Γαλακτική Αφυδρογονάση (LDH)

Η γαλακτική αφυδρογονάση (LDH) είναι ένα ένζυμο που βρίσκεται σχεδόν σε όλα τα κύτταρα του ανθρώπινου σώματος, με μεγαλύτερη συγκέντρωση στην καρδιά, το ήπαρ, τους μύες, τους νεφρούς και τα ερυθρά αιμοσφαίρια. Ο βιολογικός της ρόλος είναι να συμμετέχει ενεργά στην παραγωγή ενέργειας των κυττάρων. Όταν τα κύτταρα ή οι ιστοί υφίστανται βλάβη ή καταστρέφονται, το ένζυμο αυτό απελευθερώνεται αμέσως στην κυκλοφορία του αίματος.

Επομένως, η μέτρηση της LDH λειτουργεί ως ένας γενικός δείκτης κυτταρικής καταστροφής, παρέχοντας πολύτιμες πληροφορίες για την ύπαρξη κάποιας ιστικής βλάβης στον οργανισμό. Ωστόσο, επειδή το ένζυμο υπάρχει παντού στο σώμα, η εξέταση δεν μπορεί από μόνη της να εντοπίσει το ακριβές σημείο ή την αιτία της βλάβης.

Η ανάλυση ισοενζύμων για τον ακριβή εντοπισμό της βλάβης

Επειδή η συνολική τιμή της εξέτασης λειτουργεί ως γενικός συναγερμός χωρίς να δείχνει το ακριβές σημείο του προβλήματος, η σύγχρονη ιατρική συχνά προχωρά σε μια πιο λεπτομερή ανάλυση, τον διαχωρισμό των ισοενζύμων. Η γαλακτική αφυδρογονάση χωρίζεται σε πέντε υποκατηγορίες (LDH-1 έως LDH-5), καθεμία από τις οποίες υπερτερεί σε διαφορετικά όργανα. Για παράδειγμα, η LDH-1 εντοπίζεται κυρίως στην καρδιά, ενώ η LDH-5 στο συκώτι και τους σκελετικούς μύες.

Όταν η γενική τιμή είναι ανεξήγητα υψηλή, ο ιατρός μπορεί να ζητήσει ηλεκτροφόρηση ισοενζύμων. Αυτή η ειδική προσέγγιση γλιτώνει τους ασθενείς από την αδικαιολόγητη υπερ-εξέταση με περιττές απεικονιστικές διαδικασίες, καθώς κατευθύνει με απόλυτη ασφάλεια και μεγαλύτερη ακρίβεια τη διάγνωση προς το συγκεκριμένο όργανο που έχει πραγματικά υποστεί βλάβη.

Πότε γίνεται η εξέταση

Ο γιατρός μπορεί να ζητήσει τη μέτρηση της LDH για τη διερεύνηση ποικίλων κλινικών καταστάσεων, όπως η αναιμία (ειδικά η αιμολυτική), οι ηπατικές παθήσεις, οι μυϊκοί τραυματισμοί ή οι λοιμώξεις. Συχνά χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση της πορείας γνωστών χρόνιων νοσημάτων, όπως ορισμένοι τύποι καρκίνου (π.χ. λέμφωμα), καθώς και για την αξιολόγηση της πρόγνωσης και της ανταπόκρισης στη θεραπεία ορισμένων νεοπλασιών (όπως το λέμφωμα, το μελάνωμα και οι όγκοι των όρχεων).

Επίσης, εντάσσεται συχνά σε έναν ευρύτερο βιοχημικό έλεγχο όταν υπάρχουν ακαθόριστα συμπτώματα παρατεταμένης κόπωσης και αδυναμίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι πολλοί ασθενείς πανικοβάλλονται όταν βλέπουν την εξέταση ελαφρώς εκτός ορίων, όμως μια μεμονωμένη οριακή αύξηση της LDH χωρίς άλλα παθολογικά ευρήματα σπάνια υποδεικνύει σοβαρό πρόβλημα και η κλινική της σημασία συχνά υπερεκτιμάται χωρίς λόγο.

Συνδυαστική αξιολόγηση και εξέλιξη των κλινικών βιοδεικτών

Στη σύγχρονη κλινική πράξη, η LDH σπάνια αξιολογείται μεμονωμένα, καθώς έχει υψηλή ευαισθησία αλλά εξαιρετικά χαμηλή ειδικότητα. Ενώ στο παρελθόν αποτελούσε βασικό εργαλείο για τη διάγνωση του οξέος εμφράγματος του μυοκαρδίου, σήμερα έχει αντικατασταθεί από πολύ πιο εξειδικευμένους δείκτες, όπως η τροπονίνη, που προσφέρουν ταχύτερα και ακριβέστερα αποτελέσματα. Αντίστοιχα, για την ηπατική λειτουργία, οι γιατροί βασίζονται πρωτίστως στις τρανσαμινάσες (AST, ALT), και για τις μυϊκές βλάβες στην κινάση της κρεατίνης (CPK).

