Λίθιο / Lithium - οδηγίες, παρενέργειες, μαρτυρίες

Το LITHIUM (Λίθιο) είναι ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται ως σταθεροποιητής διάθεσης στην ψυχιατρική, σε διάφορες ψυχικές διαταραχές, σύμφωνα με τις κλινικές κατευθυντήριες οδηγίες. Το Lithium χορηγείται κυρίως στο πλαίσιο της διαχείρισης της μανίας και στην προσπάθεια μείωσης του κινδύνου υποτροπών της διπολικής διαταραχής (μανιακά ή/και καταθλιπτικά επεισόδια).¹ Κλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι το λίθιο μειώνει τον κίνδυνο υποτροπής.

Το Λίθιο μπορεί να χορηγηθεί σε συνδυασμό με αντικαταθλιπτικά σε ανθεκτικές περιπτώσεις βαριάς κατάθλιψης, οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στις συνήθεις θεραπείες.⁴ Η στρατηγική ενίσχυσης με λίθιο έχει δείξει ποσοστό ανταπόκρισης περίπου 41% σε ασθενείς με ανθεκτική κατάθλιψη, σύμφωνα με συστηματικές ανασκοπήσεις. Η λιθιοθεραπεία μπορεί να εξετασθεί από τον θεράποντα ιατρό και στην προσπάθεια μείωσης του κινδύνου ψυχωσικών καταστάσεων, όπως σε περιπτώσεις διπολικής διαταραχής με ψυχωσικά στοιχεία, σε υποτροπιάζουσα κατάθλιψη με ψυχωσικά στοιχεία, σε περιπτώσεις υποτροπιάζουσας ψύχωσης ως ενισχυτική θεραπεία.

Εκτός των επίσημων ενδείξεων μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν κρίνεται αναγκαίο σε διαταραχές προσωπικότητας για την αστάθεια διάθεσης ή παρορμητικότητα, ιδιαίτερα στην οριακή διαταραχή προσωπικότητας (ΟΔΠ).² Πρόσφατα δεδομένα υποδεικνύουν ότι το λίθιο μπορεί να έχει νευροπροστατευτικές ιδιότητες, επηρεάζοντας μηχανισμούς από το κυτταρικό επίπεδο έως τη δομή και λειτουργία του εγκεφάλου, και θεωρείται πλέον ως φάρμακο που ενδέχεται να τροποποιεί την εξέλιξη της νόσου στη διπολική διαταραχή.

Λίθιο - φάρμακα που κυκλοφορούν στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα κυκλοφορούν δύο σκευάσματα λιθίου και χορηγούνται με ιατρική συνταγή:

Milithin (Ανθρακικό λίθιο)
Lithiofor (Θειϊκό λίθιο)

Μορφή	mg Λιθίου και ποσότητα	Τιμή
Χάπια	MILITHIN CAPS 300MG ΒΤΧ30	7,98 ευρώ
Χάπια	LITHIOFOR CON.R.TAB 660MG ΒΤx30	9,51 ευρώ

Λίθιο - δοσολογία

Η δοσολογία πρέπει να καθορίζεται αποκλειστικά από τον θεράποντα ψυχίατρο. Η δοσολογία πρέπει να εξατομικεύεται σύμφωνα με τα επίπεδα στον ορό και την κλινική ανταπόκριση.

Προφυλακτική θεραπεία: σύμφωνα με τις κλινικές κατευθυντήριες οδηγίες, τα επιθυμητά επίπεδα λιθίου στον ορό είναι μεταξύ 0,6 και 0,8 mEq/L, με δυνατότητα αύξησης έως 1,0 mEq/L σε περιπτώσεις ανεπαρκούς ανταπόκρισης και καλής ανοχής.³ Η δοσολογία είναι δυνατόν να ποικίλει, συνήθως όμως 300 mg 3-4 φορές (900-1200 mg) την ημέρα αρκούν.

