Μικροπλαστικά και εγκέφαλος

Μικροπλαστικά και εγκέφαλος

Οι μελέτες των τελευταίων χρόνων δείχνουν ότι τα μικροπλαστικά υπάρχουν στον ανθρώπινο εγκέφαλο, γεγονός που οδήγησε σε περαιτέρω διερεύνηση των πιθανών σχέσεών τους με τον καρκίνο. Υπογραμμίζουν την εκτεταμένη παρουσία μικροπλαστικών και την ανίχνευσή τους σε ανθρώπινα όργανα, συμπεριλαμβανομένου του ήπατος, των νεφρών και του εγκεφάλου.

Οι ερευνητές εξέτασαν τον ανθρώπινο εγκεφαλικό ιστό για να ανιχνεύσουν και να απομονώσουν μικροπλαστικά και μικρότερα νανοπλαστικά, χρησιμοποιώντας μια μέθοδο που διαλύει τον εγκεφαλικό ιστό αφήνοντας πίσω του πλαστικά υπολείμματα. Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο μέσος ανθρώπινος εγκέφαλος περιέχει περίπου 10 γραμμάρια μικροπλαστικών.¹ Nihart, A. J., et al. (2025). Bioaccumulation of microplastics in decedent human brains. Nature Medicine, 31.

Τα μικροπλαστικά, τα οποία προέρχονται από την αποικοδόμηση των πλαστικών απορριμμάτων, έχουν ήδη ανιχνευθεί σε τρόφιμα, νερό και αέρα. Η παρουσία τους στον εγκέφαλο έχει οδηγήσει στην εξερεύνηση των πιθανών επιπλοκών στην υγεία, συμπεριλαμβανομένου του κατά πόσον αυτά τα σωματίδια συμβάλλουν στον κίνδυνο καρκίνου. Οι μελέτες σε ζώα δείχνουν ότι τα μικροπλαστικά μπορεί να συσσωρευτούν στα αιμοφόρα αγγεία, να προκαλέσουν φλεγμονή και πιθανόν να διαταράσσουν τις κυτταρικές λειτουργίες με τρόπους που μπορεί να οδηγήσουν στο σχηματισμό όγκων.

Οι μακροπρόθεσμες επιδράσεις των μικροπλαστικών στον ανθρώπινο εγκέφαλο δεν είναι ξεκάθαρες. Διάφορες μελέτες έχουν εξετάσει πιθανές συνδέσεις με διάφορες ασθένειες, όπως καρδιακές παθήσεις, νεφρική βλάβη και νευρολογικές διαταραχές όπως η νόσος Αλτσχάιμερ. Ωστόσο, μέχρι σήμερα τα διαθέσιμα ανθρώπινα δεδομένα είναι περιορισμένα και δεν τεκμηριώνουν άμεση αιτιώδη σχέση, αλλά κυρίως συσχετίσεις και βιολογικούς μηχανισμούς που βρίσκονται υπό διερεύνηση. Πρόσφατα ευρήματα δείχνουν ότι η εκτεταμένη έκθεση σε μικροπλαστικά ίσως να αυξάνει τον κίνδυνο για καρκίνο, καθώς οι επιβλαβείς χημικές ουσίες προωθούν τη χρόνια φλεγμονή.

Όσο οι έρευνες συνεχίζονται για την κατανόηση της συμβολής των μικροπλαστικών στην ανάπτυξη του καρκίνου, είναι σημαντικό να υπάρχει ενημέρωση για την μόλυνση από τα πλαστικά σύμφωνα και με σχετική έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.⁴ WHO. Dietary and inhalation exposure to nano- and microplastic particles and potential implications for human health.

Οι έρευνες των τελευταίων ετών έχουν αποκαλύψει ότι τα μικροπλαστικά υπάρχουν σχεδόν σε όλα τα όργανα στο σώμα μας, όπως και στην κυκλοφορία του αίματος και σε πλάκες που φράσσουν τις αρτηρίες. Το κατά πόσον αυτοί οι πανταχού παρόντες ρύποι μπορούν να φτάσουν στον ανθρώπινο εγκέφαλο αποτελεί πρωταρχικό μέλημα των επιστημόνων.

Πώς φτάνουν τα μικροπλαστικά στον εγκέφαλο

Οι τελευταίες έρευνες έχουν γίνει στον οσφρητικό βολβό, ο οποίος επεξεργάζεται πληροφορίες σχετικά με την όσφρηση. Οι άνθρωποι έχουμε δυο οσφρητικούς βολβούς, ένα πάνω από κάθε ρινική κοιλότητα. Η σύνδεση του οσφρητικού βολβού και της ρινικής κοιλότητας γίνεται με το οσφρητικό νεύρο.

