Νάρκισσος - χαρακτηριστικά
Η υγιής αίσθηση του εαυτού είναι κάτι πολύ καλό. Στην πραγματικότητα, οι μελέτες δείχνουν ότι οι άνθρωποι που έχουν ισχυρή αυτοεκτίμηση έχουν μεγαλύτερη ψυχική ανθεκτικότητα,1 τείνουν να διαχειρίζονται αποτελεσματικότερα το άγχος και φαίνεται να σχετίζονται με χαμηλότερα ποσοστά εμφάνισης για κατάθλιψη.2 Ωστόσο, ο ναρκισσισμός είναι το ακριβώς αντίθετο.
Όταν η αυτοεκτίμηση ενός ναρκισσιστή κλονίζεται, νιώθει ευάλωτος, αποζητά την επιβεβαίωση. Πιστεύει σε μεγαλοπρεπείς φαντασιώσεις για τον εαυτό του ( είναι ο πιο έξυπνος, ο πιο όμορφος, και ο πιο επιτυχημένος), προσβάλλει εύκολα τους άλλους και γενικά κάνει συζητήσεις ώστε να φανεί πόσο ανώτερος είναι.
Οι άνθρωποι με ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας γενικά χαρακτηρίζονται ως υπερόπτες, εγωκεντρικοί και υπερήφανοι. Επειδή φαντάζονται ότι είναι ανώτεροι από τους άλλους, συχνά επιδεικνύουν τα υλικά αγαθά και τον πολυτελή τρόπο ζωής τους.
Παρά την εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους, αποζητούν συνεχώς την προσοχή για να διατηρήσουν την αυτοεκτίμηση τους. Για αυτό είναι πολύ ευαίσθητοι στην κριτική και πολλές φορές την εκλαμβάνουν ως προσωπική επίθεση.
Αιτίες ναρκισσιστικής συμπεριφοράς
Αν και η ακριβής αιτία παραμένει άγνωστη, οι μελέτες έχουν δείξει ότι κάποιοι παράγοντες έχει παρατηρηθεί ότι σχετίζονται με την ανάπτυξη της ναρκισσιστικής διαταραχής προσωπικότητας. Κάποιες εμπειρίες στην πρώιμη παιδική ηλικία συμβάλλουν στην διαταραχή και περιλαμβάνουν:
- Κακοποίηση ή τραύμα
- Υπερβολικούς επαίνους3
- Έλλειψη φροντιστικού περιβάλλοντος
- Υπερβολές των γονέων
- Αναξιόπιστους γονείς
Χαρακτηριστικά ναρκισσιστών
Υπεροχή και ανωτερότητα
Η υπεροχή είναι το νούμερο ένα σημάδι ενός ναρκισσιστή και διαφέρει από την αυτοπεποίθηση. Ο κόσμος ενός ναρκισσιστή αφορά το καλό και το κακό, το ανώτερο και το κατώτερο, το σωστό και το λάθος. Υπάρχει μια ξεκάθαρη ιεραρχία και οι ναρκισσιστές θέλουν να είναι οι καλύτεροι, οι πιο σωστοί και οι πιο ικανοί. Συχνά πιστεύουν ότι είναι μοναδικοί και ότι πρέπει να συναναστρέφονται μόνο με ανθρώπους "υψηλού επιπέδου" ή ειδικού στάτους, υποτιμώντας τους υπόλοιπους. Κάνουν τα πάντα με τον δικό τους τρόπο, θεωρούν πως τους ανήκουν όλα και ελέγχουν τους πάντες.
Ανάγκη για προσοχή και επιβεβαίωση
Ένας ναρκισσιστής έχει συνεχή ανάγκη για προσοχή. Η επιβεβαίωση για έναν ναρκισσιστή έχει αξία μόνο όταν προέρχεται από τους άλλους. Δεν έχει σημασία πόσο συχνά λέτε σε ένα ναρκισσιστή πόσο τον αγαπάτε, πόσο τον θαυμάζετε, ποτέ δεν θα νιώσει αρκετός επειδή βαθιά μέσα του δεν πιστεύει ότι αξίζει την αγάπη.
