Υπνοθεραπεία

Η κλινική ύπνωση/υπνοθεραπεία είναι μια τεχνική που χρησιμοποιείται από κατάλληλα εκπαιδευμένο ψυχίατρο -ψυχοθεραπευτή ως συμπληρωματική παρέμβαση για χαλάρωση, εστίαση της προσοχής και επεξεργασία θεραπευτικών στόχων. Δεν υποκαθιστά την ιατρική παρακολούθηση, την ψυχιατρική αξιολόγηση ή την ψυχοθεραπεία όταν αυτές είναι αναγκαίες.

Αν και οι συνεδρίες ύπνωσης μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε ανθρώπου, τυπικά περιλαμβάνουν τέσσερις φάσεις.

Στην κλινική εφαρμογή, η ύπνωση γίνεται αντιληπτή ως ένα φάσμα εμπειριών που κυμαίνονται από ελαφριά χαλάρωση και εστιασμένη προσοχή έως βαθύτερες καταστάσεις απορρόφησης — το ποιο επίπεδο επιτυγχάνεται εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την υπνωτισιμότητα του ατόμου, η οποία παραμένει σχετικά σταθερή σε όλη τη διάρκεια της ζωής.

Φάση 1

Η επαγωγή είναι η πρώτη φάση της υπνοθεραπείας. Ο θεραπευτής βοηθά τον θεραπευόμενο να χαλαρώσει και να εστιάσει την προσοχή του, ώστε να διευκολύνεται η ήρεμη συμμετοχή στη διαδικασία. Μπορεί ο θεραπευόμενος να φέρνει στο μυαλό του ένα ήρεμο μέρος ή να εφαρμόζει την προοδευτική χαλάρωση. Αυτές οι εικόνες μπορούν να διευκολύνουν τη συγκέντρωση του ατόμου στους στόχους της συνεδρίας.

Φάση 2: φάση εργασίας

Η φάση της εργασίας είναι η δεύτερη φάση της υπνοθεραπείας. Σε αυτό το σημείο της συνεδρίας ο θεραπευόμενος μαζί με τον θεραπευτή δουλεύουν τα θέματα που τον απασχολούν. Σε αυτό το σημείο της συνεδρίας, ο θεραπευόμενος και ο θεραπευτής εστιάζουν στις δυσκολίες που απασχολούν το άτομο, όπως το στρες, ορισμένες συμπεριφορικές δυσκολίες ή η υποκειμενική εμπειρία δυσφορίας.

Φάση 3: φάση ενίσχυσης

Σε αυτή τη φάση μπορεί να χρησιμοποιούνται λεκτικές παρεμβάσεις και νοερές εικόνες προσαρμοσμένες στους θεραπευτικούς στόχους του ατόμου. Στη φάση της ενίσχυσης, ο θεραπευτής θα επισημάνει τις γνώσεις που έχει κερδίσει ο θεραπευόμενος μέσα από την ύπνωση. Αυτό μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση και διαχείριση των συναισθημάτων, των συνηθειών ή της δυσφορίας που περιγράφει το άτομο.

Για παράδειγμα, αν έχει άγχος, ο θεραπευτής θα του προτείνει να ηρεμήσει στη διάρκεια της ύπνωσης. Αν το άτομο αναφέρει πόνο ή σωματική δυσφορία, ο θεραπευτής μπορεί να χρησιμοποιήσει τεχνικές χαλάρωσης και εστίασης που στοχεύουν στην καλύτερη αντιμετώπιση της εμπειρίας, χωρίς να υπονοείται ίαση ή υποκατάσταση της ιατρικής φροντίδας.

Φάση 4 : αφύπνιση

Η τελευταία φάση της υπνοθεραπείας είναι η αφύπνιση.

