Μαύρος κύκνος - η ταινία
Ο “Μαύρος Κύκνος” είναι μια ταινία του Ντάρεν Αρονόφσκι που μας μεταφέρει στο μαγευτικό κόσμο του μπαλέτου, όπου μια νεαρή και αποφασιστική μπαλαρίνα, η Νίνα έχει εμμονή με την επίτευξη του μεγαλείου. Με την καρδιά της υποδύεται τον πολυπόθητο ρόλο της Βασίλισσας των Κύκνων, και επιδιώκει ψυχαναγκαστικά το άψογο αποτέλεσμα 1 .Από την εναρκτήρια σκηνή ονείρου της ταινίας, βλέπουμε τη Νίνα η οποία χορεύει με χάρη ως λευκός κύκνος, με τις κινήσεις της να είναι ακριβείς και αιθέριες.
Η αθώα μπαλαρίνα: ένα ταξίδι για να αγκαλιάσει τη σκοτεινή της πλευρά
Στην κλινική πρακτική, συχνά συναντάμε άτομα όπου η υπερπροστατευτική γονεϊκή συμπεριφορά εμποδίζει τη συναισθηματική ωρίμανση, ακριβώς όπως συμβαίνει με τη Νίνα.
Καθώς η ιστορία προχωρά, μας συστήνονται οι άνθρωποι στη ζωή της Νίνα που έχουν διαμορφώσει τον κόσμο της. Η μαμά της Έρικα, ο Τομά και η Λίλι παίζουν σημαντικό ρόλο στη ζωή της νέας μπαλαρίνας. Ντυμένη στα λευκά και στα ροζ, η Νίνα αποπνέει αθωότητα και αφέλεια, η τεχνική της δεινότητα την καθιστά μια άψογη χορεύτρια.
Ωστόσο, η ζωή της Νίνα βυθίζεται στο χάος όταν ο Τομά ανακοινώνει την επερχόμενη παραγωγή της Λίμνης των Κύκνων και την ανάγκη για την Βασίλισσα των Κύκνων. Απεγνωσμένη να παίξει τον ρόλο, η Νίνα πρέπει να ενσαρκώσει και τον λευκό κύκνο, που είναι αγνός και αγγελικός και τον μαύρο κύκνο, που είναι αισθησιακός και σαγηνευτικός. Αλλά η Νίνα δεν έχει τον αισθησιασμό και τη γοητεία του μαύρου κύκνου, με αποτέλεσμα να μην καταφέρει να πάρει το ρόλο.
Η ρίζα του αγώνα της Νίνα βρίσκεται μέσα της. Για να γίνει ο μαύρος κύκνος, πρέπει να απαλλαγεί από την αθωότητά της και να αγκαλιάσει την πιο σαγηνευτική πλευρά του εαυτού της. Το ταξίδι της για να γίνει η Βασίλισσα των Κύκνων είναι γεμάτο εμπόδια, και το πρώτο της βήμα είναι να κλέψει ένα κόκκινο κραγιόν από το δωμάτιο της Μπεθ και να πλησιάσει τον Τομά για να του ζητήσει το ρόλο.
Η λεπτή γραμμή μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας
Καθώς ξεδιπλώνεται η δεύτερη πράξη της ταινίας, το όνειρο της Νίνα γίνεται τελικά πραγματικότητα, και επιλέγεται για το ρόλο της Βασίλισσας των Κύκνων. Ωστόσο, η επιτυχία της έχει ένα κόστος, την αλλαγή και τη μεταμόρφωση.
Καθώς η Νίνα είναι απελπισμένη να ερμηνεύσει το μαύρο κύκνο, προβαίνει σε μια σειρά από πράξεις, που καθεμία την σπρώχνει όλο και πιο μακριά από τον προηγούμενο εαυτό της. Αυνανίζεται, καπνίζει τσιγάρα, αψηφά την εξουσία της μητέρας της, κάνει χρήση ψυχοδραστικών ουσιών και πηγαίνει σε πάρτι. Κάθε πράξη αποτελεί μια συνειδητή προσπάθεια να “χαθεί” και να μεταμορφωθεί στον σαγηνευτικό, ακαταμάχητο μαύρο κύκνο.
Οι συμφορές της Νίνα ξεκινούν όταν η Λίλι είναι η ανταγωνίστρια της για τον ρόλο. Ο φόβος της Νίνα ότι δεν θα είναι τέλεια και θα αντικατασταθεί από τη Λίλι, συνέβαλε στην ψυχική της αποδιοργάνωση. Καθώς η εμμονή της με τον ρόλο την κατακλύζει, οι παραισθήσεις της γίνονται ολοένα και πιο έντονες, θολώνοντας τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας 3 .
