Καλοκαιρινή Κατάθλιψη
Η εποχική κατάθλιψη είναι πιο συχνή το χειμώνα. Αλλά υπάρχει μια άλλη, λιγότερο συχνή μορφή εποχικής κατάθλιψης που εμφανίζεται την άνοιξη, και το καλοκαίρι, η καλοκαιρινή κατάθλιψη, και είναι το ίδιο σοβαρή.
Σύμφωνα με το DSM-5-TR, η εποχική κατάθλιψη κατατάσσεται ως Μείζων Καταθλιπτική Διαταραχή με Εποχιακό Πρότυπο.
Στην κλινική μου πρακτική, παρατηρώ συχνά πως η συγκεκριμένη διάγνωση παραβλέπεται, καθώς πολλοί ασθενείς αποδίδουν εσφαλμένα τη θερινή τους εξάντληση αποκλειστικά στη ζέστη ή στο στρες των διακοπών.
Είναι σημαντικό να θυμάστε ότι ο καθένας είναι διαφορετικός και ενώ τα περισσότερα καταθλιπτικά επεισόδια συμβαίνουν το χειμώνα, περίπου το 10% των ατόμων με εποχική κατάθλιψη βιώνει το καλοκαιρινό υποτύπο.
Οι άνθρωποι με αυτό το εποχικό μοτίβο κατάθλιψης τυπικά έχουν τα κοινά συμπτώματα της κατάθλιψης περίπου 4–5 μήνες το χρόνο όταν ο καιρός είναι πιο ζεστός. Τα συμπτώματα συνήθως αρχίζουν στα τέλη της άνοιξης και υποχωρούν σταδιακά το φθινόπωρο, όταν μειώνεται η θερμοκρασία και η διάρκεια της ημέρας. Απαιτείται κλινική αξιολόγηση εάν τα συμπτώματα επιμένουν
Συμπτώματα
Η εποχική κατάθλιψη που εμφανίζεται το χειμώνα χαρακτηρίζεται από χαμηλά επίπεδα ενέργειας, επίμονη θλίψη, κόπωση, ενώ η εποχική κατάθλιψη που εμφανίζεται το καλοκαίρι έχει τα αντίθετα συμπτώματα.
Για τους περισσότερους ανθρώπους με καλοκαιρινή κατάθλιψη, τα συμπτώματα ξεκινούν αργά την άνοιξη ή νωρίς το καλοκαίρι και τελειώνουν το φθινόπωρο. Αντί για τη χαρακτηριστική βραδυκινησία που συναντάμε συχνά το χειμώνα, η θερινή εκδοχή συνοδεύεται συχνότερα από ένα αίσθημα έντονης «διέγερσης» (agitation). Ειδικότερα, οι ασθενείς μου συχνά αναφέρουν:
- Ευερεθιστότητα
- Ταραχή
- Άγχος
- Ανησυχία
- Απώλεια βάρους
- Αϋπνία
- Μειωμένη όρεξη
Αιτίες καλοκαιρινής κατάθλιψης
Υπάρχουν πολλές θεωρίες που εξηγούν γιατί οι άνθρωποι βιώνουν κατάθλιψη στη διάρκεια των μηνών του καλοκαιριού. Ωστόσο, τα στοιχεία είναι περιορισμένα.1
Το πιο αξιοσημείωτο είναι η έκθεση στο φως του ήλιου τους καλοκαιρινούς μήνες, η οποία οδηγεί σε αλλαγές στο εσωτερικό μας ρολόι ή στον κιρκάδιο ρυθμό. Όταν αυτό συμβαίνει, μειώνεται η παραγωγή της μελατονίνης, και ο κύκλος ύπνου-αφύπνισης διαταράσσεται με αποτέλεσμα τις αλλαγές στα μοτίβα ύπνου.2
Σύμφωνα με νεότερα δεδομένα, οι διαταραχές στον κιρκάδιο ρυθμό δεν επηρεάζουν μόνο τον ύπνο αλλά και τους μηχανισμούς ρύθμισης της διάθεσης, συνδέοντας στενά τη βιολογική μας λειτουργία με την εκδήλωση της εποχικής καταθλιπτικής συνδρομής.