Παρά τα αισθήματα ανωτερότητας, οι ναρκισσιστές είναι στην πραγματικότητα πολύ ανασφαλείς και φοβούνται ότι μπορεί να μην είναι αρκετά καλοί. Συνεχώς προσπαθούν να αποσπάσουν καλά λόγια από τους άλλους για να καλύψουν το εύθραυστο εγώ τους, αλλά πάντα θέλουν περισσότερα.
Τελειομανία
Μπορείτε να διακρίνετε έναν ναρκισσιστή μέσα από την έντονη ανάγκη του να τα κάνει όλα τέλεια. Πιστεύει ότι πρέπει να είναι τέλειος, πρέπει εσείς να είστε τέλειοι, οι διοργανώσεις πρέπει να είναι άψογες και η ζωή να εξελίσσεται όπως ακριβώς έχει οραματιστεί. Αυτή είναι μια εξαιρετικά ανέφικτη απαίτηση, με αποτέλεσμα ο ναρκισσιστής να νιώθει απογοητευμένος και μίζερος. Η ανάγκη για τελειότητα οδηγεί σε συνεχή παράπονα.
Ανάγκη για έλεγχο
Οι ναρκισσιστές θέλουν να έχουν τον έλεγχο σε όλα. Συχνά νιώθουν απογοήτευση με την ζωή που δεν είναι τέλεια και για αυτό κάνουν ότι μπορούν για να την ελέγξουν.
Οι ναρκισσιστές έχουν μια πλοκή στο μυαλό τους για το τι πρέπει να πει ή να κάνει ο κάθε χαρακτήρας. Όταν κάποιος δεν συμπεριφέρεται όπως περιμένουν, αναστατώνονται. Μέσα στο μυαλό τους είστε ένας χαρακτήρας, όχι ένα πραγματικό πρόσωπο με τις δικές του σκέψεις και συναισθήματα.
Χειραγώγηση
Το gaslighting είναι μια μορφή χειραγώγησης και συναισθηματικής κακοποίησης και σήμα κατατεθέν του ναρκισσισμού. Οι ναρκισσιστές μπορεί να σας λένε ψέματα, να σας κοροϊδεύουν, να διαστρεβλώνουν την αλήθεια και γενικά να παραμορφώνουν την πραγματικότητά σας.
Σημάδια του gaslighting περιλαμβάνουν:
- Δεν νιώθετε ο εαυτός σας.
- Νιώθετε περισσότερο άγχος και λιγότερη αυτοπεποίθηση.
- Αναρωτιέστε αν είστε τόσο ευαίσθητοι.
- Νιώθετε ότι κάνετε τα πάντα λάθος.
- Νιώθετε ότι όταν τα πράγματα πάνε στραβά είναι δικό σας λάθος.
- Λέτε συχνά συγνώμη.
- Νιώθετε ότι κάτι δεν πάει καλά, αλλά δεν μπορείτε να αναγνωρίσετε τι.
- Αναρωτιέστε αν οι αντιδράσεις προς το σύντροφό σας είναι σωστές.
- Δικαιολογείτε τη συμπεριφορά του συντρόφου σας.
Έλλειψη ευθύνης
Η έλλειψη ευθύνης είναι ένα έντονο σημάδι των ναρκισσιστών. Αν και θέλουν να έχουν τον έλεγχο, δεν θέλουν να αναλαμβάνουν την ευθύνη για τα αποτελέσματα, εκτός και αν όλα γίνονται ακριβώς όπως τα θέλουν. Όταν τα πράγματα δεν πάνε σύμφωνα με τα σχέδιά τους ή νιώθουν ότι δεν είναι όλα τέλεια, ρίχνουν την ευθύνη στους άλλους. Κάποιος άλλος έχει κάνει λάθος. Μερικές φορές, κατηγορούν οποιονδήποτε άλλο εκτός από τον εαυτό τους. Ωστόσο, ο ναρκισσιστής κατηγορεί συνήθως το άτομο που είναι κοντά του συναισθηματικά, είναι πιστό και τον αγαπά. Για να διατηρήσει την εικόνα της τελειότητας, ο ναρκισσιστής πάντα κατηγορεί κάποιον άλλο.
