Μαγνητική τομογραφία

Η μαγνητική τομογραφία (MRI, Magnetic Resonance Imaging) είναι μια μη επεμβατική απεικονιστική εξέταση που χρησιμοποιεί ισχυρό μαγνητικό πεδίο και ραδιοκύματα για τη λεπτομερή απεικόνιση εσωτερικών οργάνων και ιστών. Ο μαγνητικός τομογράφος είναι ουσιαστικά ένας πολύ μεγάλος και ισχυρός μαγνήτης.

Είναι μια διαγνωστική τεχνική απεικόνισης που χρησιμοποιεί το μαγνητικό πεδίο και τα ραδιοκύματα για την λεπτομερή απεικόνιση των εσωτερικών οργάνων και των ιστών του σώματος. Ένας μαγνητικός τομογράφος μπορεί να παράγει εικόνες σε διαφορετικά επίπεδα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τρισδιάστατες ανασυνθέσεις.

Ο ασθενής ξαπλώνει μέσα στον μαγνήτη και τα ραδιοκύματα χρησιμοποιούνται για τη λήψη σημάτων από το σώμα, τα οποία στη συνέχεια μετατρέπονται σε εικόνες από υπολογιστικό σύστημα. Οι μαγνήτες των μαγνητικών τομογράφων υπάρχουν σε διαφορετικές εντάσεις μαγνητικού πεδίου που μετριέται σε Tesla (T), συνήθως μεταξύ 0.5 Tesla και 3.0 Tesla.

Πώς διαφέρουν οι μαγνητικοί τομογράφοι;

Οι μαγνητικοί τομογράφοι διαφέρουν ως προς την ένταση του μαγνητικού πεδίου, τον σχεδιασμό του μηχανήματος και τα τεχνικά χαρακτηριστικά τους. Η επιλογή του κατάλληλου συστήματος εξαρτάται από το κλινικό ερώτημα, την περιοχή που εξετάζεται και την κρίση του ακτινολόγου.

Α. Ένταση σήματος: 1.5 ή 3 Tesla

Καθώς εξελίσσεται η τεχνολογία, αναπτύσσονται καλύτερα μηχανήματα. Η ποιότητα των εικόνων μιας μαγνητικής τομογραφίας εξαρτάται από την ισχύ του σήματος και του μαγνητικού πεδίου. Έτσι, ένας τομογράφος 3 Tesla έχει ισχυρότερο σήμα από έναν τομογράφο 1.5 Tesla και, σε ορισμένες εξετάσεις, μπορεί να προσφέρει υψηλότερη ανάλυση ή μικρότερο χρόνο σάρωσης.¹

Οι εικόνες από ένα τομογράφο 3 Tesla είναι εξαιρετικά καθαρές και λεπτομερείς. Ο τομογράφος 3 Tesla μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμος στην απεικόνιση του μαστού, σε μυοσκελετικές, νευρολογικές ή αγγειακές εξετάσεις, όταν απαιτείται υψηλή λεπτομέρεια.

Ένας μαγνητικός τομογράφος 3 Tesla έχει διπλάσια ένταση μαγνητικού πεδίου από έναν 1.5 Tesla, κάτι που μπορεί να συμβάλει σε υψηλότερο λόγο σήματος προς θόρυβο και σε μεγαλύτερη διακριτική ικανότητα σε επιλεγμένες εφαρμογές.

Η ισχύς του τομογράφου 3 Tesla έχει πολλά οφέλη για τους ακτινολόγους και τους ασθενείς, κάποια από αυτά είναι τα εξής:

Η υψηλή ανάλυση του μαγνητικού τομογράφου 3 Tesla οδηγεί σε πιο λεπτομερείς εικόνες, οι οποίες είναι σημαντικές για την διάγνωση παθολογικών καταστάσεων στον εγκέφαλο, στη σπονδυλική στήλη και στο μυοσκελετικό σύστημα. Η ευκρίνεια και η καθαρότητα βοηθά τους ακτινολόγους να αναγνωρίσουν μικρές βλάβες και ανατομικές δομές που δεν διακρίνονται με λιγότερο ισχυρά μηχανήματα.
Δίνει τη δυνατότητα για εικόνες υψηλής ευκρίνειας και πιο ακριβείς διαγνώσεις.
Μπορεί να περιορίσει τεχνικές παραμορφώσεις σε ορισμένες εξετάσεις και να μειώσει την ανάγκη επανάληψης όταν η αρχική εικόνα δεν είναι επαρκής.

Η εμπειρία του ασθενούς εξαρτάται περισσότερο από τον σχεδιασμό του μηχανήματος, τη διάρκεια της εξέτασης, την ανοχή στον κλειστό χώρο και τις εξατομικευμένες οδηγίες του τμήματος, και όχι μόνο από την ένταση του μαγνητικού πεδίου.