Άλλες θεωρίες που μπορεί να εξηγούν γιατί μερικοί άνθρωποι βιώνουν εποχική κατάθλιψη το καλοκαίρι περιλαμβάνουν:
- Πιθανή αύξηση ευαισθησίας σε αλλεργιογόνα (υπό διερεύνηση)
- Υψηλή θερμοκρασία
- Μεγαλύτερη διάρκεια της ημέρας
- Έλλειψη ρουτίνας ή προγράμματος
- Αρνητική εικόνα για το σώμα (body shaming)
- Υπερβολική ζέστη
- Ανεπαρκής ύπνος
- Συναισθήματα μοναξιάς
Αν και η εποχική κατάθλιψη μπορεί να επηρεάσει τον οποιονδήποτε, υπάρχουν συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων που είναι πιο επιρρεπείς:
- Η εποχική κατάθλιψη είναι τέσσερις φορές πιο συχνή στις γυναίκες
- Η ηλικία έναρξης υπολογίζεται γύρω στα 18–30 έτη
- Το οικογενειακό ιστορικό με άλλες διαταραχές της διάθεσης
Διαχείριση της καλοκαιρινής κατάθλιψης
Υπάρχουν αρκετές θεραπευτικές επιλογές για την καλοκαιρινή κατάθλιψη που ο ψυχίατρος μπορεί να αξιολογήσει. Η ψυχοθεραπεία αποτελεί μία από τις κύριες αποδεδειγμένες προσεγγίσεις.
Μπορείτε να μιλήσετε σε έναν ψυχοθεραπευτή και να μην υποφέρετε στη σιωπή, ειδικά αν τα συμπτώματα παρεμβαίνουν σημαντικά στη λειτουργικότητά σας, νιώθετε απελπισία ή έχετε αυτοκτονικές σκέψεις. Η πρώιμη παρέμβαση μπορεί να συμβάλει στην ανακούφιση από τα συμπτώματα και να μειώσει τον κίνδυνο επιδείνωσης της εποχικής κατάθλιψης.
Μαζί με την ψυχοθεραπεία, μπορείτε να κάνετε και κάποιες αλλαγές στον τρόπο ζωής σας:
- Αποφύγετε την κοινωνική απομόνωση, μείνετε σωματικά δραστήριοι και ακολουθήστε ισορροπημένη διατροφή για τη στήριξη της γενικής σας ευεξίας.
- Διατηρήστε μια υγιεινή ρουτίνα ύπνου και ένα σταθερό πρόγραμμα ύπνου.
- Αναστοχαστείτε τις εμπειρίες του παρελθόντος για να εντοπίσετε στρατηγικές που σας βοηθούν να διαχειρίζεστε το άγχος.
Θεραπευτικές Επιλογές για την Κατάθλιψη
Η κατάθλιψη αντιμετωπίζεται υπό την επίβλεψη ψυχιάτρου, με εξατομικευμένο πλάνο που μπορεί να περιλαμβάνει φαρμακοθεραπεία (π.χ. αντικαταθλιπτικά) ή/και ψυχοθεραπεία, ανάλογα με τη σοβαρότητα και τις ανάγκες του ατόμου.3
Βιβλιογραφία
- 1.Rosenthal, N. E., et al. (1984). Seasonal affective disorder: A description of the syndrome and preliminary findings with light therapy. Archives of General Psychiatry, 41(1), 72–80. [link]
- 2.Levitan, R. D., et al. (2007). The chronobiology and neurobiology of winter seasonal affective disorder. Dialogues in Clinical Neuroscience, 9(3), 315–324. [link]
- 3.American Psychiatric Association (2024). Seasonal affective disorder (SAD). [link]