Διαταραχή παρατεταμένου πένθους

Διαταραχή Παρατεταμένου Πένθους

Ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου μπορεί να ταρακουνήσει τα θεμέλια της ύπαρξης μας και να επηρεάσει το μυαλό και το σώμα. Στην περίοδο του πένθους μπορεί να κάνετε σκέψεις, να θυμάστε αναμνήσεις και να φέρνετε εικόνες στο μυαλό σας με το αγαπημένο σας πρόσωπο. Μπορεί να δυσκολεύεστε να αποδεχτείτε την απώλεια, και να νιώθετε κύματα θλίψης.

Το πένθος είναι μια φυσιολογική αντίδραση στην απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου. Στους περισσότερους ανθρώπους τα συμπτώματα του πένθους υποχωρούν με τον καιρό. Υπάρχει όμως και ένα μικρό ποσοστό ανθρώπων που βιώνει έντονα συμπτώματα πένθους τα οποία επιμένουν, προκαλώντας δυσκολίες στην καθημερινή λειτουργικότητα. Η διαταραχή παρατεταμένου πένθους χαρακτηρίζεται από έντονα και επίμονα συμπτώματα πένθους τα οποία δεν είναι μονάχα ενοχλητικά αλλά δημιουργούν προβλήματα στη λειτουργικότητα.

Συμπτώματα και διάγνωση

Ένα άτομο με διαταραχή παρατεταμένου πένθους μπορεί να νιώθει έντονη λαχτάρα για το άτομο το οποίο έχει πεθάνει και/ή να σκέφτεται συνεχώς το θάνατο αυτού του ατόμου. Στα παιδιά και στους έφηβους, αυτές οι σκέψεις μπορεί να επικεντρώνονται στις συνθήκες του θανάτου. Επιπλέον, τα άτομα που μένουν πίσω μπορεί να είναι σε κατάσταση σοκ ή να μην πιστεύουν ότι το αγαπημένο τους πρόσωπο πέθανε, νιώθουν ανασφάλεια και αβεβαιότητα σε ένα κόσμο χωρίς το θανόντα, πράγμα που υπονομεύει την αίσθηση του σκοπού, του νοήματος και του εαυτού. Αυτά τα συμπτώματα συνδέονται με σημαντικό άγχος και/ή προβλήματα στις δουλειές της καθημερινότητας στο σπίτι, στη δουλειά ή σε άλλες πτυχές της οικογενειακής ζωής. Το παρατεταμένο έντονο πένθος είναι εξουθενωτικό και επηρεάζει τη λειτουργικότητα με ένα τρόπο που το φυσιολογικό πένθος δεν το κάνει.

Για τη διάγνωση της διαταραχής παρατεταμένου πένθους, η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου πρέπει να έχει συμβεί τουλάχιστον ένα χρόνο για τους ενήλικες (το κριτήριο των 12 μηνών σύμφωνα με το DSM-5-TR τέθηκε για να αποφευχθεί η ιατρικοποίηση του φυσιολογικού πένθους, το οποίο μπορεί να είναι έντονο αλλά εξελίσσεται ομαλά χωρίς παρέμβαση) και τουλάχιστον έξι μήνες για τα παιδιά και τους έφηβους. Τα άτομα που πενθούν πρέπει να έχουν τουλάχιστον 3 από τα συμπτώματα που ακολουθούν σχεδόν καθημερινά για τουλάχιστον ένα μήνα πριν από τη διάγνωση.

Τα συμπτώματα της διαταραχής παρατεταμένου πένθους περιλαμβάνουν:

• Διαταραχή ταυτότητας (νιώθετε ότι έχετε χάσει ένα κομμάτι του εαυτού σας).
• Έντονη αίσθηση δυσπιστίας για το θάνατο.
• Αποφυγή των υπενθυμίσεων για το θάνατο.
• Έντονο συναισθηματικό πόνο (όπως θυμό, δυσαρέσκεια, πικρία) για το θάνατο. Πολλοί πενθούντες αναφέρουν ότι "ακούν" ή "βλέπουν" φευγαλέα τον θανόντα. Αυτό είναι συχνό φαινόμενο της οξείας φάσης και, αν δεν συνοδεύεται από άλλη παθολογία, συνήθως δεν αποτελεί ένδειξη ψύχωσης, αλλά έκφραση της έντονης λαχτάρας.
• Δυσκολία επανένταξης (προβλήματα στις σχέσεις με τους φίλους, σχέδια για το μέλλον).
• Συναισθηματικό μούδιασμα (απουσία ή έλλειψη συναισθηματικών εμπειριών).
• Αίσθημα ότι η ζωή δεν έχει νόημα χωρίς τον θανόντα. Στο πένθος η σκέψη εστιάζει στον θανόντα και τα συναισθήματα εναλλάσσονται. Στην κατάθλιψη η διάθεση είναι συνεχώς πεσμένη και κυριαρχεί το αίσθημα της αναξιότητας.
• Έντονη μοναξιά.

Επίσης, το πένθος πρέπει να διαρκεί περισσότερο από το αναμενόμενο σύμφωνα με τους κοινωνικούς, πολιτισμικούς ή θρησκευτικούς κανόνες. Περίπου το 4-15% των ενηλίκων που πενθούν θα βιώσουν τα επίμονα συμπτώματα της διαταραχής παρατεταμένου πένθους. ¹ Bryant, R. A., et al. (2024). Cognitive behavior therapy vs mindfulness in treatment of prolonged grief disorder: A randomized clinical trial. JAMA Psychiatry, 81(6), 567-575.