Η κλινική ύπνωση δεν είναι αυτόνομη λύση για κάθε δυσκολία.⁴ Όταν εφαρμόζεται, πρέπει να εντάσσεται στο πλαίσιο ολοκληρωμένης ιατρικής ή ψυχικής αξιολόγησης.

Τι να περιμένω από την υπνοθεραπεία;

Η εμπειρία της ύπνωσης διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο, και οι στόχοι της συνεδρίας καθορίζονται εξατομικευμένα σε συνεργασία με τον θεραπευτή. Οι περισσότεροι άνθρωποι περιγράφουν την ύπνωση ως μια ευχάριστη εμπειρία. Μαζί με τον θεραπευτή σας θα αποφασίσετε ποια θέματα θέλετε να δουλέψετε, και μετά μπορεί να νιώθετε πιο άνετα και ήρεμα.

Μύθοι για την υπνοθεραπεία

Οι παρακάτω μύθοι αποτελούν τις πιο συχνές παρερμηνείες που εντοπίζονται στη βιβλιογραφία και στην κλινική πράξη, και η διαλεύκανσή τους θεωρείται σημαντική για την ενημέρωση του κοινού.

Μύθος 1: ο θεραπευτής ελέγχει το υπνωτισμένο άτομο και μπορεί να το χρησιμοποιεί σαν μαριονέτα για να κάνει και να λέει ότι θέλει ο υπνωτιστής.

Ο συγκεκριμένος μύθος δεν ισχύει. Δεν έχει σημασία πόσο βαθιά υπνωτισμένο είναι ένα άτομο, διατηρεί τον έλεγχο σε όλη τη διάρκεια της συνεδρίας. Η κλινική ύπνωση δεν εξαλείφει τη βούληση. Ο θεραπευόμενος διατηρεί τον εθελούσιο έλεγχο και δεν προβαίνει σε πράξεις αντίθετες με τις αξίες ή τις επιθυμίες του.

Μύθος 2: η ύπνωση είναι κάτι που δεν μπορεί να κάνει κάποιος μόνος του.

Αυτό δεν είναι αλήθεια. Η ύπνωση είναι μια δεξιότητα που μπορεί ο καθένας να μάθει. Είναι μια δεξιότητα που ορισμένοι άνθρωποι αναπτύσσουν με εκπαίδευση, με στόχο τη χαλάρωση, την εστίαση ή την υποστήριξη θεραπευτικών στόχων που έχουν θέσει με τον κλινικό τους. Η αυτο-ύπνωση μπορεί να οδηγήσει σε μια κατάσταση εστιασμένης χαλάρωσης και απορρόφησης, ανάλογη με εκείνη της κατευθυνόμενης κλινικής ύπνωσης.

Μύθος 3: οι άνθρωποι μένουν παγιδευμένοι στην ύπνωση και δεν μπορούν να "ξεφύγουν" όταν το θέλουν.

Κάτι τέτοιο δεν είναι αλήθεια. Οι άνθρωποι μπορούν να σταματήσουν την συνεδρία οποιαδήποτε στιγμή το επιθυμούν. Στην αρχή της συνεδρίας, ο υπνοθεραπευτής ενημερώνει τον θεραπευόμενο ότι μπορεί να σταματήσει οποιαδήποτε στιγμή.

Μύθος 4: οι άνθρωποι πρέπει να είναι πολύ εύπιστοι για να λειτουργήσει η ύπνωση.

Άλλος ένας μύθος που δεν ισχύει. Η ανταπόκριση στην ύπνωση διαφέρει από άτομο σε άτομο, και τα ερευνητικά δεδομένα δεν είναι ίδια για όλες τις ενδείξεις. Η ύπνωση απαιτεί την προθυμία του ατόμου για τη διαδικασία. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι κάποιος είναι ευκολόπιστος.

Μύθος 5: στη διάρκεια της ύπνωσης, οι άνθρωποι δεν έχουν συνείδηση.

