Comfort Zone - Ζώνη άνεσης
Σίγουρα θα έχετε ακούσει την ερώτηση, «Γιατί δεν βγαίνεις από την comfort zone σου;» Αλλά τι σημαίνει αυτό πραγματικά; Και τελικά είναι μια καλή ιδέα;
Η αλήθεια είναι ότι η ζώνη άνεσης είναι κάτι πιο πολύπλοκο από αυτό που σκέφτονται οι περισσότεροι άνθρωποι. Πολλοί πιστεύουν ότι η comfort zone είναι ο τρόπος με τον οποίο συνηθίζουν να κάνουν πράγματα ή ότι πρόκειται για μια κατάσταση στην οποία νιώθουν ότι έχουν τον έλεγχο και νιώθουν οικεία.
Η ζώνη άνεσης είναι ο χώρος στον οποίο οι συμπεριφορές και οι πράξεις μας ταιριάζουν σε μια ρουτίνα και σε μοτίβα που συνήθως συνδέονται με αίσθηση μεγαλύτερης προβλεψιμότητας και μικρότερης ψυχολογικής επιβάρυνσης.
Όταν κάποιος νιώθει οικειότητα και έχει μια συγκεκριμένη ρουτίνα, έχει συχνά την αίσθηση της ασφάλειας και έτσι περνά πολύ χρόνο μέσα στη ζώνη άνεσης. Αυτό μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να περιορίζει την έκθεση σε νέες εμπειρίες που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην προσωπική ανάπτυξη.
Η ζώνη άνεσης και το βόλεμα...
Ο κάθε άνθρωπος έχει τη δική του ζώνη άνεσης. Ωστόσο, είναι διαφορετική για τον καθένα. Και φυσικά η ζώνη άνεσης αλλάζει με τον καιρό ανάλογα με τις σκέψεις, τις εμπειρίες, τις δεξιότητες και τους στόχους μας.
Για τους περισσότερους, το να βγαίνουν από τη ζώνη άνεσής τους δεν αποτελεί πάντα απειλή. Φυσικά αυτό εξαρτάται από το τι εκλαμβάνει ο καθένας ως απειλή, όπως η δημόσια ομιλία ή το να είναι μόνος στο σκοτάδι. Ή θα μπορούσε να είναι κάθε στιγμή που προσπαθείτε να κάνετε μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο ζωής σας ή που θέτετε στόχους για την προσωπική ή επαγγελματική σας πορεία.
Με την πάροδο του χρόνου η ζώνη άνεσής σας επεκτείνεται καθώς μαθαίνετε, ωριμάζετε και έχετε περισσότερες εμπειρίες. Ωστόσο, ισχύει και το αντίθετο. Αν διακόψετε για μεγάλο διάστημα μια δραστηριότητα, είναι πιθανό να παρατηρήσετε σταδιακή μείωση της εξοικείωσης ή της αντοχής σας.
Είναι σημαντικό να βγαίνετε από τη ζώνη άνεσης
Αν νιώθετε ότι στη ζωή σας όλα είναι καλά, γιατί να θέλετε να αλλάξετε; Γιατί να βάλετε επιπλέον άγχος στη ζωή σας;
Αρχικά, καλό είναι να κατανοήσετε ότι το άγχος δεν είναι πάντα κακό για εσάς. Όταν νιώθετε δυσαρεστημένοι, μερικές φορές η κινητοποίηση που συνοδεύει μια αλλαγή μπορεί να λειτουργήσει ως αφορμή για εξέλιξη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτή η διαδικασία μπορεί να ενισχύσει το κίνητρο για επόμενα βήματα.
Αν βγείτε από τη ζώνη άνεσής σας, μπορεί να μάθετε περισσότερα για τον εαυτό σας και να δοκιμάσετε νέες επιλογές. Όταν δεν είστε πρόθυμοι να πάρετε κανένα ρίσκο, είναι πιθανό να παραμένετε σε πολύ οικεία μοτίβα, ακόμη κι αν αυτά δεν σας ικανοποιούν.
Δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζετε τον εαυτό σας με όρους μετριότητας ή τελειότητας. Μικρά, ρεαλιστικά βήματα μπορούν να σας βοηθήσουν να κινηθείτε προς όσα έχουν αξία για εσάς.
Comfort zone και ψυχοθεραπεία
Για να μπορέσετε να ζείτε μια πιο ουσιαστική ζωή, είναι συχνά σημαντικό να ξεπερνάτε ορισμένα όρια και να βγαίνετε από τη ζώνη άνεσής σας.3 Σε κανέναν δεν αρέσει το συναίσθημα άγχους όταν απομακρύνεται από τα ασφαλή του όρια. Έξω από τα οικεία όρια είναι πιθανό να προκύψουν νέες εμπειρίες μάθησης και καλύτερη κατανόηση του εαυτού. Με αυτό τον τρόπο μπορεί να ωριμάζετε, να μαθαίνετε, να εξελίσσεστε και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας με τρόπους που πριν δεν είχατε σκεφτεί.
Το ίδιο ακριβώς μπορεί να συμβαίνει και στην ψυχοθεραπεία, όπου είναι πιθανό να εμφανιστούν αρχικά συναισθήματα φόβου, δισταγμού ή αβεβαιότητας. Για κάποιους, η κίνηση να πάρουν τηλέφωνο έναν ψυχοθεραπευτή τους κάνει να νιώθουν άβολα. Δεν είναι σίγουροι για το τι να περιμένουν στη διαδικασία και αναρωτιούνται αν η ψυχοθεραπεία μπορεί τελικά να βοηθήσει.1
Στην κλινική πρακτική διαπιστώνω καθημερινά ότι αυτή η αρχική διστακτικότητα είναι ένα απολύτως φυσιολογικό και συχνό στάδιο. Σημασία δεν έχει η απουσία του φόβου, αλλά η απόφαση να αναζητηθεί ένα επιστημονικά ασφαλές πλαίσιο για την κατανόησή του.
Το πρώτο βήμα της επικοινωνίας με έναν ψυχοθεραπευτή μπορεί για αρκετούς ανθρώπους να συνοδεύεται από αίσθημα ανακούφισης ή ελπίδας, χωρίς όμως αυτό να συμβαίνει με τον ίδιο τρόπο σε όλους.
Όταν ζητάτε βοήθεια δεν σημαίνει ότι είστε αδύναμοι. Είναι ανάγκη να κατανοήσετε πως το να ζητήσετε βοήθεια είναι σημάδι δύναμης και όχι αδυναμίας. Ο ψυχοθεραπευτής θα σας κάνει ερωτήσεις για να κατανοήσει την κατάστασή σας και να διερευνήσει μαζί σας αν αυτή η συνεργασία σας ταιριάζει. Ο ψυχοθεραπευτής είναι ανοιχτός να σας απαντήσει σε κάθε πιθανή ερώτηση που θα του κάνετε, γι’ αυτό μην φοβάστε να κάνετε ερωτήσεις.
Από τη στιγμή που θα ξεκινήσετε ψυχοθεραπεία, μπορεί να αρχίσετε να χτίζετε μια σχέση εμπιστοσύνης και ασφάλειας με τον ψυχοθεραπευτή σας, όμως κάποιες φορές ίσως δυσκολεύεστε να μιλήσετε ανοιχτά για τα συναισθήματά σας. Αυτό είναι φυσιολογικό κομμάτι της διαδικασίας. Μπορεί να σημαίνει ότι ποτέ πριν δεν νιώσατε ασφαλείς για να είστε ευάλωτοι. Μπορεί να νιώθετε ότι θα σας κρίνουν ή να αισθάνεστε σύγχυση για τα συναισθήματά σας και να μην ξέρετε πώς να τα εκφράσετε.
