Κυκλοθυμία

Τι είναι η κυκλοθυμία;

Η κυκλοθυμία (ή κυκλοθυμική διαταραχή) είναι μια ήπια διαταραχή της διάθεσης, με συμπτώματα παρόμοια με αυτή της διπολικής διαταραχής. Η κυκλοθυμία και η διπολική διαταραχή αφορούν συναισθηματικές διακυμάνσεις.

Η κυκλοθυμία χαρακτηρίζεται από περιόδους με ήπια καταθλιπτικά συμπτώματα μέχρι περιόδους με ήπια μανία (υπομανία). Τα συμπτώματα πρέπει να παρατηρούνται για τουλάχιστον δύο χρόνια πριν γίνει η διάγνωση της κυκλοθυμίας.² McIntyre, R. S., et al. (2020). Bipolar disorders. The Lancet, 396(10265), 1841–1856. Αυτές οι αλλαγές στη διάθεση τείνουν να κάνουν κύκλους, με τη διάθεση να ανεβαίνει και να πέφτει απότομα. Μεταξύ αυτών των εναλλαγών, ίσως να νιώθετε ότι η διάθεσή σας είναι σταθερή.

Η κύρια διαφορά μεταξύ των δύο διαταραχών είναι η ένταση των συμπτωμάτων. Οι εναλλαγές της διάθεσης που συνδέονται με την κυκλοθυμία δεν είναι τόσο έντονες όσο εκείνες που συνοδεύουν την διπολική διαταραχή: οι άνθρωποι με διπολική διαταραχή έχουν πολύ έντονα συμπτώματα που πληρούν τα κλινικά κριτήρια για τη διάγνωση της μανίας ή της μείζονος κατάθλιψης, ενώ εκείνοι με κυκλοθυμία έχουν πιο ήπιες διακυμάνσεις, όπως η υπομανία και η ήπια κατάθλιψη. Αν αυτές οι διαταραχές παραμείνουν χωρίς αξιολόγηση και κατάλληλη παρακολούθηση από ειδικό, φαίνεται ότι μπορεί να σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο για μετέπειτα εμφάνιση διπολικής διαταραχής.⁴ Vieta, E., et al. (2018). Bipolar disorders. Nature Reviews Disease Primers, 4(1).

Συνήθως η κυκλοθυμία εμφανίζεται στην εφηβεία. Πολλά άτομα με αυτή τη διαταραχή μπορεί να φαίνονται προς τα έξω λειτουργικά, αλλά οι συχνές εναλλαγές της διάθεσης συχνά παρεξηγούνται από το περιβάλλον τους. Οι άνθρωποι συχνά δεν ζητούν βοήθεια επειδή οι εναλλαγές της διάθεσης δεν φαίνεται να είναι τόσο σοβαρές. Οι άνθρωποι με κυκλοθυμία ίσως περιστασιακά να είναι υπερδραστήριοι.

Σύμφωνα με τα κριτήρια του DSM-V η κυκλοθυμία είναι μια διαφορετική διαταραχή από τη διπολική διαταραχή επειδή δεν πληρεί τα κριτήρια της μείζονος κατάθλιψης, της μανίας, ή και τα δύο. Ωστόσο, μερικοί άνθρωποι με κυκλοθυμία μπορεί να εμφανίσουν διπολική διαταραχή αργότερα στη ζωή τους.

Συμπτώματα κυκλοθυμίας

Οι άνθρωποι με κυκλοθυμία συνήθως βιώνουν για πολλές εβδομάδες ήπια κατάθλιψη που ακολουθείται από ένα επεισόδιο ήπιας μανίας που διαρκεί αρκετές ημέρες.

Τα καταθλιπτικά συμπτώματα της κυκλοθυμίας περιλαμβάνουν:

• Ευερεθιστότητα
• Επιθετικότητα
• Αϋπνία ή υπερβολικό ύπνο
• Αλλαγές στην όρεξη
• Απώλεια ή αύξηση βάρους
• Κόπωση ή έλλειψη ενέργειας
• Χαμηλή σεξουαλική επιθυμία και λειτουργία
• Αισθήματα απελπισίας, αβοηθητότητας ή ενοχών
• Απροσεξία, δυσκολία στη συγκέντρωση, ή προβλήματα στη μνήμη
• Ανεξήγητα σωματικά συμπτώματα

Τα συμπτώματα μανίας στην κυκλοθυμία περιλαμβάνουν:

• Υπερβολική αυτοπεποίθηση
• Υπερβολική ομιλία ή πολύ γρήγορη ομιλία (μερικές φορές οι άνθρωποι μιλούν τόσο γρήγορα που οι γύρω τους δεν μπορούν να παρακολουθήσουν τι λένε)
• Βομβαρδισμός σκέψεων (μπερδεμένες και αποδιοργανωμένες)
• Δυσκολία στη συγκέντρωση
• Νευρικότητα και υπερκινητικότητα
• Έντονη ανησυχία
• Ελάχιστος ή καθόλου ύπνος (χωρίς να νιώθουν κουρασμένοι)
• Αντιδραστικότητα
• Υπερσεξουαλικότητα
• Απερίσκεπτη ή παρορμητική συμπεριφορά

Μερικοί άνθρωποι παρουσιάζουν περιόδους με μικρά συμπτώματα, δηλαδή συνδυασμό των συμπτωμάτων μανίας και κατάθλιψης, που κρατούν λίγο.

Διάγνωση κυκλοθυμίας

Αν και δεν εξακριβωμένες οι αιτίες για την εμφάνιση της κυκλοθυμίας, είναι ωστόσο γνωστό ότι η κυκλοθυμία είναι μια διαταραχή που διατρέχει οικογένειες.

Ένα άτομο δεν έχει κυκλοθυμία αν δεν έχει συμπτώματα για παραπάνω από δύο μήνες. Για το διαχωρισμό της κυκλοθυμίας από την συνηθισμένη θλίψη, ο γιατρός σας θα συγκρίνει τα συμπτώματά σας σύμφωνα με τα ακόλουθα κλινικά κριτήρια:

• Πολλές περιόδους με αυξημένη διάθεση (υπομανία) και κατάθλιψη για τουλάχιστον δύο χρόνια που συμβαίνουν τουλάχιστον για το μισό χρόνο.
• Περιόδους σταθερής διάθεσης που διαρκούν λιγότερο από δύο μήνες.
• Συμπτώματα που επηρεάζουν κοινωνικά της καθημερινή σας ζωή, στο πανεπιστήμιο, στη δουλειά κλπ.
• Συμπτώματα που δεν πληρούν τα κριτήρια της διπολικής διαταραχής, της μείζονος κατάθλιψης ή κάποιας άλλης ψυχικής διαταραχής.
• Τα συμπτώματα δεν προκαλούνται από εθισμούς σε ουσίες ή κάποιο άλλο πρόβλημα υγείας.³ National Health Service. (2023). Cyclothymia. NHS.

Θα συζητήσετε τα συμπτώματα σας και το ιατρικό ιστορικό με το γιατρό σας. Αυτός θα σας κάνει ερωτήσεις σχετικά με το αν λαμβάνετε ουσίες ή αλκοόλ.

Οι εργαστηριακές εξετάσεις θα δείξουν αν υπάρχει κάποια άλλο ιατρικό πρόβλημα (πχ θυροειδής) που να προκαλεί τα συμπτώματα.

Θεραπεία κυκλοθυμίας

Η κυκλοθυμία θεωρείται συνήθως μια χρόνια κατάσταση που συχνά χρειάζεται μακροχρόνια παρακολούθηση και θεραπευτική υποστήριξη. Αν διακοπεί απότομα η φαρμακευτική αγωγή χωρίς ιατρική καθοδήγηση, υπάρχει αυξημένη πιθανότητα επανεμφάνισης των συμπτωμάτων.

Επειδή η κυκλοθυμία σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να σχετίστεί με μελλοντική εμφάνιση διπολικής διαταραχής, είναι σημαντικό να αξιολογηθείτε και να παρακολουθείστε από ειδικό ψυχίατρο ώστε να συζητηθούν οι κατάλληλες θεραπευτικές επιλογές. Το αλκοόλ και οι ναρκωτικές ουσίες μπορεί να επιδεινώνουν τα συμπτώματα.

Οι κύριοι τύποι φαρμακευτικής αγωγής που μπορεί να χρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο διαχείρισης της κυκλοθυμίας, ανάλογα με την κλινική εικόνα και την κρίση του θεράποντος ιατρού, περιλαμβάνουν:⁵ Yatham, L. N., et al. (2018). Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) and International Society for Bipolar Disorders (ISBD) 2018 guidelines for the management of patients with bipolar disorder. Bipolar Disorders, 20(2), 97–170.