Στη διάρκεια της υπνοθεραπείας, οι άνθρωποι δεν κοιμούνται και έχουν συνείδηση. Αν και μπορεί να νιώθουν πολύ ήρεμοι, παραμένουν ενεργοί στη διάρκεια της ύπνωσης.

Ουσιαστικά, η υπνωτική κατάσταση μοιάζει περισσότερο με βαθιά απορρόφηση (absorption) σε μια εμπειρία — παρόμοια με αυτή που βιώνει κάποιος κατά τη διάρκεια έντονης ανάγνωσης ή παρακολούθησης μιας ταινίας που τον καθηλώνει — παρά με ύπνο ή «χάσιμο» συνείδησης.

Σε ποιες περιπτώσεις έχει μελετηθεί η κλινική ύπνωση;

Η κλινική ύπνωση έχει μελετηθεί κυρίως ως συμπληρωματική παρέμβαση σε ορισμένα συμπτώματα ή κλινικά προβλήματα, με διαφορετική ποιότητα τεκμηρίωσης ανά περίπτωση. Δεν αποτελεί θεραπεία πρώτης γραμμής για σοβαρές ιατρικές ή ψυχικές παθήσεις και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως μέθοδος ίασης.

Σωματικός πόνος σε ορισμένα κλινικά πλαίσια
Υποστήριξη στην ανάρρωση μετά από ιατρικές πράξεις, όπου κρίνεται κατάλληλο
Άγχος και ορισμένες φοβικές αντιδράσεις, στο πλαίσιο συνολικής ψυχοθεραπευτικής φροντίδας
Καταθλιπτικά συμπτώματα, μόνο μετά από κλινική αξιολόγηση και όχι ως αυτόνομη θεραπεία
Συμπτώματα μετατραυματικού στρες, μόνο από ειδικά εκπαιδευμένους κλινικούς και μέσα σε ολοκληρωμένο θεραπευτικό πλάνο
Διακοπή καπνίσματος, ως πιθανό υποστηρικτικό εργαλείο συμπεριφορικής αλλαγής
Διαχείριση βάρους, μόνο ως τμήμα ευρύτερης παρέμβασης στον τρόπο ζωής
Συμπτώματα που σχετίζονται με το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου σε επιλεγμένες περιπτώσεις

Πιθανές εμπειρίες κατά τη συνεδρία

Οι εμπειρίες που αναφέρουν οι άνθρωποι κατά τη διάρκεια της κλινικής ύπνωσης δεν είναι ίδιες για όλους. Παρακάτω περιγράφονται συνήθεις εμπειρίες της συνεδρίας και όχι εγγυημένα θεραπευτικά αποτελέσματα.

Επίγνωση: μερικοί άνθρωποι έχουν πλήρη επίγνωση στη διάρκεια της συνεδρίας. Μπορούν να ανακαλούν οτιδήποτε έχει συμβεί και να κάνουν συζητήσεις σε κατάσταση ύπνωσης. Άλλοι άνθρωποι βιώνουν βαθύτερη χαλάρωση, κατά την οποία η εξωτερική διέγερση μειώνεται — μια εμπειρία παρόμοια με εκείνη της βαθιάς απορρόφησης σε μια ενδιαφέρουσα δραστηριότητα.
Συγκέντρωση: τον περισσότερο χρόνο μας αποσπούν την προσοχή όσα συμβαίνουν γύρω μας. Είτε πρόκειται για την τηλεόραση, τα παιδιά που θέλουν την προσοχή μας ή τη σύντροφο που θέλει να συζητήσουμε, μπορεί να είναι δύσκολο να μείνουμε συγκεντρωμένοι στον εαυτό μας. Το συνειδητό μυαλό είναι πολλές φορές σε σύγχυση. Μπορεί να ανησυχούμε για τις υποχρεώσεις στο σπίτι, τα οικονομικά, τη δουλειά. Στην υπνοθεραπεία μπορεί το άτομο να σπάσει όλες αυτές τις ανησυχίες σε μικρά κομμάτια και έτσι να μπορεί να συγκεντρωθεί σε ένα πρόβλημα κάθε φορά.
Χαλάρωση: στη φάση της ύπνωσης, ο θεραπευόμενος είναι βαθιά χαλαρός. Το συνειδητό μυαλό είναι ήσυχο και έτσι επιτρέπει στο ασυνείδητο μυαλό να συγκεντρωθεί στο θέμα. Με αυτή την ηρεμία, ο θεραπευόμενος μπορεί να επεξεργαστεί δυσκολίες μέσα σε πιο οργανωμένο θεραπευτικό πλαίσιο.