Καθώς η μεταμόρφωση της Νίνα σε μαύρο κύκνο συνεχίζεται, οι πράξεις της γίνονται ολοένα και πιο ασταθείς, και την οδηγούν ενδεχομένως να δολοφονήσει τη Μπεθ και να τραυματίσει την ίδια της τη μητέρα. Η γραμμή ανάμεσα στη Νίνα και στο χαρακτήρα που υποδύεται έγινε τόσο θολή που γίνεται ασαφές αν απλώς υποκρίνεται ή αν έχει χάσει εντελώς τον έλεγχο της πραγματικότητας 2.
Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι, αντίθετα με την κοινή πεποίθηση, οι ψυχωσικές εμπειρίες δεν εμφανίζονται ξαφνικά, συνήθως προηγείται μια περίοδος αυξανόμενης εσωτερικής έντασης και απομόνωσης, όπως βλέπουμε σταδιακά στην ηρωίδα.
Η τελική μεταμόρφωση: η κάθοδος της Νίνα στην ψύχωση
Η τρίτη πράξη του Μαύρου Κύκνου ξεκινά με την ολοκλήρωση του ταξιδιού της Νίνα, καθώς ανεβαίνει στη σκηνή για την υπέρτατη παράσταση. Σε αυτό το σημείο, η πιθανότητα επιτυχίας ή αποτυχίας είναι μεγάλη, καθώς αναγκάζεται να αντιμετωπίσει τις πιο σκοτεινές πτυχές του χαρακτήρα της. Έχοντας αποβάλει όλη της την αγνότητα, η Νίνα αγωνίζεται να ενσαρκώσει τον λευκό κύκνο, οδηγώντας σε μια στιγμή πανικού και ένα ορατό λάθος σε μια από τις κινήσεις της.
Στο καμαρίνι, συναντά τη Λίλι, η οποία φοράει τη στολή της ως ο μαύρος κύκνος. Σε μια έκρηξη οργής, η Νίνα επιτίθεται στην αντίζηλό της, σκοτώνοντάς την τελικά. Αυτή η βίαιη πράξη ολοκληρώνει την μεταμόρφωση της Νίνα στον μαύρο κύκνο, και προσφέρει μια συγκλονιστική ερμηνεία που άφησε άφωνους όλους τους θεατές.
Επιστρέφοντας στο δωμάτιο της μετά την παράσταση, η Νίνα ανακαλύπτει ότι δεν σκότωσε τη Λίλι αλλά τον εαυτό της. Αυτή η συνειδητοποίηση είναι το τελευταίο βήμα για τη μεταμόρφωση της, καθώς αγκαλιάζει τη νέα της ταυτότητα ως μαύρος κύκνος. Καθώς ολοκληρώνει την παράστασή της και δέχεται χειροκροτήματα, πηδάει πάνω σε ένα στρώμα, δηλώνοντας ότι ήταν τέλειο.
Η σκηνή σβήνει στο λευκό, συμβολίζοντας τον θάνατο του προηγούμενου εαυτού της Νίνα, και τη γέννηση της νέας της ταυτότητας ως μαύρος κύκνος. Στο τέλος, η ταινία αφήνει το κοινό με τη σκηνή στην οποία η Νίνα έχει πετύχει την απόλυτη επιθυμία της, αλλά με ένα τεράστιο κόστος.
Η ταινία απεικονίζει τον κόσμο της Νίνα και μας αναγκάζει να αντιμετωπίσουμε τις πιο σκοτεινές πτυχές του χαρακτήρα της, πράγμα που οδηγεί σε μια αξέχαστη κινηματογραφική εμπειρία.
Η μικρή πριγκίπισσα
Η Νίνα είναι ο λευκός κύκνος, το απόλυτο σύμβολο αγνότητας. Ενώ η Λίλι που έχει ένα τατουάζ με φτερά στην πλάτη της, είναι η ενσάρκωση του μαύρου κύκνου, συμβολίζοντας την ενηλικίωση και την απώλεια της αθωότητας. Η Λίλι επίσης συμβολίζει όλα όσα η Νίνα θέλει να γίνει. Η μητέρα της Νίνα, η Έρικα, παίζει το ρόλο του εμποδίου στο δρόμο της, κάπως της συμπεριφέρεται σαν να είναι παιδί και κάνει προσπάθειες ώστε να μην χάσει την αθωότητα της. Ήταν μια πρώην χορεύτρια μπαλέτου που εγκατέλειψε την καριέρα της όταν απέκτησε τη Νίνα σε ηλικία 28 ετών, και αντιπροσωπεύει τη μετριότητα που η Νίνα απεχθάνεται.