• Σταθεροποιητές της διάθεσης: όπως το λίθιο, λαμοτριγίνη (Lamictal).
• Αντιεπιληπτικά φάρμακα: όπως το βαλπροϊκό οξύ (Depakine, Depakine Chrono).
• Τα άτυπα αντιψυχωσικά φάρμακα όπως η ολανζαπίνη (Zyprexa), η κουετιαπίνη (Seroquel, Quepin) και η ρισπεριδόνη (Risperdal) μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να προστεθούν σε ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στην σταθεροποιητική φαρμακευτική αγωγή.
• Αγχολυτικά φάρμακα, όπως οι βενζοδιαζεπίνες (όπως το Xanax).
• Τα αντικαταθλιπτικά, όταν κρίνονται απαραίτητα, συνήθως χορηγούνται σε συνδυασμό με σταθεροποιητές της διάθεσης, καθώς η μονοθεραπεία με αντικαταθλιπτικό σε άτομα με κυκλοθυμικά ή διπολικά χαρακτηριστικά έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο μανιακών επεισοδίων.

Η ψυχοθεραπεία αποτελεί βασικό θεραπευτικό πυλώνα στη συνολική διαχείριση της κυκλοθυμίας για πολλούς ανθρώπους. Η ψυχοθεραπεία συνήθως επικεντρώνεται στην αναγνώριση αρνητικών πεποιθήσεων και συμπεριφορών και στην ανάπτυξη πιο λειτουργικών και υγιών τρόπων σκέψης και δράσης. Μπορεί επίσης να υποστηρίξει τη διαχείριση των συναισθημάτων και του στρες και την εκμάθηση στρατηγικών αντιμετώπισης στην καθημερινότητα. Σε πολλές περιπτώσεις, η ψυχοθεραπεία στοχεύει όχι μόνο στη μείωση συγκεκριμένων συμπτωμάτων αλλά και στη συνολική βελτίωση της λειτουργικότητας και της ποιότητας ζωής, ανάλογα με τους προσωπικούς στόχους κάθε ατόμου. Κλινικά δεδομένα υποστηρίζουν ότι ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας και φαρμακευτικής αγωγής μπορεί, σε αρκετούς ασθενείς με κυκλοθυμικά ή διπολικά χαρακτηριστικά, να συσχετίζεται με καλύτερη λειτουργικότητα και ποιότητα ζωής σε σύγκριση με μία μόνο παρέμβαση.¹ Miklowitz, D. J., et al. (2021). Adjunctive Psychotherapy for Bipolar Disorder. JAMA Psychiatry, 78(2), 141.

Άλλες μορφές ψυχοθεραπείας που μπορεί να ωφελήσουν τους ασθενείς περιλαμβάνουν την οικογενειακή ή την ομαδική ψυχοθεραπεία.

Κυκλοθυμία - αντιμετώπιση

Υπάρχουν θεραπευτικές επιλογές που μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη διαχείριση των συμπτωμάτων της κυκλοθυμίας και στη βελτίωση της καθημερινής λειτουργικότητας. Ένας ειδικός ψυχίατρος θα σας βοηθήσει να σχεδιάσετε ένα θεραπευτικό πλάνο που θα περιλαμβάνει τον συνδυασμό φαρμακευτικής αγωγής και ψυχοθεραπείας, προσαρμοσμένο στις δικές σας ανάγκες.

Είναι πολύ σημαντικό να παραμένετε σε τακτική επικοινωνία με τον θεράποντα ψυχίατρο και να ακολουθείτε το εξατομικευμένο θεραπευτικό πλάνο, καθώς αυτό μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της συχνότητας και της έντασης των υποτροπών.

Βιβλιογραφία

1. ↸1.Miklowitz, D. J., et al. (2021). Adjunctive Psychotherapy for Bipolar Disorder. JAMA Psychiatry, 78(2), 141. [Adjunctive psychotherapy efficacy in cyclothymia]
2. ↸2.McIntyre, R. S., et al. (2020). Bipolar disorders. The Lancet, 396(10265), 1841–1856. [Cyclothymia diagnostic criteria and timeline]
3. ↸3.National Health Service. (2023). Cyclothymia. NHS. [Differential diagnosis of cyclothymia symptoms]
4. ↸4.Vieta, E., et al. (2018). Bipolar disorders. Nature Reviews Disease Primers, 4(1). [Cyclothymia progression to bipolar disorder]
5. ↸5.Yatham, L. N., et al. (2018). Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) and International Society for Bipolar Disorders (ISBD) 2018 guidelines for the management of patients with bipolar disorder. Bipolar Disorders, 20(2), 97–170. [Pharmacological clinical guidelines for cyclothymia]