Να θυμάστε ότι δεν είστε μόνοι σας
Ο ψυχοθεραπευτής είναι κατάλληλα εκπαιδευμένος για να σας βοηθήσει να ανοιχτείτε και να εξερευνήσετε τον εαυτό σας, όπως επίσης να αναγνωρίσετε και να κατανοήσετε τα συναισθήματά σας. Η ανάπτυξη της εμπιστοσύνης και της ασφάλειας ανάμεσα στον ψυχοθεραπευτή και τον θεραπευόμενο είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες για μια αποτελεσματική ψυχοθεραπευτική διαδικασία.
Μέσα από τη διαδικασία της ψυχοθεραπείας μπορεί να αλλάξετε τον τρόπο που σκέφτεστε ή συμπεριφέρεστε και να δοκιμάσετε νέους τρόπους για να κάνετε τα πράγματα.2 Η εφαρμογή αυτών των αλλαγών στον πραγματικό κόσμο μπορεί να σας προκαλέσει άγχος και αναστάτωση. Επίσης είναι πολύ πιθανό να έχετε αμφιβολίες. Προχωρήστε με αργά και σταθερά βήματα, ώστε να μάθετε να αναγνωρίζετε και να διαχειρίζεστε σταδιακά συναισθήματα φόβου ή ανασφάλειας, με τρόπο που ταιριάζει στις ανάγκες σας και, όταν χρειάζεται, με την υποστήριξη ενός ψυχοθεραπευτή. Η ζώνη άνεσής σας έτσι μπορεί σταδιακά να μεγαλώνει.
Η ψυχοθεραπεία μπορεί, όταν είναι κατάλληλη για τις ανάγκες σας, να υποστηρίξει την προσπάθεια για αλλαγές που θεωρείτε σημαντικές. Ανεξάρτητα από τους στόχους σας, είναι πολύ σημαντικό να θυμάστε ότι έχετε τη δυνατότητα να κάνετε βήματα έξω από την comfort zone σας με τρόπο που να σέβεται τον ρυθμό και τα όριά σας.
Όταν αξιολογείτε τη ζωή σας, νιώθετε ευτυχισμένοι με όσα έχετε καταφέρει; Ή κοιτάτε πίσω και σκέφτεστε ότι δεν είχατε αυτή την εικόνα στο μυαλό σας; Αν νιώθετε ότι δεν βρίσκεστε εκεί που θα θέλατε, μπορεί να υπάρχουν πολλοί λόγοι γι’ αυτό και ένας από αυτούς ενδέχεται να είναι η δυσκολία απομάκρυνσης από οικεία μοτίβα.
Η comfort zone δεν είναι απαραίτητα μια καλή ή κακή ζώνη. Είναι μια κατάσταση στην οποία νιώθετε καλά με αυτό που είστε, ξέρετε τι να περιμένετε και πώς πιθανόν θα αντιδράσετε. Είναι μια ζώνη στην οποία νιώθετε κατά κάποιο τρόπο ότι έχετε τον έλεγχο και τα επώδυνα συναισθήματα, όπως το άγχος και η ανησυχία, είναι συνήθως πιο περιορισμένα.
Πώς θα βγείτε από την comfort zone σας;
Το να νιώθετε άνετα είναι σπουδαίο και μερικές φορές αναγκαίο. Αλλά η υπερβολική άνεση, ενώ αναρωτιέστε γιατί δεν έχετε επιτύχει όλους τους στόχους σας, μπορεί να δημιουργεί την αίσθηση ότι έχετε κολλήσει. Μπορεί να αισθάνεστε πως βρίσκεστε σε έναν κύκλο στον οποίο υποφέρετε εσωτερικά αλλά δυσκολεύεστε να κάνετε το επόμενο βήμα.
Υπάρχουν τρόποι για να μπορέσετε να προχωρήσετε, να μάθετε περισσότερα για τον εαυτό σας και να εξελιχθείτε. Η εξέλιξη είναι κάτι που πιέζει πολλούς ανθρώπους, αλλά για κάποιους είναι πολύ πιο δύσκολη. Όταν προχωράτε πέρα από τη ζώνη άνεσής σας και αντιμετωπίζετε το άγνωστο, αυτό μπορεί να είναι τρομακτικό. Μην αφήνετε τον φόβο να σας πει τι θα κάνετε και τι όχι.
