Πολυκυστικές ωοθήκες - σύνδρομο PCOS
Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) είναι μια κατάσταση που επηρεάζει τις ωοθήκες. Μπορεί να προκαλέσει ακανόνιστη έμμηνο ρύση, ανεπιθύμητη τριχοφυΐα στο πρόσωπο και στο σώμα και ακμή. Μπορεί επίσης να δυσκολεύει τις γυναίκες να μεινουν έγκυες. Η θεραπεία μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση των συμπτωμάτων, να συμβάλλει στη μείωση του κινδύνου επιπλοκών και να αυξήσει τις πιθανότητες εγκυμοσύνης.
Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών επηρεάζει 1 στις 10 γυναίκες. Στο σύνδρομο αυτό, πολλά ωοθυλάκια (μικροί σάκοι με υγρό) αρχίζουν να αναπτύσσονται, αλλά συχνά κανένα δεν ωριμάζει πλήρως. Τα ωοθυλάκια αυτά παραμένουν στις ωοθήκες και, παρά την ονομασία του συνδρόμου, δεν πρόκειται για πραγματικές κύστεις.
Μπορεί να έχετε πολλά ωοθυλάκια στην ωοθήκη σας χωρίς να έχετε σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Μπορεί επίσης να έχετε σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών χωρίς να έχετε κανένα ωοθυλάκιο στις ωοθήκες σας.
Αιτίες του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών
Δεν είναι ξεκάθαρο γιατί οι γυναίκες εμφανίζουν αυτό το σύνδρομο. Αλλά υπάρχουν κάποιοι παράγοντες που συμβάλλουν στην ανάπτυξη του.
Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών μπορεί να διατρέχει οικογένειες. Αν η μαμά σας ή η αδερφή σας έχει το σύνδρομο έχετε μεγαλύτερο κίνδυνο να το εμφανίσετε και εσείς. Οι μελέτες έχουν δείξει ότι υπάρχουν αρκετά γονίδια που συνδέονται με τον αυξημένο κίνδυνο για το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Αλλά το θέμα είναι πιο πολύπλοκο επειδή αυτά τα γονίδια υπάρχουν και σε γυναίκες που δεν έχουν το σύνδρομο. Έτσι, δεν έχουν ακόμη ανακαλυφθεί γονίδια που προκαλούν σίγουρα την πάθηση.
Πολλές διαφορετικές ορμόνες λειτουργούν μαζί στο γυναικείο αναπαραγωγικό σύστημα και στον εμμηνορροϊκό κύκλο. Στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών κάποιες από αυτές τις ορμόνες είναι εκτός ισορροπίας. Το σώμα μπορεί να παράγει υπερβολική ωχρινοτρόπο ορμόνη (LH). Αυτή η ορμόνη βοηθά στον έλεγχο του εμμηνορροϊκού κύκλου.
Οι γυναίκες φυσιολογικά παράγουν μικρές ποσότητες τεστοστερόνης. Αλλά στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, το σώμα μπορεί να συνθέτει υπερβολική ποσότητα. Αυτό μπορεί να συμβαίνει επειδή τα κύτταρα εμφανίζουν αντίσταση στην ινσουλίνη. Αυτή η ορμόνη βοηθά το σώμα να ελέγχει τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα. Αν τα κύτταρα εμφανίζουν αντίσταση στην ινσουλίνη, το σώμα συνθέτει παραπάνω ποσότητα από αυτή που πρέπει. Η επιπλέον ινσουλίνη κάνει τις ωοθήκες να συνθέτουν παραπάνω τεστοστερόνη.
Όλες αυτές οι ορμονικές αλλαγές μπορεί να εμποδίζουν τις ωοθήκες να απελευθερώσουν ένα ωάριο κάθε μήνα.
Συμπτώματα του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών
Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών συνήθως ξεκινά γύρω στην εφηβεία, αλλά μπορεί και πιο αργά κοντά στα 20 έτη. Μερικές φορές τα συμπτώματα γίνονται αισθητά μόνο εάν σταματήσει μια γυναίκα να παίρνει το αντισυλληπτικό χάπι. Ή μπορεί μια γυναίκα να το ανακαλύψει αν δυσκολεύεται να μείνει έγκυος.
