Κατάψυξη ωαρίων και ψυχολογία
Πολλές γυναίκες στις μέρες μας επιλέγουν να κάνουν κατάψυξη ωαρίων. Η κατάψυξη ωαρίων είναι ένα ταξίδι που μπορεί να προκαλεί πολλά συναισθήματα, από ελπίδα και ενθουσιασμό, μέχρι φόβο και αβεβαιότητα. Η διαδικασία της κατάψυξης ωαρίων προκαλεί έντονο στρες, και είναι σημαντικό μια γυναίκα να βρει υγιείς τρόπους να το αντιμετωπίσει. [Σύμφωνα με τις οδηγίες ESHRE (Female Fertility Preservation Guidelines), η ψυχολογική υποστήριξη κρίνεται απαραίτητη σε όλα τα στάδια].3
Η προετοιμασία για αυτές τις ψυχολογικές διακυμάνσεις βοηθά κάθε γυναίκα να έχει ανθεκτικότητα και αυτοπεποίθηση.1 Στην κλινική πρακτική, παρατηρώ συχνά ότι η ψυχολογική δυσκολία αρχίζει πολύ πριν από την πρώτη ένεση — από τη στιγμή που η γυναίκα αρχίζει να σκέφτεται αν αυτή η επιλογή είναι «σωστή» για εκείνη. Αυτό το αρχικό στάδιο απόφασης συχνά υποτιμάται.
Είναι πολύ δύσκολο μια γυναίκα να μην ανησυχεί για τις παρενέργειες, όπως η αύξηση του βάρους, η αϋπνία και οι αλλαγές στη διάθεση. Πάντα υπάρχει ένα μικρό ρίσκο για το σύνδρομο υπερδιέγερσης των ωοθηκών, μια σοβαρή κατάσταση που ενδέχεται να απαιτήσει εξειδικευμένη νοσοκομειακή παρακολούθηση και ιατρική παρέμβαση.2
Είναι μια παράξενη ψυχολογικά κατάσταση, το να ξοδεύει μια γυναίκα χιλιάδες ευρώ με την ελπίδα να μην χρησιμοποιήσει τα ωάρια. Αλλά το αντάλλαγμα είναι μια ψυχολογική αισιοδοξία. Σημαντικό ποσοστό γυναικών αναφέρουν αίσθημα ανακούφισης ως προς τον διαθέσιμο χρόνο για οικογενειακό προγραμματισμό.
Τι είναι η κατάψυξη ωαρίων;
Η υπογονιμότητα που σχετίζεται με την ηλικία αυξάνεται όλο και περισσότερο καθώς πλέον οι άνθρωποι επιλέγουν να δημιουργήσουν οικογένεια αργότερα στη ζωή τους εξαιτίας πολλών παραγόντων. Η κατάψυξη ωαρίων είναι μια λύση ώστε να κάνουν οι άνθρωποι οικογένεια την στιγμή που θέλουν, χωρίς να ανησυχούν για την γονιμότητά τους.
Η κατάψυξη ωαρίων είναι μια τεχνική αναπαραγωγής που παρέχει την ευκαιρία για διατήρηση της γονιμότητας. Οι γυναίκες υποβάλλονται στη διαδικασία συλλογής των ωαρίων και τα ώριμα ωάρια αποθηκεύονται σε υγρό άζωτο για πολλά χρόνια, έτσι μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον.
Είναι η κατάψυξη ωαρίων κατάλληλη για εμένα;
Υπάρχει μια πτώση στη γονιμότητα όσο περνά ο χρόνος. Αυτό συμβαίνει εξαιτίας του αριθμού και της ποιότητας των ωαρίων που παράγονται από τις ωοθήκες με τον καιρό. Η αντιμυλλέριος ορμόνη (ΑΜΗ) αποτελεί ένα δείκτη για την ποσότητα των ωαρίων που υπάρχουν στις ωοθήκες. Εξαιτίας της σύνδεσης μεταξύ της γήρανσης και της μείωσης της γονιμότητας, μια γυναίκα που έχει κάνει κατάψυξη ωαρίων διατηρεί τις πιθανότητες επίτευξης κύησης που αντιστοιχούν στην ηλικία κατάψυξης των ωαρίων.