Ο ρόλος της εξέτασης πλέον εντοπίζεται κυρίως στο να επιβεβαιώνει την παρουσία ενεργού φλεγμονής ή ιστικής καταστροφής. Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια αναδείχθηκε ως ένας ιδιαίτερα χρήσιμος δείκτης παρακολούθησης της φλεγμονώδους δραστηριότητας και της σοβαρής αναπνευστικής επιβάρυνσης σε κρίσιμες ιογενείς λοιμώξεις, όπως η νόσος COVID-19.¹

Πώς γίνεται η εξέταση και προετοιμασία

Η εξέταση πραγματοποιείται με μια απλή αιμοληψία, συνήθως από μια φλέβα στο εσωτερικό του αγκώνα. Γενικά, δεν απαιτείται αυστηρή νηστεία πριν από την εξέταση, ωστόσο ο γιατρός μπορεί να ζητήσει να γίνει πρωί μαζί με άλλες προγραμματισμένες αιματολογικές αναλύσεις. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να αποφύγετε την έντονη σωματική άσκηση τις προηγούμενες 1-2 ημέρες, καθώς η μυϊκή καταπόνηση μπορεί να αυξήσει θεαματικά και προσωρινά τα επίπεδα του ενζύμου.

Ένας κρίσιμος προαναλυτικός παράγοντας που συχνά προκαλεί άσκοπη ανησυχία είναι η "αιμόλυση" του δείγματος: εάν τα ερυθρά αιμοσφαίρια σπάσουν κατά τη λήψη ή τη μεταφορά του αίματος στο σωληνάριο, η LDH θα βγει ψευδώς αυξημένη. Σε τέτοιες περιπτώσεις, το μικροβιολογικό εργαστήριο θα ζητήσει απλώς επανάληψη της αιμοληψίας.

Φυσιολογικές τιμές

Προσθήκη διευκρίνισης στον πίνακα φυσιολογικών τιμών: «Προσοχή: Τα περισσότερα εργαστήρια σήμερα μετρούν την LDH στον ορό του αίματος. Εάν η εξέταση γίνει σε πλάσμα (π.χ. με ηπαρίνη-λιθίου), οι τιμές ενδέχεται να είναι ελαφρώς ή και ψευδώς αυξημένες, ανάλογα με τον τύπο της ανάλυσης.³ Στα παιδιά και τα βρέφη, οι τιμές είναι φυσιολογικά πολύ υψηλότερες σε σχέση με τους ενήλικες, λόγω της συνεχιζόμενης ανάπτυξης των ιστών.

Κατηγορία	Ενδεικτικές φυσιολογικές τιμές*
Ενήλικες	140 - 280 U/L
Παιδιά (2-15 ετών)	158 - 390 U/L
Βρέφη (έως 1 έτους)	170 - 580 U/L

*Οι ακριβείς τιμές αναφοράς εξαρτώνται πάντα από το συγκεκριμένο μικροβιολογικό εργαστήριο στο οποίο έγινε η ανάλυση και η ερμηνεία τους πρέπει να γίνεται αποκλειστικά σε συνδυασμό με το κλινικό ιστορικό.

Αυξημένες τιμές LDH

Οι αυξημένες τιμές υποδηλώνουν ότι κάπου στο σώμα υπάρχει καταστροφή κυττάρων ή φλεγμονή. Κλινικά, τα αίτια μπορεί να είναι αιματολογικά (αιμολυτική αναιμία, έλλειψη βιταμίνης Β12), καρδιακά (ισχαιμία, έμφραγμα), ηπατικά (ηπατίτιδα, φαρμακευτική τοξικότητα), μυοσκελετικά ή να οφείλονται σε σοβαρές λοιμώξεις και νεοπλασίες. Οι ασθενείς μπορεί να είναι εντελώς ασυμπτωματικοί ή να εμφανίζουν συμπτώματα της εκάστοτε υποκείμενης νόσου, όπως ίκτερο, μυϊκούς πόνους ή έντονη δύσπνοια.