Τα κύρια συμπτώματα περιλαμβάνουν:
- Ακανόνιστες περίοδοι, λιγότερες από εννέα το χρόνο και μερικές φορές καθόλου
- Δυσκολία στην εγκυμοσύνη (υπογονιμότητα)
- Αύξηση βάρους ή δυσκολία στην απώλεια βάρους
- Τριχοφυΐα στο πηγούνι, γύρω από τις θηλές
- Λεπτά μαλλιά και τριχόπτωση
- Ακμή
- Κομμάτια από σκούρο και παχύ δέρμα στη μασχάλη ή γύρω από τη βουβωνική χώρα ή τον λαιμό
Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών συνδέεται με το άγχος, την κατάθλιψη, τις εναλλαγές στη διάθεση και τη χαμηλή αυτοεκτίμηση.1
Αν έχετε οποιοδήποτε από αυτά τα συμπτώματα καλό είναι να μιλήσετε με το γυναικολόγο σας.
Διάγνωση του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών
Ο γιατρός θα αξιολογήσει τα συμπτώματα, την έμμηνο ρύση και το ιστορικό σας. Θα αποκλείσει άλλες καταστάσεις που μπορεί να προκαλούν παρόμοια συμπτώματα. Θα γίνουν κάποιες εξετάσεις όπως:
- Εξετάσεις αίματος για τον έλεγχο των ορμονών
- Υπέρηχος για να εξεταστεί αν οι ωοθήκες έχουν την εικόνα του συνδρόμου
Επιπλοκές συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών
1. Σύνδρομο αντίστασης στην ινσουλίνη
Οι γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών συχνά εμφανίζουν αντίσταση στην ινσουλίνη, μια ορμόνη που είναι ουσιαστική για το μεταβολισμό των υδατανθράκων και την διατήρηση των φυσιολογικών επιπέδων της γλυκόζης στο αίμα. Εξαιτίας αυτού, διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2, καρδιακής προσβολής και εγκεφαλικού επεισοδίου σε πολύ νεότερη ηλικία από άλλες γυναίκες.
3. Παθήσεις του καρδιαγγειακού
Οι γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για καρδιακές παθήσεις σε μικρή ηλικία. Κάποιες μελέτες έχουν δείξει ότι το 40% έχει ασβεστοποίηση στις στεφανιαίες αρτηρίες τους πριν από την ηλικία των 45 ετών. Επίσης, έχει βρεθεί ότι το 50% έχει αυξημένο κίνδυνο για καρδιακά επεισόδια.3
4. Υψηλή αρτηριακή πίεση
Οι γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν υπέρταση μετά την ηλικία των 40 ετών.
5. Χοληστερόλη
Τα επίπεδα της LDL (κακής) χοληστερόλης είναι υψηλότερα και τα επίπεδα της HDL (καλής) χοληστερόλης είναι χαμηλότερα σε γυναίκες με συνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών.
6. Καρκίνος
Οι γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο του ενδομητρίου (της μήτρας) εάν δεν αντιμετωπιστεί, ιδιαίτερα χωρίς ιατρική παρακολούθηση.
Θεραπευτικές επιλογές για το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών
Αν και το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών δεν είναι πλήρως αναστρέψιμο, υπάρχουν ορισμένες θεραπείες που μπορούν να μειώσουν ή να ελαχιστοποιήσουν τα ενοχλητικά συμπτώματα. Οι περισσότερες γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών έχουν μια φυσιολογική ζωή χωρίς σημαντικές επιπλοκές αν ζητήσουν εγκαίρως βοήθεια.
Αλλαγές στον τρόπο ζωής
Υπάρχουν κάποια στοιχεία που δείχνουν ότι η απώλεια βάρους μπορεί να βελτιώσει τα περισσότερα προβλήματα που σχετίζονται με το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και να βοηθήσει στην αποκατάσταση της ορμονικής ισορροπίας, καθώς το λίπος παίζει ρόλο στην παραγωγή ορισμένων ορμονών. Ωστόσο, οι αλλαγές αυτές πρέπει να γίνονται με σεβασμό στην ψυχολογία της γυναίκας, αποφεύγοντας ακραίες δίαιτες που μπορεί να πυροδοτήσουν διατροφικές διαταραχές. Η υποστήριξη από ειδικούς ψυχικής υγείας μπορεί να είναι πολύτιμη σε αυτή την προσπάθεια.
Η θεραπεία ποικίλλει ανάλογα με τα θέματα που προκαλεί το σύνδρομο.