Η κατάψυξη ωαρίων είναι μια επιλογή για την διατήρηση της γονιμότητας αν μια γυναίκα έχει κίνδυνο για πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια, πρόωρη εμμηνόπαυση, ή κάνει κάποιες θεραπείες που επηρεάζουν την λειτουργία των ωοθηκών.
Πώς γίνεται η συλλογή των ωαρίων;
Πριν ξεκινήσει η θεραπεία, είναι απαραίτητο κάθε γυναίκα να μιλά με τον γυναικολόγο της για τη διαδικασία. Όπως συμβαίνει με κάθε άλλη θεραπεία γονιμότητας, μια γυναίκα πρέπει να κάνει μια σειρά εξετάσεων και να υποβάλλει τη γραπτή συγκατάθεσή της για την κατάψυξη των ωαρίων.
Πριν από οποιοδήποτε πρωτόκολλο διέγερσης, ο γυναικολόγος θα ζητήσει τη μέτρηση της ΑΜΗ (αντιμυλλέριος ορμόνη), ώστε να εκτιμήσει το ωοθηκικό σας απόθεμα.
Για την συλλογή των ωαρίων η γυναίκα υποβάλλεται σε θεραπεία με ορμόνες και ελέγχεται η λειτουργία των ωοθηκών με υπερήχους. Η ωοληψία (ανάκτηση ωαρίων) πραγματοποιείται με υπερηχογραφικά κατευθυνόμενη διακολπική παρακέντηση, συνήθως υπό συνειδητή καταστολή ή ήπια αναισθησία — δεν αποτελεί κλασική χειρουργική επέμβαση. Μετά τη συλλογή τους τα ωάρια αποθηκεύονται στο εργαστήριο πριν προετοιμαστούν για την κατάψυξη. Κατά μέσο όρο, το 70% των ωαρίων είναι ώριμα, και μπορούν να αποθηκευτούν. Μπορεί μια γυναίκα να υποβληθεί σε παραπάνω από έναν κύκλους θεραπείας για την κατάψυξη επαρκούς αριθμού ωαρίων.
Πώς καταψύχονται τα ωάρια;
Τα ωάρια καταψύχονται με τη μέθοδο της υαλοποίησης. Είναι μια ταχεία μέθοδος κατάψυξης που ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο σχηματισμού κρυστάλλων πάγου. Η συντήρηση τους γίνεται σε υγρό άζωτο.
Πώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα ωάρια;
Όταν μια γυναίκα είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει τα κατεψυγμένα ωάρια, είναι ανάγκη να κάνει ειδική ιατρική προετοιμασία του ενδομητρίου για να δεχθεί το έμβρυο.
Τα ωάρια αποψύχονται και γονιμοποιούνται με μικρογονιμοποίηση (ICSI — ενδοκυτταροπλασματική έγχυση σπερματοζωαρίου), τη μέθοδο εκλογής για γονιμοποίηση κατεψυγμένων ωαρίων. Την επόμενη μέρα τα γονιμοποιημένα ωάρια αξιολογούνται για να διαπιστωθεί εάν έχουν γονιμοποιηθεί κανονικά. Μόλις γίνει σαφές πόσα έμβρυα έχουν σχηματιστεί, ορίζεται το ραντεβού για την εμβρυομεταφορά.
Υπάρχουν κίνδυνοι;
Πριν από τη συλλογή των ωαρίων μια γυναίκα λαμβάνει ορμονοθεραπεία, η οποία μπορεί να έχει πολλούς κινδύνους, όπως το σύνδρομο υπερδιέγερσης των ωοθηκών. Η διαδικασία συλλογής έχει και αυτή κάποιους κινδύνους.
Όπως συμβαίνει και με άλλες μεθόδους που απαιτούν την συλλογή ωαρίων από τις ωοθήκες, δεν υπάρχει εγγύηση ότι τα ωάρια θα είναι υγιή. Σε σπάνιες περιπτώσεις, οι ωοθήκες δεν ανταποκρίνονται στα φάρμακα, τα ωοθυλάκια από τα οποία συλλέγονται τα ωάρια μπορεί να είναι άδεια ή τα ωάρια μπορεί να μην είναι ώριμα.