Πριν ξεκινήσει ένας ασθενής το Lithium, θα πρέπει να γίνουν ορισμένες βασικές εξετάσεις, όπως: νεφρική λειτουργία (ανάλυση ούρων, BUN, κρεατινίνη), λειτουργία θυρεοειδούς (TSH), ασβέστιο, πλήρης αιματολογική εξέταση, ηλεκτροκαρδιογράφημα (εάν υπάρχουν καρδιαγκιακά προβλήματα) και τεστ εγκυμοσύνης για γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας.

Απαραίτητες οι εξετάσεις αίματος

Επειδή η θεραπευτική δόση του λιθίου δεν απέχει πολύ από την τοξική, απαιτείται στενή κλινική παρακολούθηση, προσεκτική προσαρμογή της δοσολογίας και μέτρηση των επιπέδων στο αίμα κάθε 4-8 εβδομάδες, όταν χορηγείται σταθερά για ψυχοπροφύλαξη. Τα πρωτόκολλα παρακολούθησης περιλαμβάνουν μέτρηση επιπέδων λιθίου, νεφρική και θυρεοειδική λειτουργία.

Η αιμοληψία πρέπει να γίνεται 8-12 ώρες μετά την τελευταία δόση λιθίου. Πριν από την έναρξη της θεραπείας πρέπει να γίνεται λεπτομερής κλινικός και εργαστηριακός έλεγχος της καρδιακής, νεφρικής και ηπατικής λειτουργίας, καθώς και του θυρεοειδούς και του αίματος.

Η τακτική παρακολούθηση της κλινικής κατάστασης του ασθενή και των επιπέδων του λιθίου στον ορό είναι αναγκαία. Τα επίπεδα στον ορό θα πρέπει να προσδιορίζονται δύο φορές την εβδομάδα κατά την οξεία φάση και μέχρις ότου σταθεροποιηθούν, όπως και η κλινική κατάσταση του ασθενή. Επίσης, πρέπει να ελέγχονται τα επίπεδα νατρίου στο αίμα.

Κατά τη θεραπεία συντήρησης, ο προσδιορισμός των επιπέδων συνιστάται να γίνεται κάθε δύο μήνες. Ασθενείς ιδιαίτερα ευαίσθητοι στο λίθιο είναι δυνατόν να εμφανίσουν τοξικά συμπτώματα σε επίπεδα κάτω από 1,0 mEq/L. Οι ασθενείς μεγάλης ηλικίας συνήθως ανταποκρίνονται σε μειωμένη δοσολογία.

Επίσης, κάθε 3 μήνες πρέπει να γίνεται έλεγχος του θυρεοειδούς και της απεκκριτικής ικανότητας των νεφρών. Οι ασθενείς θα πρέπει να αναφέρουν συμπτώματα υποθυρεοειδισμού στον γιατρό τους (λήθαργο, αίσθημα κρύου).

Παρενέργειες λιθίου

Όπως όλα τα φάρμακα, έτσι και αυτό το Λίθιο μπορεί να σχετισθεί με παρενενέργειες, αν και δεν παρουσιάζονται σε όλους τους ανθρώπους. Η εμφάνιση και η σοβαρότητα των παρενεργειών ποικίλλει μεταξύ των ατόμων. Ορισμένες παρενέργειες μπορεί να υποχωρήσουν με την πάροδο του χρόνου, ενώ άλλες μπορεί να απαιτούν προσαρμογή της δοσολογίας ή διακοπή της θεραπείας. Η τακτική παρακολούθηση από τον θεράποντα ψυχίατρο είναι απαραίτητη.

Μερικές από αυτές τις παρενέργειες του Lithium περιλαμβάνουν διαταραχές στα παρακάτω συστήματα:

Νεφρικές και Θυρεοειδικές παρενέργειες

Ενδοκρινικό σύστημα: βρογχοκήλη, υποθυρεοειδισμός συνοδευόμενος από μείωση των ορμονών Τ3, Τ4.
Νεφρά και των ουροφόρες οδοί: σακχαρουρία, ολιγουρία, μείωση κάθαρση κρεατινίνης, λευκωματουρία, δίψα, έναρξη νεφρογενούς διαβήτη (πολυδιψία, πολυουρία), ακράτεια ούρων, νεφρωσικό σύνδρομο.