1. Ακανόνιστη περίοδος
Αν η κυρία ανησυχία μιας γυναίκας είναι η ακανόνιστη περίοδος, τότε η πιο συνηθισμένη θεραπεία είναι τα αντισυλληπτικά χάπια τα οποία μπορούν να ρυθμίσουν αυτό το θέμα. Βέβαια, αυτή η επιλογή δεν είναι κατάλληλη για τις γυναίκες που προσπαθούν να συλλάβουν.
2. Υπογονιμότητα
Η ακανόνιστη και σπάνια ωορρηξία που προκαλείται από το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών μπορεί να δυσκολέψει τη σύλληψη. Η ωορρηξία μπορεί να προκληθεί τεχνητά χρησιμοποιώντας φάρμακα. Το πιο συχνά χρησιμοποιούμενο φάρμακο είναι η κλομιφαίνη (Clomid) η οποία λαμβάνεται σύμφωνα με τις οδηγίες του ιατρού. Εάν τα χάπια δεν αποδώσουν, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ενέσεις ορμονών για την διέγερση των ωοθηκών. Η προσεκτική επίβλεψη από ειδικό είναι απαραίτητη, καθώς υπάρχει κίνδυνος υπερδιέγερσης των ωοθηκών, με αποτέλεσμα πολύδυμες κυήσεις, ή το δυνητικά απειλητικό για τη ζωή σύνδρομο υπερδιέγερσης των ωοθηκών (OHSS). Σε επιλεγμένες περιπτώσεις όπου οι γυναίκες δεν ανταποκρίνονται στην ιατρική θεραπεία, μπορεί να χρησιμοποιηθεί χειρουργική επέμβαση με τη μορφή λαπαροσκοπικής διάτρησης ωοθηκών για τη διαθερμία μέρους της ωοθήκης, συμβάλλοντας στη ρύθμιση της ορμονικής ανισορροπίας και επιτρέποντας την ωορρηξία.
3. Υπερβολική τριχοφυΐα
Τεχνικές όπως η αποτρίχωση, το ξύρισμα, οι αποτριχωτικός κρέμες είναι χρήσιμες αλλά πρέπει να επαναλαμβάνονται. Η καταστολή της παραγωγής ανδρικών ορμονών με χάπια όπως τα αντισυλληπτικά χάπια ή ένα φάρμακο κατά των ανδρικών ορμονών όπως η οξική κυπροτερόνη μπορεί να περιορίσει την υπερβολική τριχοφυΐα εάν χρησιμοποιηθεί για τουλάχιστον 9 μήνες. Η αποτρίχωση με λέιζερ θεωρείται μια αποτελεσματική διαθέσιμη μακροπρόθεσμη μέθοδος και μπορεί να εφαρμοστεί εάν οι άλλες μέθοδοι δεν βοηθήσουν.
4. Παχυσαρκία
Η σωστή διατροφή και η άσκηση συμβάλλουν στην απώλεια βάρους. Οι μελέτες έχουν δείξει ότι πολλά συμπτώματα όπως η ακανόνιστη περίοδος, μειώνονται σημαντικά αν γίνουν κάποιες αλλαγές στον τρόπο ζωής που συμβάλλουν στην απώλεια βάρους.
Ψυχική ενδυνάμωση
Στην κλινική πράξη, παρατηρούμε συχνά ότι η ψυχολογική επιβάρυνση, ιδιαίτερα γύρω από την εικόνα του σώματος, είναι εξίσου σημαντική με τα σωματικά συμπτώματα. Είναι σημαντικό να αντιμετωπίζουμε το σύνδρομο ολιστικά, φροντίζοντας και την ψυχική υγεία. Για αυτό είναι πολύ βοηθητική η ψυχοθεραπεία.
Βιβλιογραφία
- 1.Atinga, A. et al. (2025). Depression and anxiety among women with polycystic ovarian syndrome: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Global Women's Health, 6, 1688913. [link]
- 2.Teede, H. J. et al. (2023). Recommendations from the 2023 international evidence-based guideline for the assessment and management of polycystic ovary syndrome. European Journal of Endocrinology, 189(2), G43–G64. [link]
- 3.Tay, C. T. et al. (2024). 2023 International Evidence‐Based Polycystic Ovary Syndrome Guideline Update: Insights From a Systematic Review and Meta‐Analysis on Elevated Clinical Cardiovascular Disease in Polycystic Ovary Syndrome. Journal of the American Heart Association, 13(16), e033572. [link]