Οι θεραπευτές μπορεί να χρησιμοποιούν λεκτικές οδηγίες που διευκολύνουν την αίσθηση ασφάλειας και χαλάρωσης, όπως «είσαι ασφαλής», ώστε ο θεραπευόμενος να μπορεί να παραμένει πιο ήρεμος στη διάρκεια της διαδικασίας.

Τι δείχνουν τα ερευνητικά δεδομένα;

Η αποτελεσματικότητα της κλινικής ύπνωσης διαφέρει ανάλογα με το πρόβλημα, το θεραπευτικό πλαίσιο, την εκπαίδευση του επαγγελματία και τα χαρακτηριστικά του ατόμου. Τα καλύτερα διαθέσιμα δεδομένα υποστηρίζουν επιλεκτική, συμπληρωματική χρήση σε ορισμένες περιπτώσεις, όχι γενικευμένους ισχυρισμούς για «θεραπεία».

Υπάρχουν ερευνητικά δεδομένα για πιθανή υποστηρικτική χρήση σε ορισμένες ιατρικές ή οδοντιατρικές πράξεις, με στόχο τη διαχείριση πόνου και άγχους.¹
Υπάρχουν δεδομένα για βελτίωση ορισμένων συμπτωμάτων του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου σε επιλεγμένους ασθενείς, πάντα ως συμπληρωματική παρέμβαση.²
Στο άγχος, η κλινική ύπνωση μπορεί να χρησιμοποιείται επικουρικά μαζί με τεκμηριωμένες ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις, ανάλογα με την κλινική αξιολόγηση.³

Ψυχική υποστήριξη

Στην ψυχική υγεία, η κλινική ύπνωση μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να εντάσσεται ως συμπληρωματική τεχνική μέσα σε οργανωμένο ψυχοθεραπευτικό ή ψυχιατρικό πλάνο. Για διαταραχές όπως η κατάθλιψη, οι φοβίες ή το μετατραυματικό στρες δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως αυτάρκης λύση, αλλά ως πιθανή επικουρική επιλογή μετά από εξατομικευμένη αξιολόγηση, σε συδνυασμό με την ψυχοθεραπεία. Σε περιπτώσεις σοβαρής ψυχικής διαταραχής ή έντονης απορρύθμισης, απαιτείται πρώτα ολοκληρωμένη ψυχιατρική αξιολόγηση.

Βιβλιογραφία

1.Lang, E. V., et al. (2000). Adjunctive non-pharmacological analgesia for invasive medical procedures: A randomised trial. The Lancet, 355(9214), 1486-1490. [link]
2.Whorwell, P. J., et al. (1984). Controlled trial of hypnotherapy in the treatment of severe refractory irritable-bowel syndrome. The Lancet, 2(8414), 1232-1234. [link]
3.Valentine, K. E., et al. (2019). The efficacy of hypnosis as a treatment for anxiety: A meta-analysis. International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis, 67(3), 336-363. [link]
4.APA Official Actions – hypnosis position statement content stating that hypnosis should be used by appropriately licensed and trained health professionals, within the scope of expertise, and in the context of thorough medical and psychiatric evaluation. [link]

Υπνοθεραπεία και σχετικοί μύθοι