Παράγοντες κινδύνου

Οι παράγοντες κινδύνου για την διαταραχή παρατεταμένου πένθους περιλαμβάνουν κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες, ιστορικό ψυχικών διαταραχών, έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης και τραυματικές εμπειρίες. Για παράδειγμα, ο κίνδυνος για τη διαταραχή παρατεταμένου πένθους είναι μεγαλύτερος όταν ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου συμβεί ξαφνικά ή κάτω από αφύσικες συνθήκες. Επιπλέον, η διαταραχή παρατεταμένου πένθους συνδέεται με την μεγαλύτερη ηλικία, τις γυναίκες, την αγχώδη προσκόλληση, το χαμηλό κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο και τον αυτοκτονικό ιδεασμό. Όσοι πενθούν και έχουν ιστορικό κατάθλιψης έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν διαταραχή παρατεταμένου πένθους, όπως επίσης και όσοι ήταν συναισθηματικά εξαρτημένοι από τον θανόντα.

Ο κίνδυνος για την ανάπτυξη της διαταραχής παρατεταμένου πένθους ποικίλει ανάλογα με τη σχέση που έχει ένα άτομο με τον θανόντα (π.χ. είναι υψηλότερος για όσους βιώνουν το θάνατο ενός παιδιού ή συζύγου), τις συνθήκες θανάτου (π.χ. δολοφονία) και την τοποθεσία του θανάτου (π.χ. σε μια μονάδα φροντίδας ή στο σπίτι). Η έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης επίσης αυξάνει τον κίνδυνο για την διαταραχή παρατεταμένου πένθους.

Θεραπεία

Για τους περισσότερους ανθρώπους, τα συμπτώματα του πένθους υποχωρούν με τον καιρό και δεν επηρεάζουν την καθημερινότητα και τη λειτουργικότητα τους. Αν και τα συναισθήματα και τα συμπτώματα του πένθους μπορεί μερικές φορές να είναι πιο έντονα, συνήθως δεν απαιτούν εξειδικευμένη ψυχοθεραπευτική παρέμβαση. Ωστόσο, οι άνθρωποι που εμφανίζουν πιο έντονα, συνεχή συμπτώματα πένθους, μπορεί να χρειάζονται επαγγελματική ψυχολογική βοήθεια.

Η ψυχοθεραπεία είναι αποτελεσματική στη μείωση των συμπτωμάτων, ² Rosner, R., et al. (2015). Efficacy of an integrative CBT for prolonged grief disorder: A long-term follow-up. Journal of Affective Disorders, 183, 106-112. καθώς βοηθά τους ανθρώπους που πενθούν να εκφράσουν τα συναισθήματα τους για τον άνθρωπο που έχουν χάσει. Η ψυχοθεραπεία βοηθά τους ανθρώπους να προσαρμοστούν μετά την απώλεια και να επικεντρωθούν στην πραγματικότητα, και να θέσουν στόχους ώστε να βρουν ξανά την ικανοποίηση στον κόσμο χωρίς τον αγαπημένο τους.

Η ψυχοθεραπεία είναι επίσης βοηθητική για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων που εμφανίζονται λόγω της διαταραχής παρατεταμένου πένθους, όπως τα προβλήματα στον ύπνο. Οι μελέτες δείχνουν ότι η ψυχοθεραπεία είναι αποτελεσματική για τη βελτίωση του ύπνου. ³ Lenferink, L. I. M., et al. (2023). Online cognitive behavioral therapy for prolonged grief disorder: A randomized controlled trial. Psychotherapy and Psychosomatics, 92(3), 173-184. Επίσης, βοηθά τα παιδιά και τους έφηβους να διαχειριστούν αποτελεσματικά τα συμπτώματα της διαταραχής παρατεταμένου πένθους.

Η κοινωνική υποστήριξη από τους φίλους, την οικογένεια και τους συμμαθητές είναι πολύ σημαντική για την επούλωση. Όσοι έχουν υποστήριξη όταν πενθούν νιώθουν λιγότερο μόνοι, και αυτό βοηθά στην αποφυγή της απομόνωσης που αυξάνει τον κίνδυνο για την διαταραχή παρατεταμένου πένθους.

Τα φάρμακα δεν θεραπεύουν το πένθος, αλλά μπορεί να χορηγηθούν συμπληρωματικά για συνοδά συμπτώματα όπως η αϋπνία ή η έντονη κατάθλιψη, πάντα με ιατρική παρακολούθηση.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Bryant, R. A., et al. (2024). Cognitive behavior therapy vs mindfulness in treatment of prolonged grief disorder: A randomized clinical trial. JAMA Psychiatry, 81(6), 567-575. [link]
2. ↸2.Rosner, R., et al. (2015). Efficacy of an integrative CBT for prolonged grief disorder: A long-term follow-up. Journal of Affective Disorders, 183, 106-112. [link]
3. ↸3.Lenferink, L. I. M., et al. (2023). Online cognitive behavioral therapy for prolonged grief disorder: A randomized controlled trial. Psychotherapy and Psychosomatics, 92(3), 173-184. [link]