Νευρολογικές και Ψυχιατρικές παρενέργειες

Ψυχιατρικές διαταραχές: ψευδαισθήσεις, υπνηλία, αμνησία, ζαλάδα, ναυτία, βραδυψυχισμός, δυσκολία στην ομιλία.
Νευρικό σύστημα: τρόμος, μυϊκή υπερδιεγερσιμότητα (μυοκλονίες των άκρων, δεσμιδώσεις, τικ), υπερτονία, αταξία, ζωηρότητα τενοντίων αντανακλαστικών, χορειοαθετωσικές κινήσεις, εξωπυραμιδικά συμπτώματα, επιληπτικές κρίσεις, διαλείψεις, νυσταγμός, ακράτεια ούρων κοπράνων, κώμα, ακούσιες κινήσεις της γλώσσας, επιδείνωση οργανικού εγκεφαλικού συνδρόμου.

Άλλες παρενέργειες

Δέρμα και υποδόριος ιστός: ξήρανση και αραίωση μαλλιών, δερματική αναισθησία, χρόνια πιτυρίαση, ακμή, έξαρση ψωρίασης, γενικευμένος κνησμός με ή χωρίς εξάνθημα, δερματικά έλκη, αγγειοοίδημα.
Οφθαλμοί: θολή όραση, εξόφθαλμος
Καρδιαγγειακό σύστημα: αρρυθμίες, υπόταση, κυκλοφορική περιφερική ανεπάρκεια (collapsus), βραδυκαρδία
Γαστρεντερικό: ανορεξία, ναυτία, έμετος, διάρροια, γαστρίτιδα, πρήξιμο σιελογόνων αδένων, κοιλιακός πόνος, υπερβολική σιελόρροια, δυσπεψία, μετεωρισμός, ξηροστομία
Γενικές διαταραχές: κόπωση, λήθαργος, αφυδάτωση, απώλεια/αύξηση βάρους, οίδημα αρθρώσεων, μεταλλική γεύση, διαταραχές γεύσης, δίψα, πυρετός, πολυαρθραλγία, πονοκέφαλος.

Οδηγίες Λίθιο - αναλυτικές πληροφορίες

Πριν από τη λήψη ή τροποποίηση οποιουδήποτε φαρμάκου, συμβουλευτείτε πάντα τον θεράποντα ψυχίατρό σας.

Μπορείτε να δείτε και να κατεβάσετε το επίσημο φύλλο οδηγιών του Milithin για το κοινό, και το φύλλο οδηγιών του Lithiofor όπου περιγράφονται αναλυτικά όλες οι πιθανές παρενέργειες, προφυλάξεις και αντενδείξεις.

Λίθιο - προφυλάξεις

Η λιθιοθεραπεία πρέπει να διακόπτεται άμεσα με την όποια εμφάνιση τοξικότητας, πολυουρίας ή πολυδιψίας.

Η λήψη λιθίου μπορεί να σχετισθεί με διαταραχές του κεντρικού νευρικού συστήματος όπως προαναφέρθηκε (υπνηλία, ναυτία, ψευδαισθήσεις) και για τον λόγο αυτό χρειάζεται προσοχή από τους οδηγούς και χειριστές μηχανημάτων.

Ορισμένα φάρμακα όταν λαμβάνονται σε συνδυασμό με λίθιο μπορεί να επηρεάσουν τα επίπεδά του:

Αντιφλεγμονώδη φάρμακα (π.χ ιβουπροφαίνη): πρέπει να λαμβάνονται μόνο κατόπιν σύστασης γιατρού γιατί μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τα επίπεδα λιθίου στο αίμα (λιθαιμία) μειώνοντας τη νεφρική κάθαρσή του.
Νευροληπτικά (αντιψυχωσικά): απαιτείται στενή παρακολούθηση (κίνδυνος εμφάνισης νευροτοξικότητας και συνδρόμου εγκεφαλοπάθειας).
Διουρητικά: πρέπει να χρησιμοποιούνται με προσοχή (πχ Lasix).