Τα κατεψυγμένα ωάρια διατηρούνται σε δεξαμενές υγρού αζώτου και συνεχώς γίνεται έλεγχος της θερμοκρασίας.
Η διαδικασία κατάψυξης και απόψυξης δεν είναι χωρίς ρίσκο για τα ωάρια, καθώς συμβαίνουν αλλαγές στο περιβάλλον τους. Η κατάψυξη ωαρίων είναι μια σχετικά νέα τεχνολογία, ωστόσο τα τρέχοντα επιστημονικά δεδομένα καταδεικνύουν χαμηλά ποσοστά μαιευτικών επιπλοκών στις κυήσεις που προκύπτουν από κατεψυγμένα ωάρια.
Πόσα ωάρια πρέπει να καταψυχθούν;
Μια επιτυχής εμφύτευση εξαρτάται από την ηλικία στην οποία κάνει μια γυναίκα κατάψυξη ωαρίων και τον αριθμό των κατεψυγμένων ωαρίων. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι γυναίκες κάτω των 37 ετών πρέπει να αποθηκεύουν τουλάχιστον 10 ωάρια.
Ψυχολογία των γυναικών
Το συναισθηματικό φορτίο που έχει σχέση με την κατάψυξη ωαρίων είναι πολύ μεγάλο. Η ορμονοθεραπεία για την συλλογή των ωαρίων δεν είναι εύκολη για το σώμα ή το μυαλό, και οι γυναίκες που υποβάλλονται σε αυτή τη διαδικασία αναμένεται να συνεχίζουν κανονικά τη ζωή τους, ακόμη και όταν το σώμα δέχεται ένα καταιγισμό ορμονών. Οι παρενέργειες της κατάψυξης ωαρίων μπορεί να έχουν σχέση με συμπτώματα όπως το φούσκωμα, ο πόνος στο στήθος, οι εναλλαγές στη διάθεση, το κλάμα, και το άγχος που έχει σχέση με το φόβο.
Από κλινική σκοπιά, τα συναισθήματα αυτά δεν είναι ασυνήθιστα ούτε παθολογικά. Αντιθέτως, αποτελούν φυσιολογική αντίδραση σε μια κατάσταση που εμπεριέχει αναγκαστική ταχύτητα, κοινωνική πίεση και αβεβαιότητα. Η αναγνώριση τους είναι το πρώτο βήμα για να αντιμετωπιστούν.
Επίσης, μπορεί να νιώθουν άγχος για τα ωάρια τους, ακόμη και όταν έχει γίνει η συλλογή και η κατάψυξή τους. Τι θα γίνει αν κάτι πάει λάθος; Τι θα συνέβαινε αν η εμφύτευση γινόταν πολύ αργότερα, και τα ωάρια δεν λειτουργούσαν; Η εξωσωματική γονιμοποίηση έχει υψηλά ποσοστά αποτυχίας, δεν υπάρχουν εγγυήσεις ότι θα πετύχει.
Πολλές γυναίκες ανησυχούν αν οι ασφαλιστικές εταιρείες καλύπτουν την κατάψυξη ωαρίων, και αν αυτό έχει κόστος στην καριέρα τους. Αμέτρητες γυναίκες χάνουν την προαγωγή τους επειδή είναι σε αναπαραγωγική ηλικία, και επειδή μπορεί να μείνουν έγκυες ανά πάσα στιγμή.
Αν και η κατάψυξη ωαρίων είναι μια φανταστική ευκαιρία για τις γυναίκες που θέλουν να κάνουν παιδί, δεν είναι πανάκεια και δεν λύνει όλα τα θέματα σχετικά με την αναπαραγωγή.
Πώς να διαχειριστείτε το ψυχολογικό στρες της κατάψυξης ωαρίων
Η ψυχολογική υποστήριξη δεν είναι πολυτέλεια αλλά αναπόσπαστο μέρος της διαδικασίας. Μελέτες δείχνουν ότι γυναίκες που υποβάλλονται σε διαδικασίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής παρουσιάζουν αυξημένα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης σε σύγκριση με γυναίκες που συλλαμβάνουν φυσικά. Η ψυχοθεραπεία και η ψυχοεκπαίδευση αποτελούν τεκμηριωμένες στρατηγικές ενίσχυσης της ψυχικής ανθεκτικότητας κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.