Μπορείτε να ξεκινήσετε με τους παρακάτω τρόπους:
1. Τι υπάρχει έξω από την comfort zone;
Τι υπάρχει έξω από τη ζώνη άνεσής σας; Ποια είναι τα πράγματα που θέλετε να επιτύχετε αλλά φοβάστε επειδή καραδοκεί η αποτυχία ή η ντροπή; Αρχίστε να νιώθετε πιο άνετα με τους φόβους και τις ανησυχίες σας. Μπορείτε να δουλέψετε με πράγματα τα οποία γνωρίζετε, όχι με όσα δεν ξέρετε.
2. Στόχοι
Θέστε στόχους για τον εαυτό σας, αλλά να είναι ρεαλιστικοί και επιτεύξιμοι. Προσπαθήστε να μειώσετε όσο γίνεται το ενδεχόμενο απογοήτευσης, θέτοντας μικρούς και συγκεκριμένους στόχους. Οι καθημερινοί στόχοι είναι καλύτεροι για να ξεκινήσετε.
3. Μην αφήνετε τον φόβο να σας κατακλύσει
Νιώστε πιο άνετα με την αναστάτωση που μπορεί να προκαλεί η πίεση προς τον εαυτό σας. Κάποιες προκλήσεις μπορεί να είναι πιο δύσκολες από κάποιες άλλες, αλλά αυτή ακριβώς η διαδικασία συχνά συνοδεύει την έξοδο από τη ζώνη άνεσής σας. Ο φόβος είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα. Αντί να καθορίζει κάθε απόφασή σας, μπορείτε να τον παρατηρείτε και να προχωράτε με μικρά, ασφαλή βήματα.
4. Να είστε ειλικρινείς με τον εαυτό σας
Γνωρίζετε πότε βρίσκετε δικαιολογίες για να μην αρχίσετε κάτι σήμερα. Μην ξεγελάτε τον εαυτό σας, να είστε ειλικρινείς. Θέλετε να επιτύχετε; Αναγνωρίστε τι είναι σημαντικό για εσάς και κινηθείτε σταδιακά προς αυτό. Απολαύστε τα μικρά σας επιτεύγματα. Να είστε περήφανοι με όσα έχετε καταφέρει.
Είστε πολύ πιο ικανοί από όσο πιστεύετε
Να θυμάστε πάντα ότι έχετε ταλέντα και ικανότητες. Μπορείτε να βγάλετε αυτές τις ικανότητες στην επιφάνεια και να ευημερήσετε όταν βγείτε από την comfort zone σας.
Καθώς βγαίνετε από την comfort zone σας είναι πιθανό να νιώθετε άβολα, ωστόσο αυτή η διαδικασία μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο για να πλησιάσετε στόχους που έχουν προσωπικό νόημα και να κάνετε τη ζωή σας πιο ικανοποιητική.
Ανάπτυξη θάρρους και αυτοπεποίθησης
Με την κατάλληλη υποστήριξη, μπορείτε να θέσετε νέους στόχους και να τους προσεγγίσετε με πιο ρεαλιστικό και σταθερό τρόπο. Η ψυχοθεραπεία μπορεί, όταν κρίνεται κατάλληλη, να αποτελέσει έναν υποστηρικτικό χώρο για διερεύνηση στόχων, δυσκολιών και τρόπων διαχείρισης.
Βιβλιογραφία
- 1.Benjet, C., et al. (2023). A Precision Treatment Model for Internet-Delivered Cognitive Behavioral Therapy for Anxiety and Depression Among University Students: A Secondary Analysis of a Randomized Clinical Trial. JAMA Psychiatry, 80(8), 768–777. [link]
- 2.Davide Papola, et al. (2024). Psychotherapies for generalized anxiety disorder in adults. JAMA Psychiatry, 81(3). [link]
- 3.American Psychological Association. (2020). Guidelines for the implementation of evidence-based psychological practice in health care. [link]