Έλλειψη ορίων
Πολλοί άνθρωποι δεν έχουν όρια ή δεν σέβονται τα όρια των άλλων, αλλά αυτό είναι μια κλασική συμπεριφορά για τους ναρκισσιστές. Οι ναρκισσιστές δεν μπορούν να δουν που τελειώνουν και που ξεκινούν τα όρια. Συμπεριφέρονται σαν μικρά παιδιά. Πιστεύουν ότι όλα τους ανήκουν, ότι όλοι σκέφτονται και αισθάνονται σαν αυτούς. Νιώθουν σοκ όταν κάποιος τους πει όχι. Αν ένας ναρκισσιστής θέλει κάτι από εσάς, θα κάνει τα πάντα για να το πάρει.
Ζήλια και Εκδικητικότητα
Ένα συχνό χαρακτηριστικό είναι το έντονο αίσθημα ζήλιας για τις επιτυχίες των άλλων, ή η πεποίθηση ότι οι άλλοι τους φθονούν. Παράλληλα, μπορεί να εκδηλώσουν έντονη εκδικητικότητα εάν νιώσουν ότι απειλείται η εικόνα τους ή δεν λαμβάνουν την αναγνώριση που θεωρούν ότι τους αξίζει.
Αντιλαμβάνονται τα πάντα ως απειλή
Οι ναρκισσιστές αντιλαμβάνονται πολύ εύκολα τις απειλές, το θυμό και την απόρριψη από τους άλλους, και μπορεί να παρεξηγήσουν τις εκφράσεις του προσώπου και να τις θεωρήσουν αρνητικές. Ακόμη και αν εκφράζετε τα συναισθήματά σας με ξεκάθαρο τρόπο, ο ναρκισσιστής δεν θα καταλάβει ακριβώς τι νιώθετε.
Αν οι λέξεις και οι εκφράσεις σας δεν συμφωνούν, ο ναρκισσιστής θα ανταποκριθεί ειρωνικά ή αμυντικά. Αυτό εξηγεί γιατί οι ναρκισσιστές συχνά παρεξηγούν το σαρκασμό και θεωρούν ότι οι άλλοι τους κάνουν προσωπική επίθεση. Ένας ναρκισσιστής δεν μπορεί να διαβάσει τη γλώσσα του σώματος.
Έλλειψη ενσυναίσθησης και σύνδεσης
Η έλλειψη ενσυναίσθησης αποτελεί πυρηνικό χαρακτηριστικό. Οι ναρκισσιστές δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν ή να ταυτιστούν με τα συναισθήματα και τις ανάγκες των άλλων, εστιάζοντας αποκλειστικά στη δική τους οπτική.
Συχνά, οι προσπάθειες να τους εξηγήσετε λογικά τον πόνο που προκαλούν αποβαίνουν άκαρπες, καθώς αδυνατούν να επεξεργαστούν συναισθήματα που δεν αφορούν τους ίδιους. Αυτή η συναισθηματική αποσύνδεση καθιστά τις ουσιαστικές σχέσεις μαζί τους εξαιρετικά δύσκολες. Αν μια σχέση δεν εξυπηρετεί πλέον τις ανάγκες τους, μπορεί να την τερματίσουν απότομα, αναζητώντας άμεσα νέα πηγή επιβεβαίωσης.
Φόβος της απόρριψης
Οι ναρκισσιστές σε όλη τους τη ζωή βρίσκουν κίνητρο και ενέργεια από το φόβο. Αυτό είναι δύσκολο να το αναγνωρίσει κάποιος επειδή οι φόβοι των ναρκισσιστών είναι καταπιεσμένοι και καλά κρυμμένοι. Φοβούνται συνέχεια μήπως ρεζιλευτούν, τους απορρίψουν, ή κάνουν κάτι λάθος. Φοβούνται ότι μπορεί να χάσουν τα χρήματά τους, ότι δεν είναι ελκυστικοί, ότι είναι ανεπαρκείς και ότι θα τους εγκαταλείψουν. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι ναρκισσιστές να μην μπορούν να εμπιστευτούν κανέναν.