Συχνοί λόγοι που οδηγούν στην κατάψυξη ωαρίων
1. Σχέση
Ο κύριος λόγος για τον οποίο οι γυναίκες καταψύχουν τα ωάρια τους σήμερα είναι επειδή δεν έχουν σύντροφο. Η κοινωνική πίεση που ασκείται στις γυναίκες να βρουν σύντροφο και να δημιουργήσουν οικογένεια προκαλεί ιδιαίτερο στρες στις γυναίκες. Η κατάψυξη ωαρίων ανακουφίζει πολλές γυναίκες από αυτή την πίεση και έτσι μπορούν με ηρεμία να βγουν ραντεβού και να βρουν σύντροφο.
2. Καριέρα
Οι μελέτες δείχνουν ότι οι γυναίκες που παίρνουν την απόφαση να κάνουν παιδί σε ηλικία κάτω των 35 ετών, αυτό έχει επίδραση στην καριέρα τους. Για αυτό πολλές γυναίκες πλέον επιλέγουν να αναβάλλουν την δημιουργία οικογένειας λόγω επαγγελματικών λόγων.
Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι συνεχίζουν την εκπαίδευση και την κατάρτισή τους, θέλουν να πάρουν προαγωγή ή δουλεύουν σε ένα περιβάλλον που δεν ευνοεί την εγκυμοσύνη και τη μητρότητα.
3. Οικονομικοί λόγοι
Το μεγάλωμα και η ανατροφή των παιδιών έχει μεγάλο κόστος. Για αυτό οι γυναίκες καταψύχουν τα ωάρια τους ώστε να αποταμιεύσουν όσο περισσότερα χρήματα μπορούν.
Και καθώς η κατάψυξη ωαρίων είναι μια διαδικασία με μεγάλο κόστος, τελικά οι γυναίκες εξοικονομούν χρήματα επειδή αυξάνουν τις πιθανότητες επιτυχίας της εξωσωματικής γονιμοποίησης σε μεγαλύτερη ηλικία.
4. Περιμένουν να νιώσουν συναισθηματικά έτοιμες
Τα παιδιά είναι μια τεράστια ευθύνη, έτσι πέρα από τα οικονομικά, είναι σημαντικό μια γυναίκα να είναι συναισθηματικά έτοιμη να κάνει αυτό το βήμα. Μερικές γυναίκες κάνουν κατάψυξη ωαρίων για να δώσουν περισσότερο χρόνο στον εαυτό τους μέχρι να είναι έτοιμες για αυτή τη δέσμευση.
Ψυχική ενδυνάμωση
Η κατάψυξη ωαρίων είναι μια μια διαδικασία με μεγάλο συναισθηματικό φορτίο για μια γυναίκα. Για αυτό σε αυτή την ευαίσθητη περίοδο η ψυχοθεραπεία είναι σύμμαχος ώστε μια γυναίκα να ολοκληρώσει τη διαδικασία της κατάψυξης ωαρίων.
Η εμπειρία μου με γυναίκες που διανύουν αυτή τη διαδικασία δείχνει ότι εκείνες που ζήτησαν υποστήριξη νωρίς , ανέπτυξαν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και ανέφεραν πιο θετική εμπειρία της όλης διαδικασίας, ανεξαρτήτως του τελικού αποτελέσματος.
Βιβλιογραφία
- 1.Sherine Sandhu et al. (2024). Eggsurance? A randomized controlled trial of a decision aid for elective egg freezing. Human Reproduction, 39(8), 1724-1736. [link]
- 2.Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine et al. (2024). Prevention of moderate and severe ovarian hyperstimulation syndrome: a guideline. Fertility and Sterility, 121(2), 230-245. [link]
- 3.ESHRE guideline: female fertility preservation.The ESHRE Guideline Group on Female Fertility Preservation. [link]