Είναι θεμελιώδες να κατανοήσουμε ότι μια αυξημένη τιμή δεν ισοδυναμεί από μόνη της με διάγνωση καμίας νόσου. Πολλές φορές, μια μέτρια αύξηση αποτελεί απλώς εργαστηριακό σφάλμα (αιμόλυση) ή μια απολύτως φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού μετά από έντονη προπόνηση.

Tο φαινόμενο των ακίνδυνων ψευδώς αυξημένων τιμών

Ένα φαινόμενο που συχνά προκαλεί τεράστιο και αδικαιολόγητο άγχος στους ασθενείς είναι η επίμονη, ήπια αύξηση της LDH χωρίς απολύτως κανένα άλλο σύμπτωμα ή παθολογικό εύρημα. Σε πολλές από αυτές τις περιπτώσεις, πρόκειται για την ύπαρξη μακρο-ενζύμων (Macro-LDH).² Αυτό συμβαίνει όταν η γαλακτική αφυδρογονάση ενώνεται στο αίμα με κάποιες πρωτεΐνες, δημιουργώντας μεγάλα σύμπλοκα μόρια που ο οργανισμός δυσκολεύεται να αποβάλει γρήγορα. Το αποτέλεσμα είναι το ένζυμο να συσσωρεύεται και οι αιματολογικές εξετάσεις να δείχνουν μονίμως ψευδώς αυξημένες τιμές.

Η συγκεκριμένη εργαστηριακή εικόνα είναι απολύτως καλοήθης και δεν υποκρύπτει κάποια μυστική νόσο. Η σωστή ιατρική αναγνώριση αυτού του φαινομένου προστατεύει τον εξεταζόμενο από την επικίνδυνη ιατρικοποίηση και την ψυχολογική εξουθένωση μιας απόλυτα φυσιολογικής παραλλαγής του οργανισμού του.

Χαμηλές τιμές LDH

Οι χαμηλές τιμές της γαλακτικής αφυδρογονάσης στερούνται, στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, κλινικής σημασίας. Σε έναν τυπικό αιματολογικό έλεγχο, ένα χαμηλό αποτέλεσμα LDH απλώς υποδεικνύει ότι δεν υπάρχει ενεργή κυτταρική καταστροφή στον οργανισμό, κάτι που είναι φυσιολογικό και αναμενόμενο.

Εξαιρετικά σπάνια, τα πολύ χαμηλά επίπεδα μπορεί να σχετίζονται με συγκεκριμένες γενετικές μεταλλάξεις που προκαλούν δυσανεξία στην άσκηση και μυϊκή κόπωση. Συνεπώς, εάν η εξέτασή σας δείξει τιμή ελαφρώς κάτω από το φυσιολογικό όριο και δεν έχετε συμπτώματα, δεν υπάρχει κανένας λόγος ιατρικής ανησυχίας ή περαιτέρω διερεύνησης.

Φάρμακα και άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν την εξέταση

Πολλά φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν τα επίπεδα της LDH στο αίμα, περιπλέκοντας την ερμηνεία των εργαστηριακών αποτελεσμάτων. Η λήψη στατινών (ευρέως διαδεδομένα φάρμακα για τη χοληστερίνη) μπορεί να προκαλέσει ήπια μυϊκή επιβάρυνση, αυξάνοντας ελαφρώς την LDH, ακόμη και αν ο ασθενής δεν πονάει.

Αντίστοιχα, τα κορτικοστεροειδή, ορισμένα αντιψυχωσικά και αντικαταθλιπτικά φάρμακα, καθώς και οι χημειοθεραπείες ενδέχεται να ανεβάσουν τις τιμές. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι το έντονο στρες, οι ενδομυϊκές ενέσεις ή μια πρόσφατη χειρουργική επέμβαση αποτελούν συχνούς παράγοντες παροδικής αύξησης του ενζύμου. Αντίθετα, τεχνητά χαμηλές τιμές έχουν παρατηρηθεί σε άτομα που λαμβάνουν καθημερινά τεράστιες δόσεις βιταμίνης C ως συμπλήρωμα διατροφής.

Πότε πρέπει να ανησυχήσω και τι να κάνω

Μια μικρή απόκλιση της LDH από τα φυσιολογικά όρια είναι συνήθως κάτι που συζητιέται ήρεμα με τον θεράποντα ιατρό στο πλαίσιο του ετήσιου ελέγχου, χωρίς να δικαιολογεί πανικό. Εάν ο γιατρός κρίνει ότι η αύξηση είναι ακαθόριστη, το πιο πιθανό είναι να σας ζητήσει μια απλή επανάληψη της αιμοληψίας μετά από λίγες ημέρες, συμβουλεύοντάς σας να αποφύγετε τη γυμναστική. Ωστόσο, θα πρέπει να αναζητήσετε άμεση ιατρική βοήθεια εάν η υψηλή τιμή συνυπάρχει με ανησυχητικά συμπτώματα, όπως έντονος πόνος στο στήθος, ανεξήγητος πυρετός, δύσπνοια ή κιτρίνισμα του δέρματος (ίκτερος).