Γενικά χρειάζεται ενυδάτωση και προσοχή στη λήψη νατρίου (αλάτι), καθώς και σε φάρμακα που επηρεάζουν το μεταβολισμό του νατρίου.

Τοξικότητα λιθίου

Το λίθιο έχει ένα στενό θεραπευτικό εύρος, που σημαίνει ότι η διαφορά μεταξύ μιας χρήσιμης δόσης και μιας επιβλαβούς δόσης είναι μικρή. Τα σημάδια τοξικότητας περιλαμβάνουν:

Σοβαρή ναυτία, έμετος ή διάρροια
Μυϊκή αδυναμία, συσπάσεις ή τρόμος
Σύγχυση, ζάλη, υπνηλία ή συσκότιση
Θολή όραση, κουδούνισμα στα αυτιά
Απώλεια συντονισμού, μπερδεμένη ομιλία
Επιληπτικές κρίσεις ή κώμα σε σοβαρές περιπτώσεις

Η τοξικότητα λιθίου είναι μια επείγουσα ιατρική κατάσταση και απαιτεί άμεση προσοχή.

Άλλα σταθεροποιητικά φάρμακα: Lamictal, Depakine

Μαρτυρίες για λίθιο

Σημείωση: οι παρακάτω μαρτυρίες αντανακλούν προσωπικές εμπειρίες ασθενών και δεν υποκαθιστούν την ιατρική συμβουλή. Η ανταπόκριση στη θεραπεία με λίθιο ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των ασθενών. Συμβουλευτείτε πάντα τον θεράποντα ψυχίατρό σας για την κατάλληλη θεραπευτική προσέγγιση.

Οι μαρτυρίες ασθενών που λαμβάνουν λίθιο είναι θετικές και αρνητικές.

Γιάννης, 31 ετών:

"Το πιο αποτελεσματικό φάρμακο που έχω χρησιμοποιήσει. Νιώθω ο εαυτός μου, σε αντίθεση με άλλα σταθεροποιητικά και αντιψυχωσικά φάρμακα που δοκίμασα. Έδιωξε τις αυτοκτονικές σκέψεις, και η μόνη παρενέργεια ήταν η ξηροστομία τις πρώτες ημέρες που ξεκίνησα το φάρμακο".

Μαρία, 27 ετών:

"Με βοήθησε στον ύπνο στις χαμηλές δόσεις. Όμως η υψηλότερη δόση μου προκάλεσε ναυτία και μεγάλη ευερεθιστότητα. Τελικώς δεν άντεξα και το διέκοψα".

Ανδρέας, 40 ετών:

"Φοβόμουν πολύ για τις μακροπρόθεσμες βλάβες, ιδίως για τα νεφρά. Μου είπαν ότι η διακοπή του λιθίου θα ήταν δύσκολη και θα μπορούσε να επηρεάσει τον θυρεοειδή μου. Ήθελα να το σταματήσω, δεν με είχε βοηθήσει και πολύ περισσότερο από τα άλλα φάρμακα, ενώ είχα αρκετές παρενέργειες".

Διπολική διαταραχή (μανιοκατάθλιψη)

Η Διπολική διαταραχή είναι μια χρονία νόσος. Τα φάρμακα έχουν έξαιρετική σημασία καθώς είναι ο πυλώνας της θεραπείας της διπολικής διαταραχής, ιδίως στις πιο βαριές περιπτώσεις, καθώς και σε άλλες συναισθηματικές διαταραχές όπου υπάρχουν συχνές υποτροπές.

Συμπληρωματικά μπορούν να βοηθήσουν και άλλες τεχνικές και μέθοδοι, όπως η ψυχοθεραπεία και η ψυχοεκπαίδευση του ασθενή και της οικογένειας.

