που δεν έχουν κάνει εισαγωγή στο νοσοκομείο μπορεί να έχουν εμμένοντα συμπτώματα. Το long covid σύνδρομο είναι πιο συχνό στις γυναίκες. Μετά από την σοβαρή νόσο, οι ασθενείς μερικές φορές έχουν προβλήματα με την αναπνευστική τους λειτουργία ακόμη και μήνες μετά την ανάρρωσή τους, όπως επίσης έχουν και αλλοιώσεις στους πνεύμονες που είναι ορατές με ακτινογραφίες.

Ποσό συχνό είναι το post / long covid σύνδρομο;

Σύμφωνα με παλαιότερες μελέτες, εκτιμάται ότι περίπου 10–30% των ατόμων εμφανίζουν συμπτώματα που εμμένουν εβδομάδες μετά την αρχική λοίμωξη, με ποσοστά που ποικίλλουν ανάλογα με την παραλλαγή και το εμβολιαστικό προφίλ.

Ο εμβολιασμός μπορεί να αποτρέψει το long covid σύνδρομο

Τα εμβόλια κατά του covid-19 είναι ασφαλή και αποτελεσματικά, ακόμη και όταν μερικοί ασθενείς εμφανίσουν τη λοίμωξη μετά τον εμβολιασμό. Τα εμβόλια φαίνεται να μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης long covid, αν και το μέγεθος αυτής της προστατευτικής επίδρασης ποικίλλει ανάλογα με την παραλλαγή και τον αριθμό των δόσεων.³ Azzolini, E., et al. (2022). Association Between BNT162b2 Vaccination and Long COVID After Infections Not Requiring Hospitalization in Health Care Workers. Jama, 328(7), 676.

Τα εμβόλια είναι αποτελεσματικά, αλλά και στις σπάνιες περιπτώσεις που κάποιος έχει ενεργή λοίμωξη παρά τον εμβολιασμό, αυτό προστατεύει τον ασθενή από το long covid σύνδρομο, σύμφωνα με ορισμένες μελέτες.

Ομοιοπαθητική και long covid σύνδρομο

Αρκετοί ασθενείς αναφέρουν ότι χρησιμοποιούν ομοιοπαθητικά σκευάσματα ως συμπληρωματική προσέγγιση στην ανάρρωση από το post / long covid σύνδρομο μετά από νόσηση από κορωνοϊό. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να τεκμηριώνουν την αποτελεσματικότητά τους στο long covid σύνδρομο και οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες δεν τα περιλαμβάνουν ως τεκμηριωμένη θεραπεία.

Σύμφωνα με ομοιοπαθητικούς γιατρούς, ορισμένοι ασθενείς απευθύνονται σε αυτούς και για παρενέργειες ή νευρολογικά συμπτώματα που συσχετίζουν οι ίδιοι στον εμβολιασμό κατά της COVID-19, όπως brain fog (δηλαδή θολούρα), πονοκέφαλος, αστάθεια, ίλιγγος, εξάντληση ή κόπωση. Τα συμπτώματα αυτά, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, είναι παροδικά και αυτοπεριοριζόμενα, και η αξιολόγηση από τον θεράποντα ιατρό παραμένει απαραίτητη.

Πολλές μακροχρόνιες επιδράσεις του covid-19 παραμένουν άγνωστες

Πολλά στοιχεία ακόμη παραμένουν άγνωστα για τον κορωνοϊό covid-19, αλλά οι μελέτες συνεχίζονται. Γενικά συστήνεται η παρακολούθηση από γιατρό ώστε να γίνει εκτίμηση της κλινικής κατάστασης του ασθενή μετά την ανάρρωσή του.

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι που έχουν νοσήσει με covid-19 αναρρώνουν γρήγορα. Αλλά τα πιθανά μακροχρόνια προβλήματα κάνουν ακόμη πιο σημαντική την μείωση της διασποράς του κορωνοϊού. Είναι πολύ σημαντικό να φοράμε μάσκα υψηλής διήθησης (FFP2, KN95, ή ισοδύναμη), να τηρούμε τις αποστάσεις, να αποφεύγουμε τα μέρη με πολύ κόσμο, να κάνουμε τα εμβόλια (mRNA).

Αντιμετώπιση long covid συνδρόμου

Αν σας απασχολούν τα συμπτώματα του long covid συνδρόμου ή αν νοσήσατε, μπορείτε να μιλήσετε με το γιατρό σας και να αξιολογείτε την κατάσταση της ψυχικής και της σωματικής σας υγείας.

Ορισμένες συμπληρωματικές προσεγγίσεις μπορούν να βοηθήσουν επικουρικά στην ενίσχυση του οργανισμού, σωματικά και ψυχικά, υπό τις οδηγίες ενός εξειδικευμένου γιατρού.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Thaweethai, T., et al. (2023). Development of a definition of postacute sequelae of SARS-CoV-2 infection. Jama, 329(22), 1934-1946. [Long COVID Definition SARS-CoV-2]
2. ↸2.Xu, E., et al. (2023). Risks and burdens of incident dyslipidaemia in long COVID: a cohort study. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 11(2), 120–128. [Long COVID Multi-Organ Complications]
3. ↸3.Azzolini, E., et al. (2022). Association Between BNT162b2 Vaccination and Long COVID After Infections Not Requiring Hospitalization in Health Care Workers. Jama, 328(7), 676. [Vaccination Protection Against Long COVID]
4. ↸4.World Health Organization. (2021). A clinical case definition of post COVID-19 condition by a Delphi consensus. [WHO Post-COVID Consensus Definition]
5. ↸5.National Institutes of Health. (2023). RECOVER: Researching COVID to Enhance Recovery. [NIH Long COVID Research Initiative]