Υπενθυμίζεται πως η τελική ερμηνεία της εξέτασης γίνεται πάντα από γιατρό με βάση το ιστορικό, την κλινική εικόνα και τις υπόλοιπες εξετάσεις. Η συνεχής υπερ-παρακολούθηση της τιμής χωρίς συγκεκριμένη ιατρική οδηγία δεν προσφέρει επιπλέον πληροφορίες και απλώς αυξάνει αδικαιολόγητα το άγχος του ασθενούς.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Μπορεί το έντονο στρες να ανεβάσει τις τιμές της LDH;

Το έντονο σωματικό ή ψυχολογικό στρες δεν αυξάνει άμεσα την LDH, εκτός αν συνοδεύεται από έντονη μυϊκή σύσπαση. Ωστόσο, το χρόνιο άγχος που προκαλεί σωματική καταπόνηση μπορεί να οδηγήσει σε οριακές διακυμάνσεις. Η εξέταση ανιχνεύει πραγματική κυτταρική βλάβη, επομένως η ανησυχία σας δεν αλλοιώνει καθοριστικά το αποτέλεσμα.

Τι σημαίνει αν η LDH βγει αυξημένη; Σημαίνει ότι έχω καρκίνο;

Μια αυξημένη τιμή LDH δεν σημαίνει απολύτως ότι έχετε καρκίνο, καθώς αποτελεί απλώς έναν γενικό δείκτη κυτταρικής φθοράς. Στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, τα ανεβασμένα επίπεδα οφείλονται σε εντελώς καλοήθεις καταστάσεις, όπως ιογενείς λοιμώξεις, έντονη γυμναστική, μυϊκοί τραυματισμοί ή λήψη κοινών φαρμάκων.

Επηρεάζει η καθημερινή διατροφή τα επίπεδα της εξέτασης LDH;

Η καθημερινή σας διατροφή δεν επηρεάζει καθοριστικά τα επίπεδα της γαλακτικής αφυδρογονάσης, επομένως δεν απαιτούνται ειδικοί περιορισμοί. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί η υπερβολική λήψη συμπληρωμάτων βιταμίνης C, που ενδέχεται να ρίξει τεχνητά την τιμή, και η κατάχρηση αλκοόλ που αλλοιώνει τα ηπατικά ένζυμα.

Μπορεί μια υψηλή τιμή LDH να είναι απλά εργαστηριακό λάθος;

Ναι, η ψευδώς αυξημένη τιμή λόγω «αιμόλυσης» του δείγματος αποτελεί ένα από τα πιο συχνά εργαστηριακά σφάλματα. Αν τα ερυθροκύτταρα σπάσουν κατά την αιμοληψία ή τη μεταφορά, το ένζυμο απελευθερώνεται και εκτοξεύει λανθασμένα το αποτέλεσμα, απαιτώντας απλώς μια νέα απροβλημάτιστη αιμοληψία.

Πρέπει να είμαι αυστηρά νηστικός πριν την αιμοληψία για LDH;

Η συγκεκριμένη μέτρηση δεν απαιτεί αυστηρή νηστεία, συνεπώς μπορείτε να καταναλώσετε ένα ελαφρύ γεύμα. Ωστόσο, επειδή η εξέταση διενεργείται σχεδόν πάντα στα πλαίσια ενός ευρύτερου ετήσιου τσεκάπ που περιλαμβάνει σάκχαρο και λιπίδια, ο γιατρός συνήθως συνιστά πολύωρη νηστεία πριν την πρωινή αιμοληψία.

Βιβλιογραφία

1.Szarpak et al. (2021). Lactate dehydrogenase level as a COVID-19 severity marker. The American Journal of Emergency Medicine, 39(1), 238-239. [link]
2.Wu et al. (2021).Serum lactate dehydrogenase activities as systems biomarkers for 48 types of human diseases. Scientific Reports, 11, 12997. [link]
3.Rasmussen, M. S., & Pedersen, L. (2024). A new assay falsely increases lactate dehydrogenase in plasma but not in serum. Clinical Biochemistry, 131-132. [link]