Γαστρεντερίτιδα

Γαστρεντερίτιδα

Η γαστρεντερίτιδα είναι η λοίμωξη στο γαστρεντερικό σύστημα.⁴ Diarrhoeal disease-WHO. Τα τυπικά συμπτώματα περιλαμβάνουν τις κράμπες στην κοιλιά, την διάρροια και τον εμετό. Σε πολλές περιπτώσεις, η γαστρεντερίτιδα υποχωρεί μόνη της μέσα σε μερικές μέρες.

Η κύρια επιπλοκή της γαστρεντερίτιδας είναι η αφυδάτωση, της οποίας ο κίνδυνος μπορεί να μειωθεί σημαντικά αν το άτομο αναπληρώνει τα υγρά που χάνει από τον εμετό και τη διάρροια. Στην σοβαρή γαστρεντερίτιδα μπορεί οι ασθενείς να χρειάζονται ενδοφλέβια χορήγηση υγρών. Οι κύριες αιτίες γαστρεντερίτιδας περιλαμβάνουν ιούς, βακτήρια, τοξίνες, παράσιτα, και συγκεκριμένες χημικές ενώσεις.

Συμπτώματα γαστρεντερίτιδας

Τα συμπτώματα της γαστρεντερίτιδας περιλαμβάνουν:

• απώλεια της όρεξης
• φούσκωμα
• ναυτία
• εμετό
• κράμπες στην κοιλιά
• πόνο στην κοιλιά
• διάρροια
• αίμα στα κόπρανα
• γενική αδιαθεσία, λήθαργο και πόνους στο σώμα

Αιτίες γαστρεντερίτιδας

Οι κύριοι παράγοντες που προκαλούν γαστρεντερίτιδα περιλαμβάνουν:

• ιούς, όπως οι νοροϊοί, οι ροταϊοί, οι αδενοϊοί.¹ Ahmed et al. (2014). Global prevalence of norovirus in cases of gastroenteritis: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Infectious Diseases, 14(8), 725-730.
• βακτήρια, όπως το καμπυλοβακτηρίδιο.
• παράσιτα, όπως η ενδαμοιβάδα η ιστολυτική, το κρυπτοσπορίδιο.
• βακτηριακές τοξίνες, τα βακτήρια από μόνα τους δεν προκαλούν κάποια νόσο, αλλά τα δηλητηριώδη υποπροϊόντα τους μπορεί να μολύνουν την τροφή. Κάποια στελέχη του σταφυλόκοκκου παράγουν τοξίνες που προκαλούν γαστρεντερίτιδα.
• χημικές ενώσεις, όπως η δηλητηρίαση από μόλυβδο μπορεί να προκαλούν γαστρεντερίτιδα.
• φάρμακα, συγκεκριμένα φάρμακα (όπως τα αντιβιοτικά) μπορεί να προκαλούν γαστρεντερίτιδα σε κάποιους ανθρώπους.

Γνωστοί παράγοντες που προκαλούν γαστρεντερίτιδα

Συνήθως η γαστρεντερίτιδα προκαλείται από ιούς, βακτήρια ή παράσιτα. Σε κάθε περίπτωση η λοίμωξη συμβαίνει λόγω της κατάποσης του ξένου εισβολέα, μέσω της τροφής ή των υγρών. Οι περισσότερες περιπτώσεις γαστρεντερίτιδας οφείλονται σε:

• E. coli: η γαστρεντερίτιδα λόγω του E.coli είναι ένα συχνό πρόβλημα σε ανθρώπους που ταξιδεύουν σε χώρες με κακή υγιεινή. Η λοίμωξη μπορεί να συμβεί με την κατανάλωση μολυσμένου νερού ή τροφής όπως τα ωμά φρούτα και τα λαχανικά.
• Καμπυλοβακτηρίδιο: το συγκεκριμένο βακτήριο υπάρχει κυρίως στα περιττώματα των ζώων και στο άψητο κρέας, ειδικά το κοτόπουλο. Η λοίμωξη προκαλείται από την κατανάλωση μολυσμένης τροφής ή νερού, και τα λερωμένα χέρια μετά την επαφή με μολυσμένα ζώα.
• Κρυπτοσπορίδιο: το συγκεκριμένο παράσιτο υπάρχει στο έντερο των ανθρώπων και των ζώων. Η λοίμωξη μπορεί να συμβεί αν για παράδειγμα, κάποιος κολυμπά σε μολυσμένη πισίνα και κατά λάθος καταπιεί νερό ή αν έρθει σε επαφή με μολυσμένα ζώα. Ένα μολυσμένο άτομο μπορεί να διασπείρει το παράσιτο στο φαγητό ή στις επιφάνειες αν δεν πλένει τα χέρια του αφού έχει πάει στην τουαλέτα.
• Γιαρδίαση: αυτή είναι μια παρασιτική λοίμωξη και μπορεί να συμβεί μετά από την κατανάλωση μολυσμένου νερού, την επαφή με μολυσμένα ζώα ή την αλλαγή της πάνας ενός μωρού που φέρει το παράσιτο χωρίς να πλένετε τα χέρια σας μετά.
• Σαλμονέλωση: το βακτήριο της σαλμονέλας υπάρχει στα περιττώματα των ζώων. Η λοίμωξη προκύπτει από την κατανάλωση μολυσμένης τροφής ή μετά την επαφή με μολυσμένα ζώα. Ένα άτομο μπορεί να διασπείρει το βακτήριο σε άλλα άτομο ή επιφάνειες αν δεν πλένει καλά τα χέρια του.
• Σιγκέλλωση: το συγκεκριμένο βακτήριο υπάρχει στα ανθρώπινα περιττώματα. Ένα μολυσμένο άτομο μπορεί να μεταφέρει το βακτήριο στην τροφή ή στις επιφάνειες αν δεν πλένει τα χέρια του αφού έχει πάει στην τουαλέτα.
• Ιϊκή γαστρεντερίτιδα: συνήθως προκύπτει από την επαφή με ένα άτομο που φέρει τον ιό, όπως το άγγιγμα στα χέρια ή ο εμετός ή μέσω της κατανάλωσης μολυσμένης τροφής ή νερού.³ Flynn et al. (2024). Viral gastroenteritis. The Lancet, 403(10430), 957-969.

Διάγνωση της γαστρεντερίτιδας

Η διάγνωση της γαστρεντερίτιδας πραγματοποιείται αποκλειστικά από ιατρό και μπορεί να γίνει με τη λήψη του ιατρικού ιστορικού, την κλινική εξέταση, τις εργαστηριακές εξετάσεις αίματος και κοπράνων.

Διαχείριση των συμπτωμάτων της γαστρεντερίτιδας

Τυπικά η γαστρεντερίτιδα διαρκεί λίγες μέρες και συχνά υποχωρεί χωρίς ειδική ιατρική παρέμβαση, ωστόσο η ιατρική παρακολούθηση είναι πάντα σκόπιμη. Η λήψη οποιουδήποτε φαρμακευτικού σκευάσματος πρέπει να γίνεται αυστηρά με ιατρική συνταγή, καθώς ορισμένα φάρμακα ενδέχεται να αντενδείκνυνται, ειδικά σε παιδιά.

Η πιο σημαντική υποστηρικτική πρακτική για την γαστρεντερίτιδα είναι η σωστή ενυδάτωση.² DuPont et al. (2014). Acute infectious diarrhea in immunocompetent adults. The New England Journal of Medicine, 370(16), 1532-1540.  Καλό είναι οι ασθενείς να πίνουν συχνά νερό, ακόμη και αν κάνουν εμετό. Μπορούν επίσης να πάρουν από το φαρμακείο ηλεκτρολύτες, πάντα κατόπιν συμβουλής επαγγελματία υγείας.

Αν ένας ασθενής έχει ναυτία μπορεί να δοκιμάζει να τρώει μικρά και συχνά γεύματα. Όταν η όρεξη επανέλθει, καλό είναι ο ασθενής να τρώει τροφές που είναι εύκολες στην πέψη, όπως τα κράκερ, το τοστ, η μπανάνα, το ρύζι και το κοτόπουλο.

Καλό είναι να αποφεύγει το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα , όπως επίσης τους χυμούς ή τα αναψυκτικά που περιέχουν ζάχαρη και μπορεί να επιδεινώνουν την διάρροια.