Οι έντονες επικριτικές φωνές που αντιμετωπίζει η Νίνα είναι αυτές του Τομά στο στούντιο και της μητέρας της στο σπίτι. Ωστόσο, ο Τομά πιέζει την Νίνα να πετύχει τους στόχους της, ενώ η μητέρα της την κράτα πίσω. Η πρώην διάσημη χορεύτρια, η Μπεθ, περιγράφεται από τον Τομά ως “τέλεια με κάτι καταστροφικό, επικίνδυνο, μια σκοτεινή παρόρμηση” και την ωθεί να γίνει αυτή η εκδοχή του εαυτού της όπως ακριβώς σπρώχνει τώρα τη Νίνα. Η ιστορία της Μπεθ καταλήγει σε τραγωδία, καθώς μετά τη συνταξιοδότηση της, δεν μπορεί να δεχθεί ότι η καριέρα της τελείωσε, γίνεται δυστυχισμένη και πεθαίνει, απεικονίζοντας όσα αντιμετωπίζουν οι μεγάλοι καλλιτέχνες. Ένα φαύλος κύκλος παρατηρείται εδώ, όταν στο τέλος, ο Τομά απευθύνεται στη Νίνα και την αποκαλεί “μικρή πριγκίπισσα” , έναν τίτλο που κατείχε πριν η Μπεθ.
Ο Μαύρος Κύκνος είναι μια μαγευτική κινηματογραφική εμπειρία που μπλέκει με δεξιοτεχνία την κλασική ιστορία της "Λίμνης των Κύκνων" με σύγχρονα θέματα προσωπικής ανάπτυξης και καλλιτεχνικής φιλοδοξίας. Μέσα από την εκπληκτική απεικόνιση χαρακτήρων που είναι ταυτόχρονα οικείοι αλλά και μοναδικοί, η ταινία αποτυπώνει τους παγκόσμιους αγώνες της ενηλικίωσης και της επιδίωξης των ονείρων με αχαλίνωτο πάθος.
Μεταφορές αυτογνωσίας στον Μαύρο Κύκνο
Στον πυρήνα του, ο "Μαύρος Κύκνος" είναι ένας στοχασμός πάνω στην απώλεια της αθωότητας και στο επώδυνο, αλλά και αναγκαίο ταξίδι από την παιδική ηλικία στην ενηλικίωση. Μέσα από το χαρακτήρα της Νίνα, γινόμαστε μάρτυρες των πολύπλοκων συναισθημάτων και των αντικρουόμενων επιθυμιών που βιώνει καθώς θέλει να γίνει τέλεια μπαλαρίνα. Ο αγώνας της να συμφιλιώσει την αθωότητα του Λευκού Κύκνου με τον Μαύρο, η αισθησιακή γοητεία του Μαύρου Κύκνου είναι μια μεταφορά για την διαδικασία αυτογνωσίας και αυτοαποδοχής που πρέπει όλοι να περάσουμε για να αναπτυχθούμε και να ωριμάσουμε.
Αλλά ο Μαύρος Κύκνος είναι μια ισχυρή απεικόνιση του συναισθηματικού κόστους που πληρώνουν όλοι οι καλλιτέχνες αλλά και όλοι οι άνθρωποι που θέλουν να πετύχουν σπουδαία πράγματα. Μέσα από το χαρακτήρα του Τομά, του χειριστικού καλλιτεχνικού διευθυντή του μπαλέτου, βλέπουμε τις αδυσώπητες απαιτήσεις και την αδιάκοπη πίεση που αντιμετωπίζουν οι καλλιτέχνες, καθώς αγωνίζονται να δημιουργήσουν έργα με σημασία. Και μέσα από το χαρακτήρα της Λίλι, της μυστηριώδους νέας χορεύτριας που απειλεί να κλέψει το ρόλο της Νίνα, βλέπουμε τον ανταγωνισμό και την ζήλια που μπορεί να προκύψει ανάμεσα στους καλλιτέχνες.
Το ταξίδι της αυτογνωσίας
Ως ψυχοθεραπευτής, θα έλεγα ότι το τραγικό τέλος της Νίνα δεν ήταν αναπόφευκτο, αλλά αποτέλεσμα της απουσίας ενός υποστηρικτικού πλαισίου που θα της επέτρεπε να διαχειριστεί την "Σκιά" της χωρίς να καταστραφεί από αυτήν.
Καθώς ωριμάζουμε ερχόμαστε αντιμέτωποι με πολλές προκλήσεις και πολύπλοκα συναισθήματα. Η αυτογνωσία και η αυτοαποδοχή είναι σημαντικά στοιχεία για την εξέλιξη μας. Η ψυχοθεραπεία βοηθά να ενισχύσουμε την αυτογνωσία μας και να αγκαλιάσουμε τον εαυτό μας.
Βιβλιογραφία
- 1.Curran, T., & Hill, A. P. (2019). Perfectionism Is Increasing Over Time: A Meta-Analysis of Birth Cohort Differences From 1989 to 2016. Psychological Bulletin, 145(4), 410–429. [link ]
- 2.Fusar-Poli, P., et al. (2022). The lived experience of psychosis: a bottom-up review co-written by experts by experience and academics. World Psychiatry, 21(2), 168–188. [link ]
- 3.McCutcheon, R. A., et al. (2020). Schizophrenia-An Overview. JAMA Psychiatry, 77(2), 201–210. [link ]