Β. Ανοιχτού και κλειστού τύπου μαγνητικός τομογράφος

Οι τομογράφοι ανοιχτού και κλειστού τύπου διαφέρουν κυρίως στον σχεδιασμό και συχνά στην ένταση του μαγνητικού πεδίου. Τα συστήματα ανοιχτού τύπου μπορεί να διευκολύνουν ορισμένους ασθενείς, όπως άτομα με κλειστοφοβία ή ειδικές σωματομετρικές ανάγκες, αλλά συχνά διαθέτουν χαμηλότερη ένταση πεδίου και ενδέχεται να προσφέρουν χαμηλότερη λεπτομέρεια εικόνας σε σύγκριση με ορισμένα κλειστά συστήματα.

Ένας μαγνητικός τομογράφος 1.5 Tesla μπορεί να είναι ευρύς. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι μπορεί να υπάρχει περισσότερος διαθέσιμος χώρος για τον ασθενή σε σχέση με παλαιότερα συστήματα, χωρίς το μηχάνημα να θεωρείται τεχνικά «ανοικτού τύπου».

Τι είναι η λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI);

Η fMRI (functional MRI) είναι η πιο γνωστή τεχνολογία που χρησιμοποιείται για την ανίχνευση της σύνδεσης ανάμεσα στην δραστηριότητα του εγκεφάλου και στις σκέψεις, τα συναισθήματα και την αντίληψη. Δείχνει ουσιαστικά την αιμάτωση του εγκεφάλου, η οποία αντανακλά την εγκεφαλική δραστηριότητα.

Η λειτουργική απεικόνιση μαγνητικού συντονισμού (Functional Magnetic Resonance Imaging - fMRI) δείχνει τι συμβαίνει στον εγκέφαλο, όπως επίσης και τη δομή του. Κατά τη διάρκεια της εξέτασης ο ασθενής μπορεί να εκτελεί ένα γνωστικό έργο, όπως η ανταπόκριση σε ένα ερέθισμα, υπολογισμούς ή μνημονική ανακάλεση. Την ίδια στιγμή, ο σαρωτής μετρά τη ροή του αίματος σε διαφορετικά τμήματα του εγκεφάλου και χτίζει μια ανατομική-λειτουργική εικόνα του εγκεφάλου.

Οι περιοχές που έχουν μεγαλύτερη ροή αίματος είναι και οι πιο ενεργές. Αυτό συμβαίνει επειδή το αίμα μεταφέρει οξυγόνο, το οποίο είναι το «καύσιμο» που χρησιμοποιούν τα εγκεφαλικά κύτταρα για να παράγουν ηλεκτρικά σήματα. Η fMRI δεν χρησιμοποιείται από μόνη της για να θέσει ψυχιατρική διάγνωση, αξιοποιείται κυρίως στην έρευνα και, σε ορισμένα κλινικά πλαίσια, για προεγχειρητικό λειτουργικό χαρτογραφικό έλεγχο.

Γιατί ο μαγνητικός τομογράφος κάνει θόρυβο;

Οι σαρωτές των μαγνητικών τομογράφων χρησιμοποιούν συχνότητες μαγνητικών πεδίων σε kilo-Hertz, ώστε να παράγουν εικόνες για όσα συμβαίνουν μέσα στον εγκέφαλο και στο σώμα μας. Τα πηνία δημιουργούν αυτά τα πεδία, τα οποία στη συνέχεια οδηγούν σε μικρές δονήσεις του συστήματος. Αυτές οι δονήσεις μεταφράζονται σε ηχητικά κύματα, που μπορεί να ακουστούν. Όταν αλλάζει το μαγνητικό πεδίο ανάλογα με τον τύπο του μαγνητικού τομογράφου, μπορεί να ακούγονται διάφοροι ήχοι κατά τη διάρκεια της μαγνητικής τομογραφίας.

Πώς θα προετοιμαστώ για την μαγνητική τομογραφία;

Οι οδηγίες για διατροφή, λήψη υγρών και φαρμάκων διαφέρουν ανάλογα με το είδος της εξέτασης και τις οδηγίες του ακτινολογικού τμήματος. Μπορείτε να πάρετε κανονικά τα φάρμακά σας και να φάτε ό,τι θέλετε πριν την εξέταση, εκτός αν ο γιατρός σας δώσει κάποια άλλη οδηγία.