Η ιατρική διαχείριση εξαρτάται άμεσα από το ιατρικό ιστορικό και το αίτιο της γαστρεντερίτιδας, και μπορεί να περιλαμβάνει, έπειτα από ιατρική οδηγία:

• Άφθονα υγρά.
• Λήψη ηλεκτρολυτών.
• Εισαγωγή στο νοσοκομείο και ενδοφλέβια χορήγηση υγρών, σε σοβαρές περιπτώσεις.
• Αντιβιοτικά, αν τα βακτήρια είναι η αιτία της γαστρεντερίτιδας και τα έχει συνταγογραφήσει ο θεράπων ιατρός.
• Φάρμακα για τα παράσιτα, αν τα παράσιτα είναι η αιτία.
• Αντιεμετικά φάρμακα ή φάρμακα για την διάρροια.

Επιπλοκές γαστρεντερίτιδας

Η κύρια επιπλοκή της γαστρεντερίτιδας είναι η αφυδάτωση, η σοβαρή απώλεια υγρών και σημαντικών μεταλλικών στοιχείων. Όταν ένα άτομο είναι υγιές και πίνει αρκετά υγρά ώστε να αναπληρώνει αυτά που χάνει από τον εμετό και τη διάρροια, τότε η αφυδάτωση δεν πρέπει να αποτελεί πρόβλημα.

Τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και οι άνθρωποι με αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να έχουν σοβαρή αφυδάτωση όταν χάνουν περισσότερα υγρά από αυτά που παίρνουν. Η νοσοκομειακή περίθαλψη είναι αναγκαία σε κάποιες περιπτώσεις για την ενδοφλέβια χορήγηση υγρών.

Γενικά μέτρα προστασίας και υγιεινής

Ο καλύτερος τρόπος για τη μείωση των πιθανοτήτων διασποράς της γαστρεντερίτιδας είναι η εφαρμογή των παρακάτω βημάτων:

• Σωστό πλύσιμο των χεριών: είναι πολύ σημαντικό να πλένουμε τα χέρια μας μετά την αλλαγή πάνας του μωρού και πριν φτιάξουμε φαγητό. Είναι σημαντικό να πλένουμε τα χέρια μας με ζεστό νερό και σαπούνι για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα. Πλένουμε τα νύχια μας και τις πτυχές των χεριών μας. Τα απολυμαντικά για τα χέρια είναι απαραίτητα όταν δεν έχουμε τη δυνατότητα να πλύνουμε τα χέρια μας με σαπούνι και νερό.
• Χρησιμοποιούμε διαφορετικά προσωπικά είδη: καλό είναι να αποφεύγουμε να μοιραζόμαστε τα μαχαιροπίρουνα, τα ποτήρια, τα πιάτα και τις πετσέτες μας.
• Προετοιμάζουμε με προσοχή το φαγητό μας: πλένουμε καλά τα φρούτα και τα λαχανικά πριν τα καταναλώσουμε. Οι καθαρές επιφάνειες στην κουζίνα είναι απαραίτητες πριν το μαγείρεμα. Αν νιώθουμε άρρωστοι καλό είναι να μην μαγειρεύουμε.
• Κρατάμε αποστάσεις: αν ένα άτομο έχει γαστρεντερίτιδα τότε αποφεύγουμε την στενή επαφή μαζί του.
• Απολυμαίνουμε τις επιφάνειες: αν κάποιος στο σπίτι μας έχει γαστρεντερίτιδα καλό είναι να απολυμαίνουμε τις επιφάνειες, τους πάγκους, τις βρύσες και τα πόμολα από τις πόρτες με απολυμαντικά κατά των ιών.
• Αποφεύγουμε την επαφή με ρούχα που μπορεί να έχουν μολυνθεί: αν ένα άτομο στο σπίτι μας έχει γαστρεντερίτιδα καλό είναι να φοράμε γάντια όταν θέλουμε να βάλουμε τα ρούχα του για πλύσιμο. Καλό είναι όλα τα ρούχα να πλένονται σε υψηλές θερμοκρασίες. Αφού τελειώσουμε με τα πλυντήρια πλένουμε καλά τα χέρια μας.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Ahmed et al. (2014). Global prevalence of norovirus in cases of gastroenteritis: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Infectious Diseases, 14(8), 725-730. [link]
2. ↸2.DuPont et al. (2014). Acute infectious diarrhea in immunocompetent adults. The New England Journal of Medicine, 370(16), 1532-1540. [link]
3. ↸3.Flynn et al. (2024). Viral gastroenteritis. The Lancet, 403(10430), 957-969. [link]
4. ↸4.Diarrhoeal disease-WHO. [link]