Κάποιες μελέτες δείχνουν ότι τα μικροπλαστικά καταλήγουν στον εγκέφαλο μέσω του οσφρητικού βολβού. Προηγούμενες μελέτες σε ανθρώπους και ζώα έχουν δείξει ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση φτάνει στον εγκέφαλο και ότι έχουν βρεθεί σωματίδια στον οσφρητικό βολβό, γι' αυτό και πιστεύουμε ότι ο οσφρητικός βολβός είναι πιθανώς ένα από τα πρώτα σημεία όπου τα μικροπλαστικά φτάνουν στον εγκέφαλο.

Οι πιο συνηθισμένοι τύποι πλαστικού που βρήκαν ήταν το πολυπροπυλένιο, ακολουθούμενο από το πολυαμίδιο, το νάιλον και το οξικό βινύλιο πολυαιθυλενίου. Το προπυλένιο είναι παντού, σε έπιπλα, χαλιά, ρούχα. Γνωρίζουμε ότι το μέρος που είμαστε περισσότερο εκτεθειμένοι σε σωματίδια είναι οι εσωτερικοί χώροι, επειδή όλα τα σπίτια μας είναι γεμάτα πλαστικό.

Έτσι, η παρουσία μικροπλαστικών στον οσφρητικό βολβό «είναι μοναδική αλλά όχι τρομερά εκπληκτική». Η μύτη είναι ένα σημαντικό σημείο άμυνας για να κρατάει τα σωματίδια και τη σκόνη μακριά από τους πνεύμονες. Για αυτό τα μικροπλαστικά στον οσφρητικό βολβό, δεδομένου του πως βρίσκονται παντού αλλού στο σώμα, είναι απολύτως αναμενόμενο.

Επίσης, υπάρχουν πολλά νανοπλαστικά, τα οποία κυμαίνονται σε μέγεθος από 1 έως 1.000 νανόμετρα. Μια αλυσίδα ανθρώπινου DNA έχει πάχος περίπου 2,5 νανόμετρα. (Ένα μικρόμετρο είναι 1.000 φορές μεγαλύτερο από ένα νανόμετρο.).

Η παρουσία μικροπλαστικών στον οσφρητικό βολβό δεν σημαίνει αυτόματα ότι υπάρχουν μικροπλαστικά παντού στον εγκέφαλο, όπως περιοχές που σχετίζονται με τη γνωστική λειτουργία. Το κατά πόσον αυτά τα σωματίδια μπορούν στην πραγματικότητα να φτάσουν σε αυτά τα μέρη του εγκεφάλου μέσω του οσφρητικού βολβού δεν είναι ακόμη σαφές.

Υπάρχουν ενδείξεις ότι πολύ μικρά αερομεταφερόμενα σωματίδια μπορούν να μετακινηθούν στον εγκέφαλο μέσω του οσφρητικού βολβού, αλλά δεν είναι γνωστό ότι αυτή είναι μια κύρια οδός διακίνησης υλικού στον εγκέφαλο.

Το οσφρητικό σύστημα και άλλα σωματίδια

Το οσφρητικό σύστημα είναι η οδός μεταξύ της μύτης και του εγκεφάλου. Το σύστημα ανιχνεύει την οσμή επεξεργάζοντας τα μικροσκοπικά μόρια οσμής που αναδύονται από διάφορα αντικείμενα, όπως το ψήσιμο ψωμιού ή ένα μπουκέτο λουλούδια. Αυτά τα μόρια διεγείρουν τα οσφρητικά νεύρα και τα σήματα υπόκεινται σε επεξεργασία στον εγκέφαλο ως μυρωδιά. Άλλα σωματίδια μπορούν να ακολουθήσουν τις ίδιες διαδρομές. Αν και σπάνιες, οι αμοιβάδες όπως η Naegleria fowleri, μεγαλύτερες από το μέγεθος των μικροπλαστικών, μπορούν να εισέλθουν στον εγκέφαλο μέσω του οσφρητικού νεύρου.

Από τη στιγμή που τα βακτήρια μπορούν να περάσουν μέσα από αυτή την οδό, το ίδιο μπορεί να συμβεί και με τα μικροπλαστικά.

Ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός και τα μικροπλαστικά

Είναι πιο πιθανό τα νανοπλαστικά να εισέρχονται στον εγκέφαλο μέσω της κυκλοφορίας του αίματος, η οποία συλλέγει πλαστικά κομμάτια από τους πνεύμονες ή το πεπτικό σύστημα, παρά μέσω του οσφρητικού βολβού. Ωστόσο, είναι εξαιρετικά δύσκολο για αυτά τα μόρια να περάσουν στον εγκέφαλο μέσω του αίματος. Αυτό συμβαίνει επειδή ο εγκέφαλος περιβάλλεται από μια ημιπερατή μεμβράνη που ονομάζεται αιματοεγκεφαλικός φραγμός. Η έρευνα για τα μικροπλαστικά στο σώμα είναι ακόμη νέα και το κατά πόσον αυτά τα μικροσκοπικά κομμάτια πλαστικού μπορούν να περάσουν από τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό στους ανθρώπους εξακολουθεί να αποτελεί μεγάλο ερώτημα.³ Verena Kopatz et al. (2025). Micro- and Nanoplastics Breach the Blood–Brain Barrier (BBB): Biomolecular Corona’s Role Revealed.

Τα περισσότερα από όσα κατανοούν οι επιστήμονες σχετικά με το πώς οι χιλιάδες χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή πλαστικού, και τα ίδια τα κομμάτια, μπορεί να βλάψουν την υγεία, έχουν μέχρι σήμερα προέλθει κυρίως από μελέτες σε ζώα. Μια πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι η έκθεση σε μικροπλαστικά μέσω του πόσιμου νερού κατά τη διάρκεια τριών εβδομάδων προκάλεσε γνωστικές αλλαγές στον εγκέφαλο των ποντικών.² Haipeng Huang, et al. (2025). Microplastics in the bloodstream can induce cerebral thrombosis by causing cell obstruction and lead to neurobehavioral abnormalities. Science Advance. Τα σωματίδια αυτά ήταν σε θέση να διαπεράσουν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό.

Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι τα κύτταρα εμφανίζουν μια φλεγμονώδη αντίδραση όταν εκτίθενται σε μικροπλαστικά. Οι νευρολογικές ασθένειες, συμπεριλαμβανομένης της άνοιας, έχουν συνδεθεί με την έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση και, πιο πρόσφατα, έχουν τεθεί υπό διερεύνηση πιθανές σχέσεις με τα μικροπλαστικά. Τα μέχρι τώρα δεδομένα υποδεικνύουν πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς (όπως οξειδωτικό στρες, νευροφλεγμονή και διαταραχή του αιματοεγκεφαλικού φραγμού), αλλά δεν επιτρέπουν ακόμη σαφή κλινικά συμπεράσματα για το πόσο και με ποιον τρόπο επηρεάζουν τις νευροψυχιατρικές παθήσεις.

Ψυχική υγεία, άγχος και ενημέρωση του κοινού

Στην καθημερινή κλινική πράξη συναντώ συχνά ανθρώπους που ανησυχούν έντονα για περιβαλλοντικούς κινδύνους, από την ατμοσφαιρική ρύπανση μέχρι τα μικροπλαστικά, και αυτή η ανησυχία επηρεάζει τον ύπνο, τη συγκέντρωση και τις σχέσεις τους.

Για τους ανθρώπους που ήδη ζουν με άγχος, κατάθλιψη ή άλλες ψυχικές δυσκολίες, οι πληροφορίες για την παρουσία μικροπλαστικών στον εγκέφαλο μπορεί να προκαλέσουν επιπλέον ανησυχία ή καταστροφολογικές σκέψεις. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η επιστημονική έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη, ότι πολλές μελέτες γίνονται σε ζώα ή σε πολύ υψηλές δόσεις έκθεσης και ότι τα ευρήματα αυτά δεν μεταφράζονται αυτόματα σε άμεσο κίνδυνο για κάθε άτομο.

Κάποιες ερευνητικές ομάδες εξετάζουν ειδικά εάν η χρόνια έκθεση σε μικροπλαστικά σχετίζεται με συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης σε πειραματικά μοντέλα, μέσω διαταραχών στη νευρομεταβίβαση και στη λειτουργία του άξονα εντέρου‑εγκεφάλου.⁵ Zhang, Y., et al. (2025). From environment to brain: The role of microplastics in neurobehavioral disorders. Progress in Neurobiology.

Σε ψυχοθεραπευτικό πλαίσιο, η συζήτηση για περιβαλλοντικούς παράγοντες κινδύνου, όπως τα μικροπλαστικά, μπορεί να ενταχθεί στην ευρύτερη κατανόηση του πώς το άτομο αντιλαμβάνεται την ευαλωτότητά του, την υγεία του και το μέλλον. Όταν ένα άτομο είναι ήδη επιβαρυμένο από στρες ή έχει ιστορικό ψυχικών διαταραχών, η υπερ-εστίαση σε πιθανούς κινδύνους μπορεί να εντείνει τα συμπτώματα, γι’ αυτό και είναι χρήσιμο να διαβάζουμε τέτοιες πληροφορίες με κριτική ματιά, ιδανικά σε συνεργασία με επαγγελματία υγείας.