Ως ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής, συναντώ συχνά ασθενείς που βιώνουν έντονο στρες ή κλειστοφοβία πριν από τον απεικονιστικό έλεγχο. Είναι σημαντικό να γνωρίζετε πως το άγχος αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό. Η εφαρμογή απλών τεχνικών εστιασμένης αναπνοής (mindfulness) και η ανοιχτή επικοινωνία με τον τεχνολόγο, ο οποίος σας βλέπει και σας ακούει διαρκώς μέσω του συστήματος ενδοεπικοινωνίας, αποτελούν εξαιρετικά αποτελεσματικά εργαλεία για την ψυχολογική σας αποφόρτιση και την ομαλή, ήρεμη ολοκλήρωση της διαδικασίας.

Στη διάρκεια της εξέτασης ο ασθενής φορά νοσοκομειακή ρόμπα χωρίς μεταλλικά αντικείμενα, ώστε να αποφεύγονται τεχνικά σφάλματα στις εικόνες και να ενισχύεται η ασφάλεια κατά την εξέταση. Πριν από την είσοδο στον μαγνητικό τομογράφο ο ασθενής αφαιρεί από πάνω του τα κοσμήματα ή άλλα μεταλλικά αντικείμενα. Τα μεταλλικά και ηλεκτρονικά αντικείμενα δεν επιτρέπονται στο δωμάτιο εξέτασης, γιατί μπορεί να επηρεάσουν το μαγνητικό πεδίο, να προκαλέσουν εγκαύματα ή άλλες βλάβες.

Αυτά τα αντικείμενα περιλαμβάνουν: κοσμήματα, ρολόγια, πιστωτικές κάρτες, ακουστικά, τεχνητές οδοντοστοιχίες, στυλό, μαχαίρια τσέπης, γυαλιά, κινητά τηλέφωνα, smart watch και gps.

Τι πρέπει να δηλώσετε πριν την εξέταση

Σε πολλές περιπτώσεις η μαγνητική τομογραφία μπορεί να πραγματοποιηθεί και σε ασθενείς με εμφυτεύματα, αλλά μόνο μετά από έλεγχο συμβατότητας και σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή και του ακτινολογικού τμήματος.² ³

Οι ασθενείς με τα ακόλουθα εμφυτεύματα δεν μπορούν να κάνουν μαγνητική τομογραφία, ούτε να εισέρχονται στο μαγνητικό τομογράφο χωρίς να έχει πριν αξιολογηθεί η ασφάλεια: κοχλιακό εμφύτευμα, κάποια εμφυτεύματα που χρησιμοποιούνται για ανευρύσματα στον εγκέφαλο, κάποιοι τύποι σπειρωμάτων που τοποθετούνται μέσα στα αιμοφόρα αγγεία, κάποιοι βηματοδότες ή απινιδωτές παλαιού τύπου.

Είναι απαραίτητο ο ασθενής να ενημερώνει τους ακτινολόγους αν έχει κάποιο εμφύτευμα ή συσκευή στο σώμα του. Αφενός αυτές οι συσκευές μπορεί να παρεμβαίνουν στην εξέταση, αφετέρου μπορεί να σχετίζονται με κινδύνους ασφάλειας. Αν ο ασθενής έχει το φυλλάδιο με τις πληροφορίες που συνοδεύει το εμφύτευμα, καλό είναι να το προσκομίσει πριν την εξέταση. Η εξέταση δεν πρέπει να προγραμματίζεται χωρίς επαρκή τεκμηρίωση για τον τύπο και τη συμβατότητα του εμφυτεύματος.

Αν δεν υπάρχουν ξεκάθαρες πληροφορίες, μια απλή ακτινογραφία μπορεί να ανιχνεύσει κάθε μεταλλικό αντικείμενο. Τα μεταλλικά αντικείμενα που χρησιμοποιούνται για ορθοπεδικά χειρουργεία γενικά δεν έχουν κίνδυνο για τη μαγνητική τομογραφία. Ωστόσο, μια πρόσφατα τοποθετημένη τεχνητή άρθρωση μπορεί να χρειάζεται άλλη εξέταση απεικόνισης.

Είναι σημαντικό ο ακτινολόγος να γνωρίζει αν υπάρχουν ξένα αντικείμενα, όπως σκάγια, σφαίρες ή άλλα μεταλλικά σώματα. Τα ξένα σώματα που είναι κοντά στα μάτια είναι ιδιαίτερα σημαντικά, επειδή μπορεί να κινηθούν ή να ζεσταθούν στη διάρκεια της σάρωσης και να προκαλέσουν σημαντικές βλάβες ή τύφλωση.