Συχνές ερωτήσεις (FAQ)

Πόσο συχνά χρειάζονται εξετάσεις αίματος με λίθιο;

Τα επίπεδα λιθίου ελέγχονται συχνά στην αρχή ή μετά από αλλαγή δόσης, συνήθως κάθε 1–2 εβδομάδες μέχρι να σταθεροποιηθούν. Στη συνέχεια, οι έλεγχοι γίνονται ανά λίγους μήνες, μαζί με εξετάσεις για νεφρά και θυρεοειδή, σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντα ψυχιάτρου

Τι είναι η τοξικότητα λιθίου;

Τοξικότητα εμφανίζεται όταν τα επίπεδα λιθίου στο αίμα γίνουν υπερβολικά υψηλά. Μπορεί να προκαλέσει έντονη ναυτία, διάρροια, τρέμουλο, αστάθεια, σύγχυση, θολή ομιλία ή υπνηλία. Πρόκειται για επείγουσα κατάσταση που απαιτεί άμεση επικοινωνία με γιατρό ή μετάβαση σε νοσοκομείο.

Μπορώ να σταματήσω μόνος μου το λίθιο;

Η απότομη διακοπή λιθίου μπορεί να αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο υποτροπής μανιακού ή καταθλιπτικού επεισοδίου. Δεν πρέπει να διακόπτεται χωρίς ιατρική καθοδήγηση. Συνήθως απαιτείται σταδιακή μείωση της δόσης, με στενή παρακολούθηση από ψυχίατρο και σαφές θεραπευτικό πλάνο.

Πόσο γρήγορα δρα το λίθιο;

Στα μανιακά επεισόδια, η κλινική βελτίωση συνήθως αρχίζει να φαίνεται μέσα σε 1–2 εβδομάδες, αφού επιτευχθούν θεραπευτικά επίπεδα αίματος. Για την πρόληψη υποτροπών χρειάζεται συνεχής λήψη για μήνες ή χρόνια, με αξιολόγηση της ανταπόκρισης από τον θεράποντα ψυχίατρο.

Μπορώ να πίνω αλκοόλ ενώ παίρνω λίθιο;

Η κατανάλωση αλκοόλ συνήθως συνιστάται να περιορίζεται ή να αποφεύγεται, γιατί μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση, την κρίση και την ενυδάτωση, αυξάνοντας πιθανά τον κίνδυνο παρενεργειών ή τοξικότητας. Η τελική σύσταση πρέπει πάντα να δίνεται από τον θεράποντα ψυχίατρο.

Αν ξεχάσω μία δόση λιθίου, τι να κάνω;

Αν το θυμηθείτε σχετικά σύντομα, πάρτε τη δόση μόλις το θυμηθείτε. Αν όμως είναι κοντά η ώρα της επόμενης, παραλείψτε την ξεχασμένη και συνεχίστε κανονικά. Μην πάρετε διπλή δόση για να «αναπληρώσετε» τη χαμένη δόση.

Βιβλιογραφία

1.Volkmann, C., et al. (2020). Lithium Treatment Over the Lifespan in Bipolar Disorders. Frontiers in Psychiatry, 11. [Lithium for relapse prevention]
2.Post, R. M., et al. (2025). Lithium as a disease-modifying drug for bipolar disorder. The Lancet Psychiatry, 12(11), 863–868. [Lithium as disease‑modifier]
3.National Institute for Health and Care Excellence. (2025). Bipolar disorder: Assessment and management (NICE Clinical guideline CG185) [Lithium therapeutic levels guidelines]
4.Fountoulakis, K. N., et al. A. (2022). Lithium treatment of Bipolar disorder in adults: A systematic review of randomized trials and meta-analyses. European Neuropsychopharmacology, 54, 100–115. [Lithium augmentation in depression]

ΛΙΘΙΟ / LITHIUM – Οδηγίες, Παρενέργειες, Μαρτυρίες