Αν κάποιος παρατηρεί ότι μετά την έκθεση σε ειδήσεις για μικροπλαστικά εμφανίζει έντονο άγχος, σωματικά συμπτώματα ή δυσκολία στη λειτουργικότητα της καθημερινότητας, είναι προτιμότερο να απευθυνθεί σε ψυχίατρο ή ψυχοθεραπευτή για εξατομικευμένη υποστήριξη, αντί να καταφεύγει σε αυτοδιάγνωση ή δραματοποιημένες ερμηνείες. Η ενημέρωση γύρω από περιβαλλοντικούς κινδύνους χρειάζεται να ισορροπεί ανάμεσα στην επίγνωση και στη ρεαλιστική αξιολόγηση, έτσι ώστε να ενισχύει την ψυχική ανθεκτικότητα και όχι να τρομοκρατεί.

Η εμπειρία από την ψυχοθεραπεία δείχνει ότι η ισορροπημένη, τεκμηριωμένη ενημέρωση βοηθά τους ανθρώπους να μετακινηθούν από την παράλυση του φόβου σε πιο δημιουργικούς και ρεαλιστικούς τρόπους φροντίδας της υγείας τους και των δικών τους.

Πώς μπορείτε να αποφύγετε την έκθεση;

Τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα από τη βιβλιογραφία

Πρόσφατες ανασκοπήσεις δείχνουν ότι τα μικροπλαστικά και τα νανοπλαστικά μπορούν να διασχίσουν βιολογικούς φραγμούς, όπως ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός, να συσσωρευτούν στον εγκέφαλο και να προκαλέσουν οξειδωτικό στρες, νευροφλεγμονή και διαταραχές στη νευρομεταβίβαση σε πειραματικά μοντέλα. Τα ευρήματα αυτά έχουν οδηγήσει στην υπόθεση ότι η χρόνια έκθεση σε μικροπλαστικά ίσως σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για νευροεκφυλιστικές και άλλες νόσους, χωρίς όμως να έχει τεκμηριωθεί ακόμη άμεση αιτιώδης σχέση σε ανθρώπους.

Μεταθανάτιες μελέτες σε ανθρώπους έχουν ήδη ανιχνεύσει μικροπλαστικά στον εγκεφαλικό ιστό, σε περιοχές όπως ο οσφρητικός βολβός και ο φλοιός, καθώς και στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό, γεγονός που ενισχύει την ανησυχία για πιθανή μακροχρόνια συσσώρευση. Παράλληλα, κλινικά δεδομένα δείχνουν ότι τα μικροπλαστικά μπορεί να συμβάλλουν σε διαταραχές της μικροκυκλοφορίας, όπως η δημιουργία θρόμβων, σε πειραματικά μοντέλα, αλλά η κλινική σημασία αυτών των ευρημάτων για τον γενικό πληθυσμό παραμένει υπό διερεύνηση.

Η διεθνής επιστημονική κοινότητα τονίζει την ανάγκη για μεγάλης κλίμακας επιδημιολογικές μελέτες που θα συσχετίσουν την έκθεση σε μικροπλαστικά με συγκεκριμένα νευρολογικά και ψυχιατρικά αποτελέσματα, λαμβάνοντας υπόψη γενετικούς, περιβαλλοντικούς και ψυχοκοινωνικούς παράγοντες.

Από την πλευρά της κλινικής ψυχιατρικής, έχει ιδιαίτερη σημασία να μεταφράζουμε προσεκτικά αυτά τα ερευνητικά ευρήματα, ώστε να αποφεύγουμε υπερβολικά συμπεράσματα αλλά και να αναγνωρίζουμε εγκαίρως πιθανούς νέους παράγοντες κινδύνου για την ψυχική υγεία.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Nihart, A. J., et al. (2025). Bioaccumulation of microplastics in decedent human brains. Nature Medicine, 31. [link]
2. ↸2.Haipeng Huang, et al. (2025). Microplastics in the bloodstream can induce cerebral thrombosis by causing cell obstruction and lead to neurobehavioral abnormalities. Science Advance. [link]
3. ↸3.Verena Kopatz et al. (2025). Micro- and Nanoplastics Breach the Blood–Brain Barrier (BBB): Biomolecular Corona’s Role Revealed. [link]
4. ↸4.WHO. Dietary and inhalation exposure to nano- and microplastic particles and potential implications for human health. [link]
5. ↸5.Zhang, Y., et al. (2025). From environment to brain: The role of microplastics in neurobehavioral disorders. Progress in Neurobiology. [link ]