Στην πραγματικότητα, όσο πιο στενή είναι η σχέση σας, τόσο λιγότερο σας εμπιστεύονται. Οι ναρκισσιστές φοβούνται την οικειότητα ή την ευαισθησία επειδή πιστεύουν ότι έτσι θα δείξουν τις ατέλειές τους, θα γίνουν στόχος κριτικής ή θα τους απορρίψουν. Η επιβεβαίωση δεν κάνει καμία διαφορά, επειδή οι ναρκισσιστές μισούν και απορρίπτουν τον ίδιο τους τον εαυτό. Φαίνεται ότι ποτέ δεν αναπτύσσουν εμπιστοσύνη με τους ανθρώπους που αγαπούν.
Άγχος
Το άγχος είναι ένα συνεχές συναίσθημα για τους ναρκισσιστές. Μερικοί ναρκισσιστές δείχνουν το άγχος τους μιλώντας συνεχώς , ενώ κάποιοι άλλοι το κρύβουν ή το καταστέλλουν. Αλλά οι περισσότεροι ναρκισσιστές προβάλλουν το άγχος τους στα κοντινά αγαπημένα τους πρόσωπα, κατηγορώντας τους ότι είναι αρνητικοί, μη υποστηρικτικοί, δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες τους ή είναι εγωιστές. Όλα αυτά γίνονται για να μεταφέρουν το άγχος τους και να νιώσουν λίγο καλύτερα με τον εαυτό τους. Όσο εσείς νιώθετε χειρότερα, ο ναρκισσιστής νιώθει καλύτερα. Στην πραγματικότητα, νιώθει δυνατός όσο το δικό σας άγχος μεγαλώνει.
Βαθιά ντροπή
Οι ναρκισσιστές δεν νιώθουν ενοχές επειδή πιστεύουν ότι έχουν πάντα δίκιο και δεν πιστεύουν ότι η συμπεριφορά τους επηρεάζει τους άλλους. Αλλά νιώθουν βαθιά ντροπή. Η ντροπή είναι η πεποίθηση ότι κάτι βαθιά και μόνιμα είναι λάθος ή κακό για αυτούς. Οι ναρκισσιστές θάβουν βαθιά μέσα τους τις ανασφάλειες, τους φόβους και την απόρριψη. Ντρέπονται για όλα τα συναισθήματα και τις σκέψεις απόρριψης. Κρατούν τις ευαισθησίες καλά κρυμμένες για να διατηρήσουν την αυτοεκτίμησή τους.
Τοξική σχέση με νάρκισσο
Η σχέση με ένα ναρκισσιστή παρότι έχει και τα γοητευτικά της σημεία, συχνά εξελίσσεται σε μια τραυματική και τοξική σχέση για εσάς.
Η ψυχοθεραπεία στις διαταραχές προσωπικότητας πρέπει να είναι ειδική και μακροχρόνια. Τα θεραπευτικά αποτελέσματα εξαρτώνται από την βαρύτητα της περίπτωσης.
Βιβλιογραφία
- 1.Orth, U., et al. (2012). Life-span development of self-esteem and its effects on important life outcomes. Journal of Personality and Social Psychology, 102(6), 1271–1288. [Self-esteem and resilience]
- 2.Yeo, G., et al.. (2023). How do aspects of selfhood relate to depression and anxiety among youth? A meta-analysis. Psychological Medicine, 53(11), 4833–4855. [Depression-anxiety correlation]
- 3.Brummelman, E., e al. (2015). Origins of narcissism in children. Proceedings of the National Academy of Sciences, 112(12), 3659–3662. [Parenting overvaluation]