Οι βαφές που χρησιμοποιούνται για τα τατουάζ περιέχουν σίδηρο και μπορεί να ζεσταθούν στη διάρκεια της μαγνητικής τομογραφίας, αν και αυτό συμβαίνει σπάνια. Το μαγνητικό πεδίο δεν επηρεάζει τα σφραγίσματα των δοντιών, τα σιδεράκια, τις σκιές ματιών ή άλλα καλλυντικά. Ωστόσο, αυτά τα αντικείμενα μπορεί να παραμορφώσουν τις εικόνες στην περιοχή του προσώπου ή του εγκεφάλου.

Άλλες προφυλάξεις

Αν μια γυναίκα είναι έγκυος ή υπάρχει πιθανότητα εγκυμοσύνης, πρέπει να ενημερώσει τον γιατρό και το ακτινολογικό τμήμα πριν από την εξέταση. Η μαγνητική τομογραφία εφαρμόζεται από το 1980 χωρίς να υπάρχουν αναφορές για παρενέργειες στις εγκύους ή στα μωρά τους. Παρόλα αυτά, η εξέταση στο πρώτο τρίμηνο γίνεται μόνο όταν υπάρχει σαφής κλινική ένδειξη και όταν το αναμενόμενο όφελος υπερτερεί του πιθανού κινδύνου. Οι εγκυμονούσες δεν πρέπει να λαμβάνουν σκιαγραφικό εκτός αν είναι αναγκαίο.

Χρήση σκιαγραφικού

Σε κάποιους μαγνητικούς τομογράφους γίνεται χορήγηση σκιαγραφικού. Ο γιατρός σας θα σας ρωτήσει αν έχετε άσθμα ή άλλες αλλεργίες σε φάρμακα, τροφές ή άλλα αλλεργιογόνα. Το πιο συχνό σκιαγραφικό είναι το γαδολίνιο (π.χ. Gadovist). Οι γιατροί χρησιμοποιούν το γαδολίνιο σε ασθενείς που είναι αλλεργικοί στο ιώδιο. Ένας ασθενής είναι λιγότερο πιθανό να είναι αλλεργικός στο γαδολίνιο από ό,τι στο ιώδιο. Ωστόσο, αν υπάρχει γνωστή αλλεργία στο γαδολίνιο, μπορεί να χρησιμοποιηθεί μετά από κατάλληλη προφαρμακευτική αγωγή.

Ο γιατρός ή ο ακτινολόγος θα σας ρωτήσει αν έχετε κάποιο σοβαρό πρόβλημα υγείας ή αν έχετε κάνει πρόσφατα κάποιο χειρουργείο. Κάποια νοσήματα, όπως η νεφρική ανεπάρκεια, δείχνουν ότι δεν μπορεί ο οργανισμός να αποβάλλει με ασφάλεια το γαδολίνιο. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί εργαστηριακός έλεγχος της νεφρικής λειτουργίας πριν από τη χορήγηση σκιαγραφικού.

Η μαγνητική τομογραφία ως διαγνωστική μέθοδος

Η μαγνητική τομογραφία είναι μια εξέταση με υψηλή διαγνωστική αξία όταν υπάρχει σαφές κλινικό ερώτημα και σωστή ιατρική παραπομπή. Στην ψυχιατρική και ψυχοθεραπευτική αξιολόγηση δεν θέτει από μόνη της διάγνωση άγχους ή κατάθλιψης. Μπορεί να ζητηθεί μόνο σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όταν το ιστορικό, η νευρολογική εξέταση ή άλλα ευρήματα δημιουργούν υποψία οργανικού ή νευρολογικού αιτίου που πρέπει να διερευνηθεί ή να αποκλειστεί.

Τέλος, από την κλινική μου εμπειρία, η αναμονή των αποτελεσμάτων μιας μαγνητικής τομογραφίας μπορεί να προκαλέσει σημαντική ψυχολογική επιβάρυνση, το λεγόμενο "scanxiety". Η συζήτηση των ευρημάτων πρέπει πάντα να γίνεται σε κλίμα ασφάλειας και ενσυναίσθησης με τον θεράποντα ιατρό σας, ο οποίος θα αξιολογήσει την κλινική εικόνα σφαιρικά, προστατεύοντας την ψυχική σας υγεία από περιττές και αβάσιμες ανησυχίες.

Βιβλιογραφία

1.Chang, et al. (2008). 3.0-T MR Imaging of the Abdomen: Comparison with 1.5 T. RadioGraphics. [link]
2.Camacho, et al. (2016). Safety and Quality of 1.5-T MRI in Patients With Conventional and MRI-Conditional Cardiac Implantable Electronic Devices After Implementation of a Standardized Protocol. AJR. American Journal of Roentgenology, 207(3), 599-604. [link]
3.American Heart Association detailed recommendations for MRI in patients with cardiac implantable electronic devices. [link]

Μαγνητική τομογραφία (MRI): λειτουργία, τύποι και προετοιμασία